FN-ip nalunaarusiortartuata kalaallit meerartaasa angerlarsimaffiup avataanut inissinneqartarnerat misissorpaa

FN-ip nalunaarusiortartuata, Reem Alsalemip, Danmarkimut nunatsinnullu tikeraarnermini kalaallit angajoqqaat oqartussallu ataatsimeeqatigai. Angerlarsimaffiullu avataanut inissiinerni kulturi, oqaatsit inatsisitigullu isumannaatsuuneq ilaatigut misissorlugit.

Allattoq Ann-Sophie Greve Møller

septembarip 29-at 2026 07:27

Nutserisoq Ivalu Thorleifsen, Connie Fontain, Medea Olsen

FN-ip arnanut niviarsiaqqanullu tunngatillugu nalunaarusiortartua, Reem Alsalem, misissuinerminut atatillugu qaammatip aallartilaarnerani Danmarkimiillunilu nunatsinniippoq.

Tamanna FN-ip nalunaarusiortartui marluk peqatigalugit, Danmarkimi kalaallit meerartaasa angerlarsimaffiup avataanut inissinneqartarnerat pillugu danskit naalakkersuisuinut mianersoqqussummik allagaqareernerisa kingorna pivoq.

Kalaallit meerartaasa angerlarsimaffiup avataanut inissinneqartarnerat isornartorsiorneqareermat, tassa misissuutit kalaallit kulturiannut oqaasiinullu naapertuutinngimmata, Danmarkimi inatsit siorna atuutsinneqalermat, atorunnaarsinneqarput.

Nalunaarusiortartulli tikeraareernermi kingorna KNR-imit apersorneqarami, suli pissutsini atuuttuni ajornartorsiuteqarnerarpaa.

Ajornartorsiutit ilaat, kalaallit angajoqqaat nalilersorneqartariaasaannut tunngassuteqarpoq.

- (Nalilersuinerit, aaqq.) danskit isiginnittariaasaannit nalilersorneqarnersut imaluunniit kalaallit ileqquannik eqqarsaatiginninnersut, Reem Alsalem oqarpoq nangillunilu:

- Soorunami meeqqamut pitsaanerpaaq pingaarnerusoq paasivara. Kisianni pingaartumik Danmarkimi angerlarsimaffiup avataanut inisseeriaatsit meerarsianngortitseriaatsillu, meeqqamut salliutitsinerunersut apeqqusernarpoq.

ANGAJOQQAAT KALAALLIT MEERARTAASA ALLAMUT INISSINNEQARATARSINNAANERANNIK DANMARKIMI KOMMUNIT NALILEERIAASIISA ISORNARTORSIORNEQARNERAT NAATSUMIK

Ilaqutariit kalaallit Danmarkimiittut meerartaat allamut inissitat ilaqutariit qallunaat meerartaasa allamut inissitaasut tallimariaatigaat, VIVE (Det Nationale Forsknings- og Analysecenter for Velfærd i Danmark) nalunaarusiamini 2022-meersumi allappoq.
Danmarkimi kommunit isumaginnittoqarfiini kalaallit meerartaasa allamut inissinneqaratarsinnaanerannik suliat kalaallit kulturiannik oqaasiinillu eqqarsaatiginninnani suliaasut taamaannerallu kalaallit angajoqqaat paatsoorneqarnerannik taakkualu pigiliutiinnakkanik isumaqarfigineqarnerannik kinguneqarsinnaasut, VIVE-p nalunaarusiamini 2023-meersumi allappoq.
Kalaallit angajoqqaat meeraasa allamut inissinneqaratarsinnaanerannik Danmarkimi kommunit angajoqqaat piginnaasaannik nalileeriaasii (FKU) aamma isornartorsiorneqarput. Nalileeriaatsit taakkua nunani killerneersut kulturiannut ileqquinullu naleqqussaagaanerat isornartorsiorneqarnerinut tunngavilersuutigineqarpoq.
Inatsit naammagittaalliuutigisaat maajip aallaqqaataani 2025-mi atuutilerpoq, kalaallit meerartaannik angerlarsimaffiup avataanut inissiinerni suliani, kalaallit oqaasiinik kulturiannillu immikkut ilisimasalimmit, immikkoortortaqarfimmit immikkut ittumit VISO-meersumit suliarineqartartussanngorlugit qallunaat kommunii pisussanngortinneqarput. Taakku FKU-mik isornartorsiorneqartunik taarsiisuussapput.
Tamatumunnga ilanngullugu FKU atorlugu angerlarsimaffiup avataanut inissiinerit suli ingerlanneqartut immikkoortup misissuiffigissavai.

Allisiguk

Nalunaarusiortartoq pinngitsaaliissummik inissiisarneq pillugu siornatigut mianersoqqusivoq.

Misissuilluni tikeraarnermi sumiiffimmik aalajangersimasumik misissuineq siunertarineqarpoq. Tikeraarneq nalunaarusiarineqarlunilu naalakkersuisunut danskillu naalakkersuisuinut inassuteqaasiornertaqassaaq. Naalakkersuisullu nalunaarut tamanut saqqummiunneqassanersoq aalajangissavaat.

Kalaallit angajoqqaat naapinneri

Nalunaarusiortartup ullut qulit ingerlaneranni Københavnimiinnermini, Odensemiinnermini Nuummiinnerminilu kalaallit angajoqqaat meeqqaminnik arsaarneqarsimasut meerarsianngortinneqarsimasunilluunniit meerallit naapeqatigai.

- Meeraq inuttut ataasiakkaatut taamaallaat isigineqassanngilaq, inuiaqataasutulli oqaatsitigut kulturikkullu kinaassusilittut immikkut illersugassatut aamma isigineqassaaq, tamannalu meeqqap atugarissaarnissaanut pingaaruteqarpoq.

- Tamatuma saniatigut angajoqqaat, meeqqaminnit pinngitsaaliissummik avissaartitaasut, tamatumalu naapertuutinnginnittutut misigisimasut ajoquserneqarnerannut, annersinneqarnerannut innarlerneqarnerannullu tunngavoq. Oqaluttuarpassuit qamuuna annernartut tusarpakka.

- Tamanna sukumiinerusumik misissuiffigineqartariaqarpoq. Ajornartorsiutit suuneri sumilu pitsanngorsaasoqarsinnaanersoq paasiniartariaqarparput, nalunaarusiortoq nangilluni oqarpoq.

Danmarkimi Kalaallit Nunaannilu inissiisarnerit pineqartut, tamanna ilutigalugu erseqqissaatigaa.

Danskit kommuniisa immikkut ilisimasaqarfiup, Danmarkimi nuna tamakkerlugu siunnersuinermik suliaqarfiusup (VISO), kalaallit meerartaannik pinngitsaaliissummik inissiiniarnermi peqataatinnissaa pisussaaffigaa.

Immikkoortortaq kalaallit kulturiannik oqaasiinillu immikkut ilisimasaqarfiuvoq angajoqqaallu piginnaasaannik misissuinernut taarsiivoq. Immikkoortortaq sulianik angajoqaat piginnaasaannik misissuiffiusimasunik maanna suliarinneqqippoq.

Siusinnerusukkut suliat misissorniarai

Reem Alsalemip misissueqqissaarnerit akerleriissutaasartut inernerisa, nalilersuinerni nutaani atorneqarsinnaaneri, siusinnerusukkut ernummatigaa.

Aamma angajoqqaat, oqaatsit assigiinngissutai ilaatigut pissutigalugit, inatsisitigut ikiortissarsisinnaanerat akuersinerminnilu suut pineqarnersut pillugit naammattumik paasissutissarsisinnaanerat ernummatigaa.

Taamaattumik aamma VISO-mi immikkoortortaqarfik immikkut ittoq pulaarpaa.

- Naliliiniarnermi suut allanngorsimanersut, aamma kalaallit angajoqqaat inuttut kulturikkut oqaatsitigullu kinaassusaannik tunuliaqutaannillu qanoq eqqumaffiginninnerulersimatiginerat paasilluarnerorusukkakku.

- Tamanna ilutigalugu, peqqissaartumik eqqorluartumillu nalilersuisoqartarnersoq misissorusunnikuuara angajoqqaallu illersorneqarsinnaasumik iliuuseqartoqanngikkaangat, eqqartuussivinni illersorneqarnissap tungaatigut naammagittaalliornissaannullu qanoq periarfissaqartiginerat, nalunaarusiortoq oqaluttuarpoq.

Inatsit qanoq oqarpa?

Inatsit nutaaq Danmarkimi 2025-mi maajimi atuutilersinneqarpoq, taanna kalaallit meerartaannik inissiinermi suliani kalaallit kulturiat oqaasiisalu eqqarsaatigineqartarnissaannik siunertaqarpoq.
Inatsit naapertorlugu Danmarkimi nuna tamakkerlugu siunnersuinermik suliaqarfiup (VISO) kalaallit kulturiannik oqaasiinillu immikkut ilisimasaqarfiusup suliat pinngitsaaliissummik inissiiffiusut, angajoqqaat piginnaasaannik misissuiffiusut misissoqqissavai.
VISO-p ilaqutariinnik pineqartunik oqaloqatiginninnissamut pisussaaffeqanngilaq, suliamili angajoqqaat piginnaasaannik misissuiffiusimasuni uppernarsaatit pioreersut naliliiffigisussaallugit.
Tamatuma saniatigut danskit kommuniisa suliani maannakkut piusuni, angajoqqaat piginnaasaannik misissuiffiusuni aamma kalaallit meerartaannik pinngitsaaliissummik inissiisoqarnialikkersaarfiusuni tarnikkut misissuutinik atuiniarunik VISO-mik peqataatitsissapput. Suliaqarfik misissuutinut isornartorsiorneqangaatsiarsimasunut taarsiissutaassaaq.

Allisiguk

Reem Alsalemip oqarnera naapertorlugu pinngitsaaliilluni inissiinerit aamma meeravissianngortitsinerit pillugit suli naammassineqareersut aamma misissorneqartariaqarput.

Taassuma Danmarkimut Kalaallit Nunaannullu tikeraarnermi kingorna inatsit allanngortinneqartoq suleriaatsillu nutaat qanoq isumaqarfiginerlugit suli oqaaseqarfigerusunngilai.

Tamanna tikeraarnini pillugu nalunaarusiami naammasseqqaarlunilu innersuussuteqarnissanik pissuteqarpoq.

- Angajoqqaalli ernumassutaat oqariartuutigisaallu soorunami tusarnaarpakka, aamma sulisut tarnillu pissusianik ilisimasallit kiisalu Isumaginninnermut ministereqarfimmit sinniisut sivisuumik ataatsimeeqatigaakka, tassanilu suleriaaseq pillugu sukumiisumik oqaloqatigiilluta, Reem Alsalem oqarpoq.

Pinngitsaaliissummik naartunaveersaasersuineq inuillu innarluutillit aamma sammineqartut

Nalunaarusiortartup tikeraarnerani nunatsinni naalakkersuisunit, danskillu naalakkersuisuinit aallartitat, politikerit aamma ministereqarfinnit kiisalu inuit pisinnaatitaaffii inuiaqatigiinniillu pillugit kattuffinnit atorfillit aamma ataatsimeeqatigineqarput.

Reem Alsalemip pinngitsaaliissummik inissiinerit meeravissianngortitsinerillu pillugit misissuinermi saniatigut arnat arlallit pinngitsaaliissummik naartuersissimasut, pinngitsaaliissummik naartusinnaajunnaarsinneqarsimasut naartunaveersaaserneqarsimasullu aamma oqaloqatigisimallugit oqaatigaa.

- Taarsiissuteqarnissamut aaqqissussaq, Danmarkip spiralilersuinermut suliamut atatillugu saqqummiuteqqammigaa soorunami ilisimavara.

- Taamaammat arnat taama iliuuseqarfigineqarsimasut aamma taarsiissuteqarfigineqarnissamut qinnuteqarsimasut qinnuteqarnissaminnillu eqqarsaatiginnittut aamma oqaloqatigaakka.

Aamma atuarukNaalagaaffiit Peqatigiit nalunaarusiortartuisa kalaallit angajoqqaat naapikkai

Taassuma arnat innarluutillit aamma meeqqanut innarluutilinnut anaanat aamma ataatsimeeqatigai.

- Danmarkimi Kalaallit Nunaannilu inuit innarluutillit - pingaartumik - meeqqat - eqqortumik tapersersorneqarnissaminnut isumassorneqarnissaminnullu ilungersunartunik nalinginnaasunillu ajornartorsiuteqarput.

- Aamma aarlerinartut sanngiiffiillu, matumani ulloq unnuarlu paaqqutarinniffinniittut aamma misissuiffigaakka. Ulloq unnuarlu paaqqutarinniffinni inissinneqarsimatillutik kinguaassiutitigut atornerlunneqartut pillugit ernumanartunik ilaatigut nalunaarusiortoqarnikuuvoq, nalunaarusiortartoq oqarpoq.

Nalunaarut utaqqineqartoq

Isumaginninnermut ministereqarfiup FN-ip nalunaarusiortartuata, misissuiartorluni nunatsinneereernerata Danmarkimeereerneratalu kingorna, nalunaarusiaanik utaqqisaqarluni KNR-imut oqarpoq.

- Ministereqarfiup nalunaarusiaq tigugunikku imarisaa misissussavaat malitseqartitsinissamullu isummerfigissallugu, isumaginninnermut ministereqarfik allakkatigut akissuteqarpoq.

KNR nalunaarut qaqugu saqqummiunneqassanersoq tikeraarnerlu malitseqassanersoq Meeqqanut, Inuusuttunut, Inatsisit Atuutsinneqarnerannut Naligiissitaanermullu Naalakkersuisoqarfimmut paasiniaavoq. Uumali allaaserisap saqqummiunneqannginnerani akissutisisinnaasimanngilaq.

Naalagaaffiit nunat inoqqaavi pillugit nalunaarusiortartorisimasaat, José Francisco Cali Tzay Danmarkip nunattalu nunat inoqqaavisa pisinnaatitaaffii Naalagaaffiit Peqatigiinni 2007-imi atuutilersinneqartut qanoq atuutilersissimaneraat misissuiffigiartorlugu nunatsinnut Danmarkimullu pisortatigoortumik 2023-mi tikeraarpoq.

Tamanna nalunaarusiortartup Danmarkimi kalaallit danskit oqartussaasuinik naapitsaagaangamik assigiinngisitsisoqarneranik ammillu qalipaataanik immikkoortitsisoqartarneranik nalaattagaat pillugit iliuuseqartoqarnissaanik nalunaarusiami kaammattuuteqarneranik kinguneqarpoq.

Danskit naalakkersuisuisa ammip qalipaataa tunngavigalugu immikkoortitsinermut akiuiniarnermut iliuusissatut pilersaarut, kalaallinut tunngatillugu immikkut ittumik ukkatarinniffiusoq 2025-mi januaarimi saqqummersippaat.

Illit isummat pingaartittaqaarput. Nutaarsiassaq pillugu isorisat nersualaarinerillu uani tikilluaqquagut.