Aningaasanut inatsit pillugu isumaqatigiissut: 'Tusaavatsigit' – kisianni kikkut akiliissappat?

Ataasinngornermi aningaasanut inatsit pillugu isumaqatigiissut nutaaq saqqummiunneqarpoq.

Inuit 100-t akerliussutsimik takutitsillutik Inatsisartut ataatsimiittarfiata silataani politikerit ullut marluk tamatuma siorna suaartarfigaat. Ulluinnarni atugarisaminnik politikerit pitsanngorsaannginnerat qatsuppaat.

Aningaasaqarnermut Naalakkersuisoq Aqqaluaq B. Egede (IA) saqqummiussinini naggaserlugu toqqaannartumik aallakaatitsinermi assiliissut qiviarlugu oqarpoq:

- Tusaavatsigit.

Sinneqartoorutinik nassaartoqanngippat, aaqqissuusseqqittoqanngippalluunniit aappaagumut aningaasanut inatsisip aarlerinartumiilersinnaanera, aappaagumut inatsisissap saqqummiunneqarnerata kingorna ernummatigineqalerpoq. Suliniutinut assigiinngitsunut aningaasaliissutissat nassaarineqarnissaat partiit taarsiullugu pingaarnerutippaat. Assi © : Markus Valentin / KNR

KNR-ip arlaleriarluni allaaserisimasaatut Nunatta Karsia ukiuni qulikkaani tulliuttuni ukiunilu tulliini imminut napatissinnaajunnaartussatut isikkoqarpoq. 

Siorna Múte B. Egede-p (IA) eqqartorpaa Nunatta karsiata ajornartoornerani pilersaarusiaq.

Atassummit eqqaaneqarpoq aningaasaqarneq aaqqinneqassappat naalagaaffimmit tapiissutit qaffanneqartariaqartut. Aningaasaqarnermut Siunnersuisoqatigiit siunnersuutigaat politikerit ukiut tamaasa sinneqartoortarnissaat pillugu inatsisiliussasut.

Maannali siorna ilungersunartoqarneranik oqariartuutit eqqaaneqanngillat, paarlaallugulu partiit tamarmik politikkikkut pingaartitaminnut arlalinnut aningaasaliipput.

Umiarsualiviit talittarfiillu nutaat

Sanaartornikkut suliassat arlallit partiit isumaqatigiissutigaat.

2 millionit koruunit pilersaarusiornissamut immikkoortinneqarput Qasigiannguani efterskolip inaarsarnissaanut aamma Maniitsumi nutaamik efterskoliliornissamut.

Aammattaaq Qasigiannguit aappaagu 2 millionit koruuninik aningaasaliiffigineqassapput Ilimanamut ATV-t aqqutissaanik pilersaarusiornissamut.

Ilutigisaanik immikkoortinneqarput 10 millionit koruuninit Itillimi, Saattuni, Sarfannguani, Qaarsuni, Kulusummi, Kangaamiuni, Qasigiannguani, Aasianni Sisimiunilu umiarsualiviit talittarfiillu pilersaarusiornissaannut.

Sulisitsisut Aasianni immikkoortortaqarfiata siulittaasuata upernaaq manna oqaatigaa Aasianni talittarfik ukiut ingerlaneranni equgaluttuinnartoq. Umiarsualivik nunatsinni umiarsualivinni aserfallatsaaliugassani kinguaattooqqanerpaasoq, 100 millionit koruunillu missaannik kinguaattoorfiusoq taassuma oqaatigaa. Assi © : Markus Valentin / KNR

Naalakkersuisut kaammattorneqarput Ittoqqortoormiini mittarfissap sananeqarneranut atatillugu umiarsualivissamik nutaamik pilersitsisoqarsinnaanera aningaasalersorneqarnissaalu pillugit danskit naalakkersuisuinik oqaloqateqaqqullugit.

Aalisarnermut tunngatillugu 1,5 millionit koruunit immikkoortinneqarput sinerissap qanittuani aalisarneq pillugu nuna tamakkerlugu aappaagu isumasioqatigiissitsinissamut.

- Isumaqatigiissummi allassimavoq piffissami pineqartumi piniartut pikkorissarneqarlutillu piginnaanngorsarnissaat annerusumik isiginiarneqassasoq taamatullu sumiiffinni ataasiakkaani nungusaataanngitsumik inuussutissarsiutinik ineriartortitsineq.

Aappaagumiit 2030-mut ukiut tamaasa 5 millionit koruunit immikkoortinneqartassapput suliffeqarfinnik mikinerusunik akunnattumillu angissusilinnik siunnersuinissamut.

Meeqqat utoqqaat aamma Guuti

Naak nunatsinni palasissaaleqisoqarnera politikerit ukiut qulit sinnerlugit oqaatigisarsimagaluaraat, nunatsinni oqaluffiit palasinik atorfinitsitsinissamut akissaqanngitsut biskoppip Paneeraq Siegstad Munkip ukioq manna septembarimi oqaatigaa. Assi © : Malik Brøns / KNR

Partiit isumaqatigiissuteqartut 37 millionit koruunit atorniarpaat angajoqqaat ulluunerani paaqqinnittarfinnut akiliisarunnaarnissaannut.

Tamanna siunissami akileraarutit aqqutigalugit akilerneqassaaq.

Partiit aappaagu pensionisiaqartarnermi iluarsartuusseqqinniarput. Tamatumani utoqqaat suliinnarnissaminnik toqqaasut pensioniminnik ilanngaanneqartarnerat atorunnaarsinneqassaaq.

Taamaammat 2028 aallarnerfigalugu ukiumut 38,3 millionit koruunit immikkoortinneqassapput. Aappaagu 2 millionit koruuningajaat inatsisit nutaat piareersarnissaannut atorneqassapput. 

Septembarimi biskoppi oqaluttuarpoq, palasinik atorfinitsitsinissaq akissaqartinneqanngitsoq.

Maanna 2030-p tungaanut ukiumut 5 millionit koruunit ilageeqarnermut immikkoortinneqartassapput.

Kommunit aamma nunat allat

Múte B. Egede siorna siunnersuuteqarpoq sipaarniuteqarnikkut Nunatta Karsianut 800 millionit koruunit sinnerlugit pissarsiarineqassasut.

Tamatumani kommunit aningaasartuutaasa aningaasat naleerukkiartornerat ilaatigut malikkunnaassavaat. Aningaasanut inatsisip pingajussaaneerneqarnerani tamanna Inatsisartunit tunuartinneqarpoq.

2027-mut tunngatillugu partiit sipaarniuteqarniarput, Namminersorlutik Oqartussani aningaasat naleerukkiartornerinut  naleqqussaataasartut atorunnaarsinnerisigut – tamatumani Peqqinnissaqarfik kisiat pinnagu.

Savalimmiuni Aningaasaqarnermut Siunnersuisoqatigiinni siulittaasoq naalakkersuisut aaqqissuusseqqinnermut isumalioqatigiissitaliaanni aamma siulittaasuuvoq. Aaqqissuusseqqinnermut isumalioqatigiissitap innersuussutaasa Inatsisartuni ukiuni tulliuttuni akuersissutigineqarnissaat partiit aningasanut inatsimmut taaseqataasut naatsorsuutigaat, aningaasanut inatsisissami sipaarniutigineqarniartut taamaasillutik akuersissutigineqarsinnaallutik. Assi © : Markus Valentin / KNR

Aamma kommunit 2030-p tungaanut akit qaffakkiartornerinut naleqqussaatinik pissanngillat. Tamatuma assingaa 218,4 millionit koruunik atuineq.

Nunanut Allanut Naalakkersuisoqarfik katillugit 42,3 millionit koruuninik aningaasaliiffigineqassaaq.

- Partiit isumaqatigiissuteqartut tamanna Kalaallit Nunaata nunani tamalaani maluginiarneqarneruleriartornerata kingunerisaanik pissusissamisoortutut isigaat, partiit allapput.

Aningaasat suminngaanniit pissarsiarineqassappat?

Aningaasanut inatsisip missingersuutinut inatsit malittussaavaa. Imaappoq politikerit ukiuni tulliuttuni pingasuni amigartooruteqartussatut missingersuusiorsinnaapput, ataatsimut isigalugu ukiut sisamat qaangiunneranni sinneqartooruteqartoqassappat.

Ukiut tamaasa taamaaliortarunik inatsisit unioqqutinngikkaluarlugit amigartooruteqarlutik ingerlaannarsinnaapput.

Aqqaluaq B. Egede saqqummiussinermi ilisimatitsivoq ukioq manna aamma taamaattoqartoq, tassa 2030-mi 45 millionit koruuninik sinneqartooruteqarnissaq missingersuutigineqartoq.

Saniatigut ilassutitut aningaasaliissutinut 102,75 millionit koruunit immikkoortinneqarput.

Partiit isumaqatigiissuteqartut aperineqaramik qanoq iliorlutik tamanut aningaasat nassaariniarneraat, ukiuni aggersuni inatsisinngortinniakkatik assigiinngitsut innersuuppaat.

Siullertut partiit kissaatigaat umiarsuarni takornariartaatini ilaasumut ataatsimut akiliutaasartoq januaarip aallaqqaataanit 2028-mi 50 koruuninut 100 koruuninut akitsussaaq.

Partiit aammattaaq eqqaavaat ukioq manna avaleraasartuut (makrel), ammassassuit aamma saarullernaat aatsaat taama akisutigisut. Tamatumani ukiuni aggersuni sisamani 120 millionit koruuninik isertitaqarnissaq naatsorsuutigaat.

Naggasiullugu partiit naatsorsuutigaat, ukiuni aggersuni malunnaatilinnik aningaasaqarnikkut iluarsartuusseqqittoqassasoq aamma pisortat siunnersortinik avataaneersunik atuinerat sipaarfigineqassasut.

Aningaasanut inatsit Inatsisartuni novembarip 16-ianni pingajussaaneerneqassaaq.