Arnat spiralilersorneqarsimasut danskit naalagaaffiannit ajunngitsorsiassarsitinneqalersut

Danmarkimi naalagaaffiup arnat peqqinnissaqarfik danskinit akisussaaffigineqartillugu akuersissuteqarnatik spiralilersorneqartut naartunaveersaammillu Depo Proveramik kapineqartut tamarmik immikkut 300.000 koruuninik ajunngitsorsiassarsitinniarpai.

Allattoq Ann-Sophie Greve Møller

decembarip 10-at 2025 12:00

Nutserisoq Medea Olsen

Matup illuatungaani qanoq pisoqarnera nalullugu, nakorsiartut utaqqisarfianni annilaangallutik issiasimanertik oqaluttuarinikuuaat. Spiralilersuinerit annernartut tarnikkullu ikiliisut pillugit.

Arnat spiralilersorneqarsimasut danskit naalagaaffiat inuit pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsinermini taarsiiffiginninnissaa ukiut marluk sinnerlugit piumasaraat. Piumasaqaat maanna eqquutsinneqalersoq.

Danskit naalagaaffiata arnat peqqinnissaqarfik danskinit 1991-ip tungaanut akisussaaffigineqartillugu akuersissuteqarnatik spiralilersorneqartut naartunaveersaammillu Depo Proveramik kapineqartut 300.000 koruuninik ajunngitsorsiassarsitinniarpai.

Aamma kalaallit niviarsiarartai Danmarkimi efterskolernerminni akuersitinneqaqqaarnatik spiralilersorneqarsimasut ajunngitsorsiassarsitinneqassapput.

Peqqissutsimut ministereqarfik tusagassiuutinut nalunaarummi taama allappoq.

- Spiralilersuisimaneq pillugu suliaq Danmarkip Kalaallillu Nunaata akornanni oqaluttuarisaanermi tassaavoq kapitali taartoq, ilaatigut annertuumik naalliuuteqarfiusimasoq aamma kalaallit arnartaannut taakkununnga, ilisimanngisaminnik imaluunniit akuersissuteqarfiginngisaminnik naartunaveersaatinik atuisinneqarsimasunut, inuttut annertuumik eqquisimasoq.

Saammaasseqatigiinnissaq pillugu aningaasaateqarfimmik, arnanut spiralilersuisimaneq pillugu suliami eqqorneqarsimasunut inuttut ataasiakkaatut aningaasatigut taartisiaqartitsiviusussamik pilersitsisoqarnissaa, danskit naalakkersuisuisa taamaammat aalajangersimavaat, nunamut namminermut peqqissutsimullu ministeri Sophie Løhde tusagassiuutinut nalunaarummi oqarpoq.

Ajunngitsorsiassat taakku saammaateqatigiinnissamik aningaasaateqarfiup, Danmarkimi naalakkersuisut maanna pilersinniarsarisaasa, ilaagaat.

Utoqqatserpunga

Arnat spiralilersorneqarsimasut 67-it danskit naalagaaffianit taarsiiffigineqarnissartik oktobarimi 2023-mi siullermik piumasaqaatigivaat. Taakkua, tamarmik immikkut 300.000 koruuninik ajunngitsorsiassarsiumallutik piumasaqaateqartut, marsimi 2024-mi 143-nngorput.

Arnat spiralilersorneqarsimasut ministeriunerup Mette Frederiksenip Danmarki sinnerlugu septembarimi utoqqatserfigai. Tamanna Nuummi Katuami malunnartinneqarpoq.

- Kalaaliunersi pissutigalugu naapertuilluanngitsuliorfigineqarnersi pillugu utoqqatserpunga. Ilissinnit arsaarinnissutaasoq pillugu utoqqatserpunga. Aamma anniartitaanersi pillugu utoqqatserpunga. Piviusoq unaavoq Inuiaqatigiit ilissinnut illersuisussaagaluartut ajortumik pivaasi.

- Danmark sinnerlugu utoqqatserpunga, Mette Frederiksen oqalugiartarfimmit taamani oqarpoq.

SPIRALILERSUISIMANEQ SUUA?

Kalaallit Nunaanni niviarsiaqqat arnallu 4000-it sinneqartut 1960-ikkunni 70-ikkunnilu spiralilersorneqarput. Tamanna Kalaallit Nunaanni naartunaveersaatinik atuisitsinermi suleriaaserineqarsimasoq – allatut taallugu naartunaveersaatit - pillugu suliamut attuumassuteqanngitsunit piffissami 1960-imiit 1991-ip tungaanut pisimasut qulaajarneqarput. Niviarsiaqqat naartunaveersaaserneqartut ilai aqqaneq-marluinnarnik allaat ukioqarput.
Qulaajaaneq Arnat 354-it misiginikuusatik pillugit oqaluttuarput, pisimasullu 488-it misissuiffigineqarlutik. Pisimasut amerlanerpaartaanni arnat akuersiteqqaarnagit spiralilersorneqarsimapput.
Taamanikkut Nunarput Danmarkimi amtiuvoq.
Qulaajaaneq naapertorlugu spiralilersuiniarneq ilaatigut danskit oqartussaasuisa inuiaqatigiit amerliartornerannut ernumanermut atassuteqarpoq, inuiaqatigiillu kalaallit amerliartornerannut killiliinissamik kissaateqarlutik.
DR-imit tusarnaagassiap ”Spiralkampagnen”-ip 2022-mi, qanoq kalaallit arnat arlallit akuersiteqqaarnagit spiralilersorneqarsimanerat pillugu saqqummiussinerata kingorna oqaluttuaq aallartipiloorpoq.
Arnat 143-t spiralilersuisimanermik suliaq pillugu danskit naalagaaffiat eqqartuussivimmut 2024-mi tunniuppaat. Inuit pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsisinermut taarseeqqusissutaat katillugit 43 millionit koruunit missaanniipput.
Aggustimi 2025-mi – qulaajaaneq saqqummiunneqanngitsiarnerani – qallunaat ministeriunerat Mette Frederiksen arnanut suliamut attuumassuteqartunut Danmarki sinnerlugu utoqqatserpoq.
Tassunga atatillugu Naalakkersuisunut siulittaasoq Jens-Frederik Nielsen arnanut 1992-imi Danmarkimi peqqinnissaqarfik nunatsinnit akisussaaffigineqalerneraniit akuersiteqqaarnagit naartunaveersaaserneqarsimasunut utoqqatserpoq. Nunatta nakorsaaneqarfiata pisut 15-it ilisimasaqarfigaat.
Utoqqatserneq Nuummi septembarip 24-ani malunnartinneqarpoq.

Allisiguk

Arnat spiralilersorneqarsimasut ukiumi nutaami aprilimit 2028-mi juulip aallaqqaataata tungaanut qinnuteqarsinnaatitaapput. Innarliineq qanoq annertutigigaluarpalluunniit ajunngitsorsiassarsisoqassaaq.

Ajunngitsorsiassarsinissamut ministereqarfimmit piumasaqaat pingasuupput.

Arnat 1960-ip 1991-illu akornanni Kalaallit Nunaanni najugaqarsimassasut, imaluunniit piffissami tamatumani Danmarkimi utaqqiisaasumik atuariartortitaanerminni efterskolernerminniluunniit piumassuserinngisaminnik naartunaveersaaserneqarsimanissaat piumasaqaataavoq. Arnap pisimasoq uppernarsarsinnaasariaqarpaa. Tamanna isumaqatigiissummi allaqqavoq.

Kalaallit Nunaanni arnat niviarsiaqqallu spiralilersorneqarsimasut 1970-p naanerani 4.070-iupput. Tamanna Kalallit Nunaanni 1991-ip tungaanut naartunaveersaasersuisarnermi periutsit pillugit nalunaarusiamit septemberimi saqqummiunneqartumit paasinarsivoq.

Arnat 354-it nalunaarusiami oqaluttuarput. Taakkua amerlanerpaartaat akuersitinneqaqqaarnatik naartunaveersaasersorneqarput.

Arnat ilai aqqaneq-marluinnarnik ukioqarlutik spiralilersorneqarsimapput.

Innarliinernut kingusinnerusumi pinikunut ajunngitsorsiassarsititsineq

Arnat pineqartut ajunngitsorsiassarsinissaminnut qinnuteqaasiornissaannut ikiuisinnaasunik peqqissutsimut ministereqarfimmi siunnersuisartunik sulisoqalissaaq.

Taarsiiffigitinnissamut uppernarsaatit nalunaarsukkallu pisariaqanngitsut, Peqqissutsimut ministereqarfik nangilluni allappoq.

Arnat ukiuni marlunni taarsiivigineqarnissamik qinnuteqaatigisimasaata saniatigut, saammaasseqatigiinnissamut aningaasaateqarfimmut, danskit naalagaaffiata pilersikkusutaannut, ajunngitsorsiassarsinissamut qinnuteqarnissaq suli periarfissaajumaarpoq.

Mette Frederiksenip arnanut utoqqatseriartorluni Nuulianngitsiarluni ajunngitsorsiassiisinnaanermut neriorsuuteqaminerpoq,

Spiralilersuisimanermi suliani arnanut allanullu kalaallinut aaqqissuussaasumik immikkoortitsilluni pissusilersortarnerit, kalaaliunertik piinnavillugu allatut pineqartartut pillugit inuttut ataasiakkaatut aningaasatigut ajunngitsorsiassaqartinniarlugit, saammaateqatigiinnermut aningaasaateqarfimmik pilersitsinissamik naalagaaffiup kissaateqarnera, tassani nalunaarutigaa.

Taamatut aaqqissuussinerup 2026-mi apriilimi atuutilernissaa naatsorsuutigineqarpoq.

Spiralilersuineq pillugu mamianartuliamut atatillugu, arnat ilisimaneqartunit amerlanerusut piumassuserinngisaminnik naartunaveersaasersugaasimanertik oqaluttuaraat. Arnat taakku naalakkersuisut siulittaasuata Jens-Frederik Nielsenip (D) utoqqatsernermut atatillugu Katuami aaqqissuussisoqarnerani Kalaallit Nunaat sinnerlugu utoqqatserfigai.

Aamma atuaruk: Arnat spiralilersorneqarsimasut Danmarkimiittut tarnip pissusianik ilisimasalimmik oqaloqateqarnerusinnaalersut

- Killissamik qaangiiffigineqarsimanersi tujorminarpoq, pisimasussaanngikkaluarlunilu. Inuk nammineq timiminik piginnittussaatitaavoq. Nammineq ilissi timersi pigaarsi, nammineq oqartussaaffigalugu, nammineq aalajangiiffigisinnaallugu. Taamatullu timi tarnerlu atammata timikkut iliuuseqarfigineqarneq tarnimut aamma sunniuteqarpoq, Jens-Frederik Nielsen oqarpoq.

Arnat 1992-ip kingorna akuersitinneqaqqaarnatik naartunaveersaasersugaanikut 300.000 koruunit tungaannut ajunngitsorsiassarsinissamut qinnuteqarsinnaanngornissaannut naalakkersuisut oktoberimi ammaassipput. Ajunngitsorsiassaqartitsinissamut 4,5 millionit koruunit aningaasanut inatsimmi immikkoortinneqarput.

Illit isummat pingaartittaqaarput. Nutaarsiassaq pillugu isorisat nersualaarinerillu uani tikilluaqquagut.