Folketingimi ilaasortat inissiinermi suliani misiliutit eqqunngitsumik inerniliisinnaasut pillugit sukannersumik inatsiseqarnissaanik piumasaqartut
Meeqqanik kalaallinik Danmarkimi pinngitsaaliissummik inissiinerit pillugit suliat Den Nationale Videns- og Specialrådgivningsorganisationimit suliareqqinneqartut sisamararterutingajaanni tarnip pissusianik misiliutit eqqunngitsumik naliliinermik kinguneqartitsisimasut, VISO naliliivoq.
Tassa sulianit 37-nit qulingiluani.
Tamanna VISO-mi immikkoortortap immikkut ittup, kalaallit piorsarsimassusaannik oqaasiinillu immikkut ilisimasaqarfiusup sulianillu suliareqqiiffiusup, KNR-imut sapaatip akunnerani matunani siusinnerusukkut paasissutissiissutigaa.
Taakkulu amerlangaatsiarnerat ernumanartoq, folketingimut ilaasortaq, Inuit Ataqatigiinneersoq, Naaja H. Nathanielsen isumaqarpoq.
- Kukkunerit annertussusaat qaffasissorujussuuvoq. Sumiiffinni allani taama pisoqaraluarpat qulliit mianersoqqussutit aappaluttut ikinneqassagaluarput.
- Tamanna ilisimasaqannginnermut suliallu immaqa taama ileqquliutiinnakkamik suliarineqartarnerannik ersersitsisoraara. Tamanna allanngortittariaqarparput, taanna oqarpoq.
Inatsisip, VISO-mi immikkoortortap immikkut ittup pinngitsaaliilluni inissiinermi suliani, kalaallit meerartaannut tunngassuteqartuni peqataatinneqartarnissaanut kommuninut pisussaaffiliisup, atuutilerneranit ukiup aappaata affaa qaangiuppoq.
Immikkoortortap tamatuma saniatigut suliat kalaallit meerartaannik pinngitsaaliilluni inissiiffiusut angajoqqaallu piginnaasaannik misissuinermik atuiffiusut naliliiffigeqqittussaavai.
Susassaqartut arlallit, matumani Inuit Pisinnaatitaaffii pillugit Insititutip kalaallinut angajoqqaanut misiliutinik atuineq isornartorsiorpaat. Misiliutit danskit piorsarsimassusaannut oqaasiinullu naleqqussagaapput, taamaammallu inissiinerit eqqunngitsumik tunngaveqartinneqarsinnaallutik isornartorsiuisut tamanna mianersoqqussutigaat.
- Inatsimmik alloriarnerit siulliit ingerlanneqarput, kisianni suli iliuuseqartoqarnerussasoq ersarilluinnarpoq, Naaja H. Nathanielsen oqarpoq.
‘Ilungersunarluinnartoq’
Inatsit naapertorlugu danskit kommunii namminneerlutik sulianik, misissuutinik atuiffiusimasunik VISO-mut suliarineqaqqitassanngortitsissapput.
Immikkoortortaq sulianik 56-inik ukiup aappaata affaani tigusaqarpoq. Taakkunannga suliat 14-it misissuutinik pineqartunik atuiffiusimannginnerat pissutigalugu itigartitsissutigineqarput.
Suliarineqaqqitassanngortinneqartut VISO-p tigusassatut naatsorsuutigeqqaagaanit – tassa sulianit 300-nit ikinnerungaatsiarput.
Naaja H. Nathanielsenip tunniunneqartut ikinnerunerat sulianik ilisimanninngitsoqarneranut takussutissaasoraa.
- Kommunit immikkoortortaqarneranik ilisimanninnginnerannut imaluunniit peqataatitserusunnginnerannut takussutissaavoq, taanna oqarpoq.
VISO-p oqarnera naapertorlugu Danmarks Statistikimit nuna tamakkerlugu kisitsisit 2024-meersut meeqqat inuusuttullu, kalaallinik tunuliaqutaqartut 416-it missaanniittut angerlarsimaffiup avataanut inissinneqarsimapput.
Kalaallinik meeqqanik pinngitsaaliissummik inissiinermi sulianit qanoq amerlatigisut misiliutinik isornartorsiorneqartunit atuiffiusimanersut pisortatigoortumik kisitsisaatigineqanngilaq.
Danmarkimimi kommunit 98-it meeqqamik inissiinissaminnut atortunik sunik atuisimanerminnik nalunaaruteqarnissamut pisussaaffeqanngillat. Tamanna Syddansk Universitetimi Videnscenter for Psykotraumatologimi professorip Ask Elklitip suliamik qanimut malittarinnittup KNR-imut siusinnerusukkut nassuiaatigaa.
Folketingimut ilaasortap, Naleqqameersup, Qarsoq Høegh-Damip VISO sulianik amerlanerungaatsiartunik tigusaqarsimanissaa aamma naatsorsuutigigaluarpaa.
Tamatuma saniatigut inissiinerit ernumassutigingaatsiarpai.
- Misiliutit sulianik eqqunngitsumik naliliinermik kinguneqarnerat maanna ilisimalerparput, taakkunani kingunerluutit ima ilungersunartigipput allaat meeraq angajoqqaaminit avissaartinneqartarluni, ilaqutariittullu inuuneqarsinnaatitaanerat killilerneqarluni, taanna VISO-p suliani qulingiluani misiliutit eqqunngitsumik naliliinermik kinguneqartitsisimanerannik naliliinera pillugu oqarpoq.
- Ilungersunarluinnarpoq, taanna nangippoq.
Inatsit isumaliutigeqqinniaraat
Folketingimut ilaasortat marluk VISO-p suliassanik taama ikitsigisunik tigusaqarnerata inatsisip pitsaanerpaamik atorneqannginnera takutikkaa isumaqarput.
- Uagut tungitsinniit naatsumik oqaatigalugu – suut tamarmik isumaliutigineqaqqinnissaat kissaatigaarput, Qarsoq Høegh-Dam oqarpoq.
Naaja H. Nathanielsen inatsisip sukannernerulersinneqarnissaa isumaliutigineqartariaqartoq isumaqarpoq, kommunit taamaalillutik kalaallinik meeqqanik inissiinermut sulianut tunngatillugu VISO-mik peqataatitsinissamut pisussaaffilerneqassallutik, aamma misiliutit isornartorsiorneqartut atorneqarfigisimanngisaanni.
Tamanna danskit isumaginninnermut ministerianut oqaluusererusuppaa.
- Kukkusumik naliliinerit amerlassusaata suliallu innersuunneqartut ikinnerata iliuuseqartoqartariaqarneranik pisariaqartitsineq takutikkaa qularutigineqarsinnaanngilaq, taanna oqarpoq.
Tina Naamansen kalaallit innuttaasut Danmarkimi inatsisitigut illersugaanerannik suliaqartumi, peqatigiiffik Sila360-imi pisortaq aperigaanni taassuma kalaallit meerartaannik inissiinerit pillugit suliat tamarmik – aamma nammineq piumassutsimik iliuusaagaluartut naliliiffigineqartariaqartut taperserpaa.
Tamatuma saniatigut inatsisip ullumikkut aaqqissugaanera isornartorsiorpaa.
Inatsit naapertorlugu VISO-p angajoqqaat oqaloqatiginagit suliat allakkatigut atortut tunngavigalugit naliliiffigisussaavai.
- VISO-p paasissutissanik eqqunngitsunik nalilersueqqinnissaanut aarlerinartoqangaatsiarpoq, taanna oqarpoq.
- VISO-p angajoqqaallu oqaloqatigiinnginneratigut pitsaassuseq pitsanngornavianngilaq. VISO pisuni amerlasuuni naliliinissaminut uppernarsaatinik amigaateqartarsoraarput, Tina Naamansen inissiinerit pillugit sulianik ukiuni arlalinni malinnaasoq oqarpoq.
Sila360-ip tassunga taarsiullugu kalaallinik angalasartoqatigiinnik, suliani ilaqutariit qanoq taperserneqarnissaminnik pisariaqartitsinerannik isumaginnissinnaasunik misissuisinnaasunillu pilersitsisoqarnissaa siunnersuutigaa.
- Inissiineq pitsaanerpaamik iliuusaananilu aaqqiissutissatuaanngilaq. Tamanna meeqqanut ajornartorsiutinik aamma pilersitsisarpoq, taakkumi kalaallisut kinaassutsiminnut attavitsik annaasarpaat, Tina Naamansen oqarpoq.