'Aaqqiagiinngissutaasoq ajornerulersippaat': Spiralilersuinermik nalunaarusiortut FN-ip isornartorsiuinera itigartitsissutigaat

Naalagaaffiit Peqatigiinnit inuit pisinnaatitaaffii pillugit immikkut ilisimasallit spiralilersuineq pillugu nalunaarusianit marlunnit aggustip naanerani saqqummersinneqartunit ataaseq isornartorsiorpaat.

Immikkut ilisimasallit nalunaarusiaq Danmarkip kalaallinik arnanik niviarsiaqqanillu pinngitsaaliissummik naartunaveersaasersuinermi periaasaannik qulalersitsisinnaanerarlugu tusagassiuutinut sapaatip akunnerata siuliani nalunaaruteqarput.

Immikkut ilisimasallit spiralilersuinerit annikinnerutinneqarnissaat akisussaasulluunniit pisuussuteqanngitsutut oqaatigineqarnissaat mianersoqqussutigaat. Taakku oqarnerat naapertorlugu naapertuilluartoqassappat arnat misigisimasaat pisinnaatitaaffiilu tunngavigalugit oqaluttuarisaanermi eqqortumik tunngavigineqassapput.

Nalunaarusiamik allaatiginnittut, eqqartuussissuserisup, Jonas Christoffersenip aamma tarnip pissusianik ilisimasallip, Jensine Nedergaardip isornartorsiuineq tupaallaatigaat.

Taakku suliartik nalunaarusiamilu inerniliissutitik kukkusumik Naalagaaffiit Peqatigiinni immikkut ilisimasalinnik paatsoorneqarsimasoraat.

- Naalagaaffiit Peqatigiinnut attuumassuteqartut taama pitsaanngitsigisumik suliaqarsinnaanera tupaallaatigingaatsiarpara, Jonas Christoffersen KNR-imut oqarpoq.

- Aaqqiagiinngissutaasoq ajornerulersippaat, naak oqaluttuarisaanermi pisimasut eqqoqqissaarlugit nassuiaassasugut oqaatigigaluarlugu. Tamanna nammineq nassuiaatiginninnerminni sumiginnangaatsiarpaat.

Jensine Nedergaardip nunat tamalaat inuit pisinnaatitaaffii pillugit immikkut ilisimasalinnit, suliaqarnerminni sumulluunniit attuumassuteqanngitsumik sulisariaqarsorisaminit isornartorsiuisoqarani politikerinit innuttaasullu ilaannit isornartorsiuisoqarnissaa naatsorsuutigisimagaluarpaa.

Naapertuilluanngitsuliorneq politikkikkullu ilisimannilluni iliuuseqarneq immikkoortikkai

Allaatiginnittut marluk spiralilersuineranut atatillugu inuit pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsinernik misissueqquneqarlutillu innuttaasunut politikkimut annerusumut atatillugu aaqqissuusaasumik naapertuilluanngitsoqarsimanersoq nalileeqquneqarput.

Taakku nalunaarusiaminni danskit kalaallilluunniit oqartussaasui innuttaasut amerliartornerannut killiliiniarlutik politikkikkut ilisimaarinnillutik akuersissuteqarfigineqaratik spiralilersuinermik iliuuseqarsimanerannik uppernarsaataasinnaasoqanngitsoq inerniliissutigaat.

Tamannali arnat naapertuilluanngitsuliorfigineqarsimanerannik itigartitsinerunngitsoq, allaatiginnittut erseqqissaatigaat.

Spiralilersuisimaneq pillugu oqaluttuarisaanermullu tunngasunik misissuinermut tunngatillugu inatsisitigut marlunnik nalunaarusiortoqarpoq, taakkulu siorna saqqummersinneqarput. Nalunaarusiap aappaa aggustimi saqqummersinneqartoq inatsisilerituunit Miriam Cullenimit Dalee Sambo Dorouchimit allanneqarpoq. 

Innuttaasut amerliartornerannik killilersuisoqarniarsimaneranik akuersissuteqaqqaaratillu spiralilersuinissamut politikkeqartoqarsimaneranik nalunaarusiani inerniliisoqanngilaq. Nalunaarusiallu marluk nunatsinni niviarsiaqqanut arnanullu innarliisoqarsimanera inerniliissutigaat. 

- Suut uppernarsarneqarnerannut inatsisitigut piumasaqaatit assigiinngillat. Kisianni tamanna arnat misigisimasaannik isiginngitsuusaarinitsinnik isumaqanngilaq. Muminganilli pisoqarpoq tamannalu nalunaarusiatsinni erseqqissumik allaqqavoq, Jonas Christoffersen oqarpoq.

Assi © : Linda Kastrup/Ritzau Scanpix

Akuersissuteqarani iliuuseqarfigineqarnerup aamma oqartussat tungaanniit ilisimaarinnilluni iliuuseqartoqarnerup kingunerinerai pillugit apeqqutip immikkoortinnissaat pingaaruteqarnerarpai.

Taassuma Naalagaaffiit Peqatigiinnit immikkut ilisimasallit nalunaarusiaq ukiuni qulikkaani pinngitsaaliilluni naartunaveersaasersuisoqarnera pillugu qulalersitsisutut saqqummiukkaat oqaatigaa.

Misissuinernit pingasunit arlaannaataluunniit iliuuserineqarsimasut politikkikkut ataatsimoortumik aqunneqartumik iliuusaanersut uppernarsanngilaat.

Jonas Christoffersenip taamaammat Naalagaaffiit Peqatigiinnit immikkut ilisimasallit nalunaarusianik pingasunik tamanik atuagaqarnissaat kaammattuutigaa.

Taassuma nakorsat ataasiakkaat arnanut suna pitsaanerpaasutut isumaqarnertik malillugu arnat akuersissuteqaqqaartinnagit iliuuseqarsimasut erseqqissaatigaa.

Nunatsinni Danmarkimilu napparsimasut pisinnaatitaaffikitsuaraasimammata, tamanna taamani unioqqutitsinerunngitsutut isigineqarsimanissaa ilimanarsinnaavoq, taanna oqarpoq. 

Tamannali iliuuserineqartoq akuersissuteqarfigineqaqqaarani iliuuseqarnermut allannguinngilaq.

- Naapertuilluanngitsuliorneq sumilluunniit tunngaveqaraluarpat aamma inatsisitigut tunngaveqaraluarpat tunngaveqanngikkaluarpalluunniit naapertuilluanngitsuliorneruvoq, taanna oqarpoq.

Taassumali naapertuilluanngitsuliornerit oqaluttuarisaanermi tunngavilersorneqarsinnaanngippata danskit innuttaasunut politikkiannik ajortumik iliuuseqarnerusutut saqqummiunneqannginnissaat pingaaruteqarsoraa.

- Arnat kalaallit tamanna piaaraluni ajortumik iliuuseqarnerunersoq kukkusumilluunniit ikiuiniarsarinerugaluarnersoq pillugu ammasumik oqaluttuunneqarsinnaasariaqarput, taanna oqarpoq.

Arnat misigisimasaat

Naalagaaffiit Peqatigiinni immikkut ilisimasallit arnat misigisimasaat pisinnaatitaaffiilu oqaluttuarisaanermi pissutsit aalajangersarnissaannut akisussaaffiliinissamullu tunngaviliissasut erseqqissaatigaat.

Christoffersen Nedergaardilu arnat oqaluttuarisaannik sumiginnaasimannginnerarput.

- Susoqarsimaneranik paasisaqarnissaq pingaarnertut suliassaraarput, Christoffersen oqarpoq.

Nedergaard nalunaarusiap tarnip pissusianut tunngasortaanik suliarinnittup immikkoortoq 12, arnat ataasiakkaarlutik misigisimasaannut aamma tarnikkut kingunerluutinik sammisaqarfiusoq pingaartumik erseqqissaatigaa.

- Arnat oqaluttuaat kulturikkut tarnip pissusianut tunngasunik misissuinissamut aamma immikkoortoq 12-ip nassuiarnissaanut tunngaviupput, taanna oqarpoq.

Jensine Nedergaardip politikeriniit aamma inuiaqatigiinniit isornartorsiorneqarnissartik naatsorsuutigisimagaluarlugu, nunanilu tamalaani inuit pisinnaatitaaffii pillugit immikkut ilisimasalinniit ,tassa attuumassutilinniit, isornartorsiorneqarnissartik naatsorsuutigisimanagu oqaatigaa. Taakkulu sapinngisamik arlaannulluunniit attuumassuteqanngitsumik sulisariaqarneraraluarlugit. 

Taassuma arnat misigisimasaannik kingunerluutaannillu suliaqarneq sammisimallugu erseqqissaatigaa. 

Naalagaaffiit Peqatigiinnit immikkut ilisimasallit apeqqutinik marlunnik tassa: Arnat naartunaveersaaserneqarnertik qanoq misigisimaneraat aamma oqartussat akisussaassuseqarnersat inatsisitigut suna tunngavilersorneqarsinnaanersoq akulerukkaat allaatiginnittut isumaqarput.

Taakku arnat misigisimasaannik nassuerutiginnittoqarsinnaallunilu naapertuilluanngitsuliornerit uppernarsarneqartut aamma naalagaaffiup ataatsimut politikkimik ingerlatsineranik apeqqummik immikkoortitsisoqarsinnaanera aalajangiusimavaat.

Politikkikkut akuliuttoqarniarneranik unnerluutiginninnerit

Christoffersenip FN-imi immikkut ilisimasallit isornartorsiuinerat spiralilersuisimanermut tunngasunik nalunaarusiat pingasut naammaginartunik tunngavissaqannginnerarpai. 

Immikkut ilisimasallit oqaluttuarisaanerup eqqortumik nalunaarusiarineqaqqullugulu, nalunaarummi inerniliussat pillugit oqaatsinik uppernarsarneqanngitsunik saqqummiinerat imminnut assortuuttuunerarpai.

Ilisimatusartullu misissuisimasut inuiaqatigiit oqallinnerannut peqataasariaqarnerarlugit.

- Danskit marluk Kalaallit Nunaanni Danmarkimilu ilisimatusartut arfineq-pingasut nalunaarusiaannik illersuisussaappata, aammalu Alaskami New Zealandimilu ilisimatusartut marluk nalunaarusiaannik nassuiaasussaappata, piviusumik tunngaveqartumik oqallinnissaq ajornakusoortorujussuuvoq, taanna oqarpoq.  

Arnat misigisimasaat nunatta Danmarkillu attaveqatigiinneranni politikkikkut oqaluttuarineqartalernissaat aamma ernumassutigaa. 

- Arnanut illersuerusullutik oqaatiginnittunit politikkikkut ilanngunneqartalissapput. Illersunngilaalli politikkikkut angusaqarniarnikkut atussagamikkit. Taamaalillutik Danmarkip Kalaallit Nunaatalu iluanni pissutsit qanoq ittuusimanerannik namminneq oqaluttuartarnerminnut ilanngunnerisigut, taakku suli illersorneqarsinnaannginnerulersippaat, taanna oqarpoq. 

Christoffersenip oqarneratut, inuiaqatigiit amerlassusaannik politikkikkut siunertapiloqarluni aqutsisoqarsimaneranik oqaluttuaq, arnat misigisimanerannik, tassa Kalaallit Nunaanni innuttaasut ataatsimut pilersaarusiorfigalugit innarlerneqarsimanerannik, suli sakkortunerulersitsisinnaavoq. 

Iliuuserineqartut suunngitsukkiarineqarnissaat siunertarinnginnerarpaa sulialli oqaluttuarisaanermut tunngatillugu misissuinermi piviusunik tunngaveqartariaqarnera erseqqissaatigaa. 

Isornartorsiuinermut annerusumut akissuteqarneq

Nalunaarusiarsi FN-imit ilisimatusartuniillu tamakkuninnga ilisimasalinnit nalilersuisunit isornartorsiorneqarpoq, tamanna qanoq eqqarsalersitsiva?

- FN-imut attuumassutillit taama pitsaanngitsigisumik suliaqarsimanerat tupigusuutigilluinnarpara. Tamanna ilisimatusartut tamakkuninnga ilisimasallit nalilersuinerat aamma pineqarpoq, taannalu FN-imi immikkut ittumik nalunaarusiortartuusimasumit suliarineqarpoq, Christoffersen oqarpoq. 

- Suliamut tunngatillugu isornartorsiuisimagaluarpata tamanna paasisinnaassagaluarpara, kisianni (ilisimatusartoq alla nalilersuisoq, aaqq.) inatsisit pinnagit isumaliortaatsimut tunngasunik allassimanerarpaatigut. Naluara akissut naalakkersuisunut nassiunnikuusarput takusimanerit: Nalunaarummi allarluinnarmik 20-riarluta allappugut. Killormorluinnaq paasisimammagu tupinnaqaaq, taanna oqarpoq. 

- Uku inuit (FN-imi immikkut ilisimasallit, aaqq.) taama illuinnaasiortigisunik eqqunngitsunillu allassinnaanerat paasisinnaanngilara, naak oqaluttuat piviusut paaserusullugit oqarnikuugaluarlutik. Nalunaarusiallu taakku pingasut tunngaviginagit tunngavissaqanngitsumik allapput.  

Miriamillu Cullenip Dalee Sambo Doroughsip nalunaarusiaat piviusunik naammaginartumik tunngaveqannginnera aamma ilanngullugu tupigusuutigaa. 

- Taamaammat eqqarsaatiginerpaasara tassaavoq: Suliaq paasissutissanik tunngaveqartariaqartoq suliatigut ilisimasaqartut akornanni qanoq ililluni politikkikkut taama sunniivigineqarsimatigisinnaava?

Jensine Nedergaard isumaqataavoq. Taassuma misigissutsit inuit piviusumik paasinninnissaannut suliamillu uteqqiinissaannut akornutaasinnaanerat ernumassutigaat. Tamanna pissusissamisoorpoq, pingaartumik eqqunngitsumik iliuuseqarfigineqarsimasutut misigisimagaanni.

- Taamaammat misigissutsit atukkat illikartinneqartariaqarmata paasissutissat takujuminaapput, taanna oqarpoq.

Naak Danmark pisortatigoortumik utoqqatsissuteqareeraluartoq arnanullu eqqugaasimasunut 300.000 koruuninik taarsiissuteqarnissamut aaqqissuussinermik pilersitsisoqareeraluartoq Naalagaaffiit Peqatigiinnit immikkut ilisimasallit Kalaallit Nunaat Danmarkilu arnanut eqqugaasimasunut annertuumik taarsiissuteqarnissamik allatigullu aaqqiissuteqarnissamik qulakkeerinissaannik kaammattuuteqarfigaat. Suliniuteqarnermi arnat eqqugaasimasut isumasiorneqassasoq erseqqissaatigaat.

Allaatiginnittut marluullutik Naalagaaffiit Peqatigiinnit immikkut ilisimasallit naalakkersuisulluunniit nalunaarusiap saqqummersinneqarnerata kingorna tusarfigisimagit paasissutissiissutigaat.

KNR-ip Naalagaaffiit Peqatigiinnit immikkut ilisimasallit isornartorsiuinerannut itisiliitinniarlugit attaveqarfigai, ilanngutassialli saqqummersinneqannginnerani akissuteqanngillat.

KNR-ip Miriam Cullen oqaaseqartinniarlugu arlaleriarlugu aamma allaffigaa, akissuteqanngilarli.