Jens-Frederik Nielsen Amerikamiut qanilliniarnerinut nutaanut qisuariaateqartoq

Naalakkersuisut Amerikamiut tungaanniit kissaatigineqarpat Amerikamiut nunatsinni sakkutooqarfiinut atatillugu aalajangersimasumik oqaloqatigiinnissamut piareersimapput.

Tamanna USA-p Danmarkimik ataatsimeeqateqarnermini nunatta kujasissortaani sakkutooqarfinnik nutaanik pingasunik ammaanissamik siunnersuuteqarnerisa saqqummiunneqarnerata kingorna naalakkersuisut siulittaasuata, Jens-Frederik Nielsenip (D) oqaatigaa. Tuluit tusagassiorfiat BBC taama allaaserisaqarpoq.

- Naalakkersuisut erseqqissumik oqaloqatigiinnissaq piareersimaffigivaat – pisariaqartinneqarpat – iligisatsinninngaanniit annerusumik illersornissakkut nunatsinni iliuuseqarneq soorunami ataqqeqatigiinneq aallaavigalugu, oqaloqatigiinnerillu taakku takutikkumaarpaat qanorpiaq tamanna aaqqissorneqassanersoq, Jens-Frederik Nielsen oqarpoq.

Nunatta, Danmarkip USA-llu akornanni suleqatigiissitanik pilersitsisoqarnissaa, Washington D.C.-mi Præsidentip Illorsuani januaarimi ataatsimiinnermi isumaqatigiissutigineqarpoq.

BBC-p allaaserisaa naapertorlugu Amerikamiut sakkutooqarfinnik pingasunik nunaminertanik toqqaasoqarnissartik kissaatigineqarpoq.

- Eqqaamaneqassaaq Pituffimmi ullumikkut sakkutooqarfeqareerpugut. Taakkulu arlaatigut ilaniarneqarpata taava eqqartugassaraarput qanorpiaq taanna iluseqarumaarnersoq, Jens-Frederik Nielsen oqarpoq.

Taava naalakkersuisut Amerikamiut sakkutooqarfissaannik nunaminertamik tunniussinissaq itigartitsissutigineqanngila?

- Tamatsinnut iluaqutaasumik piumasaqaatilimmik illersornissakkut suleqatigiinnerusoqalernissaa itigartitsissutiginneqanngilaq. Tamanna nunaminertamik tunniussinermik aamma sakkutooqarnikkut isumaqatigiissummik taaneqaraluarpalluunniit.

- Tamanna uagut nunarsuarmi inissisimaffimmut akisussaaqataanissatsinnut tunngassuteqarpoq. Tamanna soorunami ilungersuutigalugu tigussavarput. Tamanna suleqatigiissitami oqaluuserineqassaaq. Tamannalu tusagassiuutitigut oqaluuserissanngilarput, taanna oqarpoq.

Narsarsuarmi misissuinerit

Amerikamiut tusagassiorfiat, New York Times naapertorlugu USA-p nunaqarfinni Narsarsuarmi Kangerlussuarmilu sakkutooqarfeqarnissaq soqutigineruaa.

Sakkutooqarfiit pingajuata sumiinnissaa suli ilisimaneqanngilaq.

KNR-illi ‘site surveys’-imik tassa sumiiffinnik maanna misissuisoqartoq marlunngormat saqqummiuppaa. Tamanna Nunanut allanut Naalakkersuisoqarfiup allakkatigut akissummi allappaa.

Narsarsuaq qaffasissumik atorfilinnit, ilaatigut U.S. Marinesimit sakkutuut naalagaasa ilaannit sapaatip akunnerata siuliani ilaatigut tikeraarneqarpoq.

Jens-Frederik Nielsenip sumiiffinnik sooq misissuisoqarnera itisilerlugu oqaaseqarfiginngilaa.

- Nunatta, Danmarkip USA-llu akornanni suleqatigiilluni sumiiffinnik misissuisoqarpoq. Tamannali sakkutooqarfinnik maannakkut pilersitsinissamik imaluunniit taama pisoqangajalerneranik isumaqanngilaq.

Sumiiffinnik misissuinerit qanoq inerneqarnissaat oqaaseqarfigisinnaaviuk?

- Naalakkersuisuninngaanniit tassunga qisuariaateqartussaavugut, ulluni qaninnerni. Kisianni tunngaviusumik illersornissakkut iliuuseqarnerulernissaq eqqarsaatigalugu taanna soorunami suleqatigiissitat akornanni soorunami eqqartorneqassaaq, taanna oqarpoq.

‘Innuttaasunik taasititsineq’ uissuumminartoq

Nuummi sapaatip akunnerata siuliani uissuumminartumik aamma pisoqarpoq. Amerikamiu angut utoqqaq, Clifford E. Stanley kalaallit USA-mut ilanngukkusunnersut paasiniarlugu  ‘innuttaasunut taasititsinermik’ suliaqarpoq.

Misissuinermi Kalaallit Nunaat USA-mut ilaalissappat kalaallit tamarmik 200.000 dollarinik tunineqarumaartut allassimavoq.

Amerikamiut Københavnimi aallartitaqarfianni oqaaseqartartup oqarnera naapertorlugu angut taanna Amerikamiut naalakkersuisuanneersuunngilaq.

KNR-ip Illersornissaqarfiup Misissueqqissaartartuisa, Politiit Misissueqqissaartartuisa aamma Siulittaasup Naalakkersuisoqarfiata Clifford E. Stanleyip suliaqarnera ilisimagaat paasivaat.

Jens-Frederik Nielsen naalakkersuisoqarfivit tamanna februaarimiilli ilisimasaqarfigaa. Illit ‘innuttaasunut taasititsinermut’ tunngatillugu qanoq isumaliutersuuteqarpit?

- Tassa ilumoorpoq ilisimanikuuarput nutserititsineq imaluunniit arlaatigut printerinissamut aniatitsinissamullu pappilissanik inniminniineq ingerlanikuuvoq. Maannakkulli takusinnaavarput tassa inuk, isaasalerlugu inuinnaap nammineq kajumissutsiminik suliarisimagaa. Aningaaserivimmi sulinikoq soraarneq. Taamaattorli soorunami eqqumaffiginikuuarput sunniiniarneq annertooq Amerikamiuninngaanniit arlalinnit ingerlanneqarnikoq, tassunga aamma attuumassuteqarsinnaanera, kisianni pisortatigoortuunnginnera taanna aamma takusinnaavarput. 

- Soorunami sunniiniartoqarniarsinnaanera aamma eqqarsaatigaarput, tamanna inuiaqatigiinnut Amerikamiut tungaanniit ajoraluartumik iliuuserineqartoq takoreerparput, taanna oqarpoq, taassumalu naalakkersuisoqarfiup “susoqarnissaa” utaqqimaarsimagaa ilanngullugu oqaatigaa.

Naalakkersuisut siulittaasuata oqarnera naapertorlugu inuit nunatsinni “neriorsuuteqarluartut” isornartorsiuisumik isigineqarnissaat tunngaviusumik pingaaruteqarpoq.

- Kalaallinut inuiaqatigiinnut USA-mik toqqaasitsiniartoqarluni sunniiniartoqarnera ilisimavarput, taanna oqarpoq.

Ataatsimiinnissamut suli pilersaaruteqartoqanngitsoq

Amerikamiut arlallit sapaatip akunnerata tulliani tikissapput. USA-p immikkut ittumik aallartitaa, Jeff Landry aamma Amerikamiut Danmarkimi aallartitaat, Ken Howery Future Greenlandimi ataatsimeersuarnermut peqataajartorlutik tamatumuuna tikissamaarput.

Tamanna Amerikamiut Danmarkimi aallartitaqarfiata Sermitsiamut uppernarsarpaa.

Jens-Frederik Nielsenip oqarnera naapertorlugu nammineq Jeff Landrymik ataatsimeeqateqassanersoq nalunarpoq.

Amerikamiut aallartitaat ataatsimeeqatiginnikkumallutik saaffiginnissimasut taassuma oqaatigaa, taassumali immikkut ittumik aallartitaq ataatsimeeqatigissaguniuk oqaluuserisassaqarnissaa pisariaqarpoq. Tamannalu taassuma suli pissarsiarinngilaa.

Jeff Landry ataatsimeeqatigissagukku qanoq oqariartuuteqarfiginiarpiuk?

- Amerikamiut aallartitaat naapissagukku soorunami nunatta inissisimaffia oqariartuutigissavara, nunarput tuniniagaanngitsoq nunattalu namminiussuseqarnera, namminerlu aalajangiisinnaassuseqarnera taanna illersortuassallugu oqariartussaanga. Taanna aallartitaannut oqariartuutiginikuuara aallartitamut tassunga aamma oqariartuutigiumaarpara pingajuallu aamma takkutissappat aamma taamatut oqariartorumaarpunga, nunarput tuniniagaanngilaq, aamma ataqqeqatigiinnermik aallaavilimmik oqaloqatigiinnermut taanna aallaaveqanngilluinnarpoq, Jens-Frederik Nielsen oqarpoq.

Nuummi Katuami Future Greenland maajip 19-ianni 20-annilu ataatsimeersuartitsissaaq.