Ittoqqortoormiit 100-liivoq, illoqarfiulli oqaluttuarisaanera pillugu ilisimasakippugut

Naqqiissut: Ilanngutassiami piniartut ilaqutariit 1925-mi aggustip 17-ianni nuussimasut allassimagaluarpoq. Tamanna eqqortuunngilaq. Illoqarfik 1925-mi septembarip sisamaanni tunngavilerneqarpoq, ilaqutariillu Ammassalimmit Ittormiinut aggustip ingerlanerani ingerlaalersimallutik.

Ukiut 100-ngajaat matuma siorna, septembarip 4-anni 1925-mi, inersimasut 70-t, meeqqat amerlassusilerneqanngitsut kitaamiullu 15-it - qallunaat kalaallillu, niuertoqarfiusimasumut Ittoqqortoormiit-nik taaguuteqalertussamut nuupput. 

Issittoq pillugu ilisimatusartoq qallunaaq Ejnar Mikkelseni, kalaaleq ilisimatusarnermi peqataasimasoq nutserisorlu Johan Petersenilu suleqatigiillutik piniartut ilaqutaallu Ammassalimmiit avannamut nutsertippaat.

Umiarsuaq atorlugu tamanna pivoq aallapallanniarsimappullu. Sikoqarnera pillugu allapallattariaqarsimapput ukiortinnagu nuuttoqarusummat - kisianni aamma Tunumut oqartussaaniunneq pineqarsimavoq.

Umiarsuaq Gustav Holm, aamma 'Grønland'-imik taagorneqarsimasoq, Ittoqqortoormiinngortussap avataaniittoq uani takuneqarsinnaavoq.  Assi © : Arktisk Institut

- Norgemiut qallunaallu akornanni Tunulerngusaassimapput. Qallunaat Tunup avaannaani oqartussaanerpaanertik attatiinnarumasimavaat, taamaammat nunataq pigiinnarumallugu iliusseqapallannikuupput, Magdalene Møller Ilisimatusarfimmi Kalaallit Nunaata oqaluttuarisaanera pillugu ilinniartitsisoq, oqarpoq.

Ukioq ataaseq sioqqullugu - 1924-mi - , Norgep Tunup kitaani piniarsinnaatitaaginnarnissaa, Danmarkillu niuertoqarfiliorsinnaanera pillugu Norge Danmarkilu isumaqatigiissimapput. 

Ittoqqortoormiulli tunngavilerneqarnera Norgep Danmarkillu akerleriissuteqarnerannik qaangiutitsinngitsoq - akerleriinneq apriilip 5-iani 1933-mi aatsaat qaangiutivippoq Danmark Kalaallit Nunaat tamaat oqartussaaffigilermagu - immikkut oqaluttuassaavoq.

Ittoqqortoormiit ullumi pineqassaaq ukiullu 100-t matuma siorna susoqarsimanera. Tamannali tamakkiisumik akissutisinissaa ajornakusoortuusoq paasinarsivoq. 

Nuallunneq tarnipiluillu

Magdalene Møller naapertorlugu, aggustimi 1925-mi umiarsuarmik Gustav Holmimik avalattoqarmat, niuertoqarfik sumi tunngavilerneqassanersoq naluneqarsimavoq. 

Tamanna Ejnar Mikkelsenip atuakkiamini allaaserivaa.

Nunaminertaq piniarfissagissaartoq, imertarfiusinnaasoq umiarsualiorfissartalik toqqarneqarsimavoq. Tamakku saniatigut Ittoqqortoormiini nunniffikut takussaapput taamaattumillu niuertoqarfissaqqissutut isigineqarsimavoq.

Piniartut ilaqutaallu umiarsuarmik aallaramik, umiatik puisit amianit sanaat, qaannatik, piniutitik, iganermut atortutik, qamutitik qimmitillu nassarpaat. 

- Tamakku saniatigut Ejnar Mikkelsenip umiarsuarmilu inuttat, tikikkunik illuliassaminnik qisunnik nassarput,  Magdalene Møller oqarpoq.

Magdalene Møller Ilisimatusarfimmi, massakkut oqaluttuarisaanermi ilinniartitsisutut suliffigisamini, nammineq ilinniagaqarsimavoq. Inuit amerlanerusut Nunatta oqaluttuarisaanera pillugu kalaallit namminneq oqaluttuaanik sammisaqarnerulernissaat neriuutigivaa.  Assi © : Birgitte Kjeldsen

Ejnar Mikkelsenip atuakkiaani atuarneqarsinnaasut eqqaassanngikkaanni, Magdalene Møller oqarnera naapertorlugu, Ittoqqortoormiit tunngavilerneqarnera pillugu ullumikkut ilisimasat illuinnaasiorpalullutillu killeqarput.

Qanorpiaq pisoqarsimanersoq. Inuit sungiukkuminartissimaneraat. Piniartut ilaqutaallu pinngitsaalineqarlutik nuutsinneqartutut misigisimasimanersut. Kuineqarnertik qanoq igisimaneraat - tikikkamik kuineqaramik. 

Ejnar Mikkelsenip allaaserisai eqqaassanngikkaanni, Johan Petersenip ullorsiutai paasissutissanik aallerfissatuaapput.

- Ejnar Mikkelsenip Johan Peterseni niuertoqarfimmi aqutsisussatut aallaqqaammut toqqarsimavaa. Johan Petersenilu piniartunik ilaqutaanillu aallaqataasussanik toqqaasuuvoq, Magdalene Møller oqarpoq.

Johan Petersenilli allaaserinninnerinik misissuinissani suli periarfissaqarfigisimanngilaa.  

Oqaluttuat Illoqarfiup tunngavilerneqarnerata nalaani allaaserineqarnikut, Ejnar Mikkelsenip atuakkiaaneersuupput Johan Petersenillu ullorsiutaaneersuullutik. Piniartunit ilaqutaanniillu allattorsimasuuteqartoqanngilaq.   Assi © : Arktisk Institut

Illoqarfimmut tikiunnermi nualluummik nappaalanersuaqarsimasoq, Ejnar Mikkelsenip oqaluttuaataani  ilaatigut atuarneqarsinnaavoq. Inersimasut tallimat meerarlu ataaseq tamatuminnga toqquteqarsimapput. 

Ilaqutariillu nutsertinneqartut ukiut marluk qaangiummata Ammassalimmut uteqqikkusussimanerat aamma allaqqavoq. 

- Tarnipiluit najuuttut ersigisimagaat Ejnar Mikkelsenip allaaserivaa, Magdalene Møller oqarpoq ilassutigalugulu: 

- Oqaluffimmiilli ikiorneqarsimanerat aamma allaaserineqarpoq. 

Ejnar Mikkelsen tutsuiginarpa?

Ejnar Mikkelsenip atuakkiai atuartillugit, oqaluttuarisaanermilu paasissutissanik aallerfiit allat eqqarsaatigalugit, isiginnittariaasermiit sorlermiit allaaserinnittoqarsimanera maluginiagassaavoq, Magdalene Møller erseqqissaavoq.

- Ejnar Mikkelsenip nammineq isiginittariaasianeersuuppummi. Nutsertinneqartut akornannit paasissutissanik aallerfissaqanngilagut, qanorlu nutsertitaanertik misigisimaneraat, Magdalene Møller oqarpoq.  

Ittoqqortoormiinut tunngatillugu Kalaallit Nunaatalu oqaluttuarisaanera ataatsimut isigissagaanni, kalaallit namminneq oqaluttuaannik tamakkiisumik ersersitsisinnaasunik soqanngilaq, taanna erseqqissaavoq.

I området hvor Ittoqqortoormiit blev etableret var der gode fangstmuligheder og let adgang til vandet. Assi © : Arktisk Institut

Ittoqqortoormiit 100-liinerata illoqarfiup tunngavilerneqarnera pillugu paasissutissanik sukumiinerusunik misissuerusuttoqalernissaa Magdalene Møllerip neriuutigivaa.  

- Tasamani oqaluttuassaqartorujussuunerat tusaaneqarsinnaavoq. Oqaluttuarisaaneraniillu qanganisanik itinerusumik suli misissuisoqarsimanngitsoq, taanna oqarpoq. 

Ilisimasalli killeqaraluartut, Ittoqqortoormiit oqaluttuarisaanera suli ilikkagaqarfigisinnaagipput, Magdalene Møller isumaqarpoq.

- Kalaallit Nunaanniittut inuit suneqassanersut nunanit allanit aalajangiinnagassanngortinneqartussaanngilaq. Innuttaasunuku nunaqartut tusaaniagassaasut, taanna oqarpoq. 

- Nunami maani nuutsitinerit allat taakkulu pillugit oqaluttuassartaat qiviaraanni, tarnikkut aliatsannarpoq. Ittoqqortoormiinut nuutsinneqartut assingusumik misigisimasimanerat takorloorsinnaavara. Misissornikuunngilarali.