Ilaat angerlartarput ilaallu uninngaannartarlutik: Kalaallit, nunatta Danmarkillu akornanni, nuuttarnerat uani atuarneqarsinnaavoq

Nunatsinni inunngortut 18.000-t missaanniittut Danmarkimi maanna najugaqarput. Nuunnermillu pissutaat assigiinngeqaat. VIVE-mit nunatta Danmarkillu akornanni nuuttarneq pillugu misissuinermi takuneqarsinnaavoq.

Allattoq Ann-Sophie Greve Møller

oktobarip 24-at 2026 09:25

Nutserisoq Ivalu Thorleifsen

Immaqa illit nunatsinniit Danmarkimut nuunnikuuvutit. Immaqa ilaquttanni ikinngutinniluunniit nuuttoqarnikuuvoq.

Kalaallit 18.000-t missaanniittut Danmarkimi najugaqarput. Kikkulliuku nunatsinnut Danmarkimulluunniit nuuttartut? Aamma sooruna nuuttartut? Nuussimasut qanoq ippat?

Det Nationale Forsknings- og Analysecenter for Velfærdimit (VIVE) nalunaarummi ima taaguutilimmi: ’Kalaallit nunaanni Danmarkimilu nuuttarnerit - Inuunermi atukkat pillugit aamma nuuttarneq pillugu misigisanik misissuineq’, tamanna misissorneqarpoq.

Nalunaarummi allassimasoq naapertorlugu, inuit 1.500-t nunatsinniit Danmarkimut ukiut tamaasa nuuttarput. Nuunnermulli pissutaasut assigiinngeqaat, ilaat periarfissarsiorlutik, ilaquttatik pillugit allatullu inuuneqalerusullutik aallartarput.

VIVE-mi misissueqqissaarisuni pisortap nalunaarusioqataasullu Karen Margrethe Dahlip nuuttarnermut pingaarnertut pingasut pissutaanerarpai.

- Ilaat inuunerminni periarfissaqarnerujumallutik, ilinniagartik pillugu, aappartaarnertik pissutigalugu inoqqortunernilu aamma periarfissaqarluartumi inuulerumallutik nuuttarput.

- Ilaat Kalaallit Nunaanni inuuniarnikkut atukkat isumaginninnikkullu atugassarititaasut ilungersorfigalugit nuuttarput.

- Ilaallu inuttut ajornartorsiutitik qimakkusullugit nuuttarput, nuunnerminnut suna angorusunnerlugu eqqarsaatersuutigisimanngikkaluarlugu.

Misissuinermi apersuinerit Naatsorsueqqissaartarfimmiillu aamma Danmark Statistikimiit paasissutissat tunngavigineqarput.

Inuttut inissilluarnissaq ajornakusoortoq

Nalunaarummi inuit assigiinngitsut nunatta Danmarkillu akornanni nuuttartut assigiinngitsunillu peqquteqarlutik nuussimasut apersorneqarput, soorlu ilinniartut, utoqqalinersiutillit, inuuniarnikkut ajornartorsiutillit inuuniarnermilu nutaanik periarfissarsiortut.

Misissuinermi apersorneqartuni affaat sinnerlugit kalaallit 18-iniit 66-it tungaannut ukiullit Danmarkimi sulisuusut ilinniartuusullu paasineqarpoq.

Kisitsisilli takutippaat, Danmarkimi suliffissarsinissap ajornakusoornera.

- Amerlasuut Danmarkimukaraangamik suliunnaartarput, Karen Margrethe Dahl oqarpoq.

Nalunaarusiami immikkut maluginiagassat

Kalaallit, nunatsinni inunngortut, 1985-imi 8.900-t missaanniittut Danmarkimiipput. Ullumikkullu 18.000-t Danmarkimiillutik.
Taakkunani, nunatsinni 2000-ikkunni inunngortut affaat sivikinnermik sivisunerusumilluunniit 2023 tikillugu Danmarkimi najugaqarsimapput.
Kalaallit 18-inik 66-illu akornanni ukiullit 54 procentii sulillutik ilinniagaqarlutilluunniit Danmarkimiipput. Nunatsinni inunngortut angajoqqaavi tamarmik kalaaliusut 34 procentiupput Danmarkimilu inunngortut ataataat anaanaalluunniit kalaaliusut 74 procentiupput.
Nuunnginnermi ukioq ataaseq sioqqullugu, Kalaallit Nunaanni suliffeqarsimasut 42 procentii Danmarkimi suliffeqarniarnikkut ilungersunartorsiortarput.
Kalaallit 6,4 procentii Danmarkimi angerlarsimaffeqanngitsut unnuisarfiinut ikiorsiissutitulluunniit angerlarsimaffinnut 2021-mit 2023-mut allatsissimapput. Danmarkimili inunngortut 0,2 procentiullutik.
Kalaallit Nunaanniit Danmarkimut nuussimasut affaasa missaanniittut, ukiut tallimat qaangiukkaangasa Kalaallit Nunaannut uteqqittarput.

Allisiguk

Nuunnginnerminni sulisimasut affarinngisaat, Danmarkimut tikinnerminnit ukiut tallimat qaangiukkaangasa sulilersimapput ilinnialersimallutillu.

Tamanna oqaatsitigut ilungersuuteqarneq ilinniagaqassuserlu ilaatigut aallaaviusinnaapput.

Aamma amerlasuut isummanik pigiliussereersimasunik naapitsisarlutik apersorneqarnerminni oqaatigaat, taanna nassuiaavoq.

Inuuniarnikkut ajornartorsiuteqarneq Danmarkimiinnermi sakkortuseriarsinnaasoq

Inuit ilaat nunatsinni inuuniarnermikkut ajornartorsiutillit atugarissaarnerulerusullutik Danmarkimut nuuttarput.

Ilaalli atugarliornerulertarput. Misissuinermilu, nooreernerup kingorna atugarliortoqarnerulertarnera paasineqarpoq.

- Nalinginnaasumik nuunniapallattoqarnerusarpoq. Tassanngaannaq aalajangertoqartarpoq ilaallu aningaasaateqarpiaratik imaluunniit nuunnginnerminni Danmarkimi aalajangersimasumik najugaqarnissartik ilisimanagu nuuttarput, Karen Margrethe Dahl oqarpoq.

Arlallit angerlarsimaffeeruttarput angerlarsimaffeqanngitsullu najugaanniittariaqartarlutik. Ilaqutariillu ilaat ajornartorsiortorujussuanngortarput.

- Meeraqarunillu arlallit isumaginninnikkut ajornartorsiuteqalersarput kommunimilu suliassanngortinneqartarlutik taamaattumik ilaat meeqqaminnik arsaarneqartarput.

Amerlasuut nunatsinnukaqqittartut

Amerlasuut Danmarkimi nunninneq ajorput. Nunatsinniit Danmarkimut nuussimasut affaasa missaanniittut, ukiut tallimat qaangiukkaangasa nunatsinnut uteqqittarput. Ukiullu qulit qaangiukkaangasa 60 procentii utereersimasarlutik.

Sivittoriartortilluguli ikinnerusut uteqqittarput, Karen Margrethe Dahl nassuiaavoq.

- 30-40 procentit missaanniittut Danmarkimiiginnartarput. Sivittoraluttuinnartillugulu uternissaq ilimanarunnaariartortarluni.

Pingaartumik inuusuttut ilinniartullu nunatsinnut utertarput. Akerlianik, Danmarkimi suliffittaarsimasut pisortaniilluunnit pisartagallit uteqqinneq ajorput.

Nalunaarusiami apersorneqartut arlallit nunatsinnut uterusullutik oqaluttuarput. Tamannali piviusunngortinnissaa ajornakusoorsinnaavoq.

Inuuniarneq akisooq, peqqinnissaqarfinni isumaginninnikkullu ikiorserneqarnissat killeqarnerat inissaaleqinerlu nuunnissamut ajornartorsiutaasinnaapput.

Illuttut periarfissagissaarnissaq

Nalunaarusiaq Isumaginninnermut Ministereqarfimmiit piumasarineqarpoq, taannalu Atlantikup avannaanut aningaasaliissutinik suliaqartartut peqqussutigaat. Taakkuuppullu Folketingimi ilaasortat atlantikup avannaaneersut sisamat danskillu naalakkersuisui.

Karen Margrethe Dahlip nalunaarusiami inerniliussat nunatta Danmarkillu akornanni nuuttartut atugarissaartinneqarnerulernissaannut atorneqarnissaat neriuutigaa.

- Nuuttartunut ajornannginnerulersitsisinnaanermut atorneqarnissaa neriuutigaara. Aamma soorunami eqqarsaatigineqassaaq inuit nuannaralugu najugaqarfigisartik qimallugu nuuttariaqartutut misigisariaqanngimmata.

Sumiluunniit najugaqarusukkaanni, ineqalernissamut periarfissagissaarnerulernissaq eqqissillunilu inuuniarnissaq ilaatigut pineqarput.

- Taava inuit ikiorniarlugit iliuuseqartoqarsinnaavoq, najugaqarfigerusutaannilu inissamik nassaarniarnissaat ajornannginnerulersillugu. Aamma inuit ilungersuuteqaraangamik inuunerminnik ataqatigiissaarisinnaanissaat ajornannginnerulersinneqarsinnaavoq, Karen Margrethe Dahl oqarpoq.

Illit isummat pingaartittaqaarput. Nutaarsiassaq pillugu isorisat nersualaarinerillu uani tikilluaqquagut.