Immikkut ilisimasallit: Soraarnerussutisiaqalernissamut aaqqissuussinerit pisariillisarneqassapput

Kalaallit Nunaanni soraarnerussutisiaqalernissamut aaqqissuussineq paasiuminaatsuuvoq.

Immikkut ilisimasallit aaqqissuussinerup qanoq pisariillisarneqarsinnaaneranik misissuisussanngortut, taama oqarput.

Taakkua killiffitsik pillugu nalunaarusiartik qaammat kingulleq saqqummiuppaat. Nalunaarusiaat inerniliussaqanngilaq, innuttaasunulli oqallissaarutaavoq.

Immikkut ilisimasallit innuttaasut immersugassaannik apeqqutinik oktobarip ingerlanerani nassiussissapput. Taakkua soraarnerussutisiaqalernissamut aaqqissuussinerup maanna atuuttup qanoq isumaqarfigineqarnera paaserusuppaat aaqqiissutissanullu siunnersuutissatsialannik pissarserusullutik.

Maliina Abelsen immikkut ilisimasallit eqimattaani siulittaasuusoq innuttaasunut qanoq attaveqartoqartarnissaa immikkut samminiarlugu oqaluttuarpoq: - Aaqqiissutissanik pitsaasunik allaffimmi suliaqarneq innuttaasullu iserlutik tamakkuninnga atuarnissaannik naatsorsuuteqarneq naammanngilaq. Suna tamarmi eqqarsaatigineqartariaqarpoq, taanna oqarpoq. Assi © : Markus Valentin / KNR

Maliina Abelsen immikkut ilisimasalinnut siulersuisuuvoq. Taassuma nunatsinni maanna aaqqiissussilluartoqarnera oqaluttuaraa. 

Ukiulli ingerlaneranni aaqqissuussinerpassuit malittarisassarpassuillu, siornatigut ataatsimut isigalugit misissorneqarsimanngitsut, atuutilersinneqarsimanerat ilungersunarnerpaavoq.

Tassa soraarnerussutisiaqalernissamut aaqqissuussinerit paasiuminaatsut innuttaasunit nammineq paasineqarlutillu aqunneqartariaqarput.

- Inuit amerliartuinnartut soraarnerussutisiaqalerniarlutik ileqqaagaqarput. Taamaattumik aaqqissuussinertaa atugaraarput. Maanna naleqqussarneqaannassaaq, Maliina Abelsen oqarpoq.

Naligiinngitsumik aaqqissuussineq 

Utoqqaat siunissami amerliartortillugit utoqqalinersianut aningaasartuutit amerleriarujussuassapput.

Utoqqarnut aningaasartuutaasartut 2020-mi 1,2 milliard koruuniniit 2050-imi 2,5 milliardit koruuninut qaffariarnissaat naatsorsuutigineqarpoq. Peqqinnissamut utoqqarnillu isumaginninnermut aningaasartuutit, inuuneqqortusinerulerneq utoqqaallu amerliartornerannut ilanngullugit naatsorsoraanni.

Akileraarut soraarnerussutisiaqalernissamut aningaasartuutissanut ilanngunneqaraluarpat, tamanna akileraarutip 9,5 procentimik qaffanneqarneranik kinguneqassaaq.  

Taamaattumik naalakkersuisut nikerartut innuttaasut amerlanerusut soraarnerussutisiaqalernissamut qanoq ileqqaagaqarsinnaanersut misissorsimavaat. Taamaalillutik akileraarutinik qaffaanissaq atugarissaarnikkullu annikillisaanissaq pinngitsoortinniarneqassaaq.

Pingaartumik pisortani sulisut allallu akissarsiat pillugit isumaqatigiissuteqartut, suliffeqarfik aqqutigalugu soraarnerussutisiaqalernissaminnut aningaasanik katersipput.

Namminersortut imaluunniit aningaasarsiat tungaatigut isumaqatigiissuteqarfigineqanngitsumik suliffillit soraarnerussutisiaqalernissaminnut ileqqaarisitaapput.

Tassuuna angutit arnallu assigiinngissuteqarput, tassami angutit arnanut naleqqiullugit soraarnerussutisiakinnerusarput.

Soraarnerussutisiassanik ileqqaagaqartussaatitaaneq

Angutit amerlanerusut soraarnerussutisiassanik ileqqaagaqartussaatitaaneq 2018-imi atuutsinneqalinngikkallarmat soraarnerussutisiassanik ileqqaagaqarnissartik sungiusimasimanngilaat. 

Tamanna, pingaartumik angutit, suliffeqarfinni aalisarnerup, nunalerinerup sanaartornerulluunniit iluani soraarnerussutisiassanik ileqqaagaqarfiunngitsuni suliaqartuunerannik peqquteqarpoq.

- Taamaattumik suiaassutsikkut takussutissaqarpoq, angutit utoqqalinersiutissaminnut aningaasanik katersinikinnerusarmata; naak arnanit akissarsiaqarnerullutik, Maliina Abelsen oqarpoq.

- Innuttaasut aaqqissuussineq qanoq isumaqarfigineraat paasiniarlugu oktobarimi apersorpavut. Tamatuma kingorna aaqqissuusseqqinnissamut siunnersuutiliatsinnik politikerinut tunniussissaagut, Maliina Abelsen oqaluttuarpoq. Assi © : Carsten Faurschou

Soraarnerussutisiaqalernissamut ileqqaagaqartussaatitaaneq atuutsilerneqarneratali  akileraarutitut isigineqarsinnaanera akornutaavoq.

- Immikkut ilisimasallit soraarnerussutisiaqalernissamut ileqqaagaqarnissaq pisariillisarlugu ajornannginnerulersissavaat. Aningaasanik arsaarneqartutut misigisoqannginnissaa tamanna ilutigalugu anguniarpaat.

Soraarnerussutisiaqalernissamut ileqqaagaqartussaatitaaneq 2018-imi atuutsinneqalermat isornartorsiorneqangaarpoq.

Pitsaasumilli sunniuteqarpoq, amerlanerujussuimmi soraarnerussutisiaqalernissaminnut katersaqalerput, immikkut ilisimasallit oqarput.

Innuttaasunulli attaveqarniarnerup aaqqissuussinerullu atuutsinneqalernerata tungaatigut ajornartorsiuteqarsimaneq paasivaat.

- Soraarnerussutisiaqalernissamut naammattumik ileqqaagaqarsimanngikkaanni akileraarutit qaffasinnerulersinnaapput. Akiliutigisat soraarnerussutisiassanut ilanngunneqassapput. Saniatigut akileraarnerusoqarsinnaavorli, Maliina Abelsen oqarpoq.

- Akileraartarnerup soraarnerussutisiaqalerniarnermilu ileqqaagaqarnerup assigiinngissutaat paatsuunganarnissaa siunertarineqanngilaq.

Taamaattumik immikkut ilisimasallit politikerinut iluarsaaqqinnissamut siunnersuusiassaminnut attaveqaqatigiinneq, innuttaasoq qitiutinniarlugu, ilanngutissavaat.

Jon Kvist Roskilde Universitetimi atugarissaarnermut professorip oqarnera naapertorlugu, ullutsinni soraarnerussutisiallit akornanni isertitat assigiinngissuteqarpallaanngillat. Taamaattorli akileraarutitigut ilanngaaserneqarnerunissaq pissutigalugu suliinnarnissamut piumassuseqartoqarpallaanngilaq. Assi © : Markus Valentin / KNR

Utoqqaat sulisartut amerlanerusut

Amerlanerusut soraarnerussutisiaqalernissamut ileqqaagaqarnissaannik kajumissaarinerup saniatigut, politikerit inuuneqqortusiartorneq ilutigalugu utoqqalinersiuteqalernissamut ukiut qaffanneqarnissaat aamma aalajangersinnaavaat.

Taama oqarpoq Svend Erik Hougaard Jensen, aningaasaqarnermut professori Copenhagen Business Schoolimilu soraarnerussutisiaqalernissamik misissuisarfimmi pisortaq.

- Utoqqalinersiuteqalernissamut ukiut qaffanneqarnissaat pingajuattut aaqqiissutaasinnaavoq. Apeqqut taanna aamma sammissavarput.

Aamma imaassinnaavoq utoqqalinersiallit ullup ilaannaani sulisarusuttut amerlanerulersut.

Ullumikkulli taamaaliornissamut piumassuseqarpallaartoqanngilaq, utoqqaat taamaaliorusukkaluarpataluunniit. Jon Kvist, Roskilde Universitetimi atugarissaarnermut professori taama oqarpoq. 

- Isertitaqarneruleraanni akileraarutigisartakkat ingerlaannangajak annertunerulertarput. Utoqqalinersialittut 200.000 koruuninik isertitaqaraanni taakkunannga 77 procentit akileraarutinut nakkassapput. Taamaattumik utoqqalinersiaqalereerluni suliinnarnissamut piumassuseq killeqarpoq. 

- Utoqqalinissamut ileqqaagaqarnissamut qanoq piumassuseqalersitsisinnaaneq, peqqikkaannilu piumassuseqaraannilu ukiualunni suliinnarnissaq uani isiginiarneqarpoq.

Aaqqissuussaq nutaajusoq

Sulinermik inuussutissarsiuteqartut utoqqalinersiuteqarnissaat 1999-imi atuutilersinneqarpoq. Taamaattumik taamatut aaqqissuussinertalimmik tamakkiisumik suli suliffeqartoqarnikuunngilaq.

- Taamaattumik maannakkut inissisimaffitsinni, inuit ilaat katersaqalaarput, allat katerserujussuareerput allallu katersaqavinnatik, Maliina Abelsen oqarpoq.

Immikkut ilisimasallit nunatsinni aaqqissuussinerup nunatsinni pissutsinut naleqqussarluarnerujumallugu nunani avannarlerni allani soraarnerussutisiaqalernissamut aaqqissuussinerit isumassarsiorniarlutik aamma misissorpaat.

Nunatsinnilu aaqqissuussaaneq nutaajummat aamma periarfissiivoq.

- Sorpassuit innuttaasunut aaqqissuusseriaatsimullu pisariillisarneqarsinnaapput, Maliina Abelsen oqarpoq.