Nunatta Alaskap aatsitassarsiortarnera ilinniarfigissagaa

Avataani aningaasaliisartut nunatta pisuussutaanik soqutiginnikkaangata, nunarput tunngaviusumik apeqquteqalersarpoq:

Pinngortitaq mingutsinngikkaluarlugu inuussutissarsiutilluunniit allat innarlinngikkaluarlugit, innuttaasunut siunissaq ungasinnerusoq eqqarsaatigalugu aningaasatigut qanoq qulakkeerinnittoqarsinnaava?

Alaskap, USA-p naalagaaffiisa avannarlersaata, taamatut oqimaaqatigiissitsiniarneq ukiuni qulikkaani misilittagaqarfigivaa.

Uuliasiorneq aatsitassarsiornerlu aningaasatigut periarfissaqalersitsigaluarlutik avatangiisitigut ajornartorsiortitsisimapput kikkullu isertitat pissarsiarissaneraat pillugu apeqquteqalersitsillutik.

Tamanna senatorip republikanerip Lisa Murkowskip nunatta USA-llu attaveqatigiinnerat pillugu kalaallit politikerii attuumassutillillu oqaloqatigissallugit sapaatip akunnerata siuliani Nuummiinnermini oqarpoq.

Taanna USA-p inatsisartuini nunamut namminermut avatangiisinullu ataatsimiititaliami siulittaasuuvoq, Alaskamilu pinngortitap pisuussutai atorlugit suliffissaqartitsiniarluni, aningaasaqarnermik ineriartortitsiniarluni USA-llu nukissiuuteqarsinnaaneranik aatsitassarsiorsinnaaneranillu qulakkeerinninniarluni atuinissaq tapersersorlugu.

Murkowski isumaqarpoq aatsitassarsiorneq avatangiisinillu illersuineq, erseqqissunik piumasaqaateqartoqarpat, ataqatigiissinnaasut.

Pisuussuteqarluaraluarlutik attaveqaatit amigaatigineqartut

Alaska Kalaallit Nunaallu pinngortitami pisuussutinik pisuujupput, issittumiinneratali attaveqaatillu killeqarnerat pissutigalugit piiaanissaq ajornakusoorlunilu akisuuvoq.

- Pisuussutinik nassaarnissarput imaluunniit qanoq atsigisunik peqarnersut paasinissaa ajornartorsiutiginngikkaluarparput. Tunngaviusumik attaveqaasersuutit amigaatigineri ajornartorsiutigaarput pisuussutit piiarsinnaannginnatsigit, Lisa Murkowski oqarpoq.

Suliffeqarfiit aatsitassarsiornermi suliniutini innaallagissamik, aqqusinernik umiarsualivinnillu arlalitsigut namminneq pilersuisariaqartarput.

Tamanna pissutigalugu aatsitassarsiorfinni piiaaffiulluartut aningaasatigut allaat atorluaasinnaarpianngillat, senatori Alaskamut USA-p inatsisartuini 2002-mili  sinniisuusoq oqarpoq.

Taassuma Kalaallit Nunaat qiviaraangamiuk, Alaskami ukiuni qulikkuutaani aalajangiiffigisassarisimasat ilai Kalaallit Nunaanni aamma aalajangigassaanerat takusinnaavaa.

Murkowskip oqarnera naapertorlugu ilungersunartoq tassaavoq aningaasaliisussanik kajungilersitsinissaq kisiannili aamma aatsitassarsiornikkut suliniutip innuttaasunut ataavartumik naleqarnissaanik qulakkeerinninnissaq.

Suliffissaagallartut

Lisa Murkowskip Alaskami aatsitassarsiorfissuaqarnerup suliffissaqartitsisinnaanera nunaqavissunulli aningaasatigut ataavartumik iluaqusiinissamik qulakkeerinninnginnera takoreerpaa.

- Amerlanertigut avataaneersut pisuussutinik atorluaarusupput. Suliniut ineriartortittarpaat aallarlutillu. Nunaqavissut sanaartortoqarnerani suliffissaqartitaapput, aatsitassarsiortoqarneranilu immaqa suliffeqartitaallutik, taanna oqarpoq. 

Atorfiit akissarsiagissaarfiunerpaat inunnit nunanit allaneersunit amerlanertigut atorfigineqartarput.

Taamaattumik Kalaallit Nunaata suliniutit suliffinnik qassinik pilersitsisinnaanerat aningaasaliisunut taamaallaat apeqqutigisussaanngikkaluarpaat.

- Suliffissat pillugit neriorsuutinik tusagaqaraangatta imminut ima aperinissaq pingaaruteqarpoq: Suliffiit qanoq ittut? Nammineq sulisussassinnik nassassavisi imaluunniit kalaallit atorfeqarnissaannut ilinniartissavisigit?

Sanaartorneq naammassippat qanoq pisoqassanersoq aamma pingaaruteqarpoq.

- Inuttut ineriartortilluta piginnaanngorsarniarutsigut tamanna siunissaq ungasinnerusoq eqqarsaatigalugu iluaqutaassaaq, Lisa Murkowski oqarpoq.

Najukkami aningaasarsiat

Alaskami aaqqissuussaqarpoq nunap immikkoortuani suliffeqarfiit nunap inoqqaavinit piginnittullit pinngortitap pisuussutaanit isertitat aalajangersimasut ilaannik ingerlatseqatigiiffinnut allanut agguaanneqartussanngortitsisumik. 

Pinngortitap pisuussutaasa nalingisa Alaskami nunaqavissunut iluaqutaanissaat aaqqiissummit ilaatigut qulakkeerniarneqarpoq.

Tamannali aningaasaqarnikkut naligiinnginnerusoqalerneranik, nunap iluani aaqqiagiinngissuteqartoqarneranik piitsuunerulernermillu aamma kinguneqartoq, Issittumi avatangiisinik nalilersuinermi professori Anne Merrild Sermitsiamut siusinnerusukkut oqarpoq.

Lisa Murkowskilli zinkimik piiaaffik Red Dog Alaskap avannaata kitaaniittoq maligassaqqissutut eqqaavaa.

Aningaasat aamma nunap inoqqaavinut naalagaaffimmi sumiiffinni allaniittunut iluaqutaapput.

Aatsitassarsiorfiulli aatsitassanik piiaanerup ajornartorsiutaanik aamma ersersitsivoq.

Nunaqavissut ilaasa avatangiisinut sunniuteqarnera ernummatigaat, allalli suliffiit isertitallu ataavartuunissaat kissaatigaat.

Murkowskip oqarnera naapertorlugu, naalagaaffeqatigiinni illoqarfiit mikinerit ilai inuuniarnermi atugassat tunngaviusut, soorlu imeq minguitsoq minguiaanerullu tungaatigut atortut nutaaliaasut, suli amigaatigaat.

Taassuma inuit ajornartorsiutaat ima oqaluttuaraa:

-  Isumakuluutigineqartut paasisinnaavagut, kisianni Anchoragemi Fairbanksimilu aningaasaqarnikkut periarfissasi aamma pissarsiaqarfigerusuppagut. Uaguttaaq inuunitsinni aningaasatigut sunniuteqarusuppugut, taanna oqarpoq.

Murkowski isumaqarpoq Kalaallit Nunaata Alaskami periuseq toqqaannartumik ilaartariaqanngikkaa. Isertitanilli agguaassisarneq eqqarsaatissaqqissuunerarpaa.

Pinngortitaq ineriartornermut aporfiusoq

Naak Murkowskip aatsitassarsiorneq nalinginnaasumik tapersersoraluarlugu, suliniutilli tamarmik ingerlanneqartariaqarsorinngilai.

Taassuma Pebble Mine, Alaskami Bristol Bayimi aatsitassarsiorfik assortuussutaasoq, nunarsuarmi kapisilinnik tunisassiorfiunerpaat ilaasa inissisimaffiata nalaaniittoq maluginiaqquaa.

- Sumiiffimmi tassani taama aarlerinartorsiortitsisinnaanngilagut, taanna suliniut pillugu taama oqarpoq.

Aatsitassarsiorfik piujuarsinnaanngilaq, piujuartitsillunili aalisarneq kinguaariippassuarni aningaasarsiorfiusinnaavoq.

Murkowskip oqarnera naapertorlugu, Kalaallit Nunaata aatsitassarsiornermit isertitarisinnaasani, suliffinnut pioreersunut, siunissaq ungasinnerusoq eqqarsaatigalugu, suliffissaqartitsisinnaasunut aningaasarsiorfiusinnaasunut naleqqiuttariaqaraluarpaa.  

Minnerunngitsumillu aalisarnermut tunngatillugu, aalisarnermi Kalaallit Nunaanni inussutissarsiornermi maannamut suli pingaaruteqarluinnarmat.

Malittarisassat aallaqqaammulli erseqqissuussasut

Murkowskip aatsitassarsiornissamik suliniut aalajangerneqareeraangat avatangiisinut inatsisit erseqqissut inuiaqatigiillu pineqartut aallaqqaammulli eqqarsaatigineqartariaqarnerat aammattaaq erseqqissaatigaa. 

Naallu piumasaqaatit ilai aningaasaliisussanik tunuarsimaalersitsisinnaagaluartut aningaasanillu atuinerulersitsisinnaagaluartut, piumasaqaatit aallaqqaammulli aalajangersarneqassapput.

Alaskami aatsitassarsiorfiit pisoqqat isumannaatsuutinneqarsimanngimmata mingutsitsineq maannamut ajornartorsiutaavoq.

Trans-Alaskami sullulik aqqutissaq, naalagaaffeqatigiit akulloqqullugu uuliamik ukiuni 50-inngulersuni assartuiffiusoq, Murkowskip oqarnera naapertorlugu, suliniutinut angisuunut atatillugu suliffissuaqarnerup, avatangiisit nunallu inoqqaavisa pisinnaatitaaffii oqimaaqatigiissaarneqartariaqarnerannik ersersitsivoq.

Sanaartornerup avatangiisinut sunniuteqarnera pillugu sulluliullu nunap immikkoortuini aqqutissarisaaniittuni pisinnaatitaaffinnut tunngatillugu akerleriittoqalerpoq. Tamanna ilutigalugu nunamik qeriuaannartumik illersuinissaq pillugu sanaartukkallu nunap sajunneranit innarlerneqannginnissaa pillugu teknikkikkut aaqqiissutissat suliarineqarput.

- Soqutigisaqarfiit assigiinngitsut akerleriiffiusut pissutigalugit kikkut tamarmik aaqqiissutissarsiortariaqarsimapput: Tamanna salliutinneqassappat taava iluamik suliarineqassaaq, taanna oqarpoq. 

Aningaasaliisunut piumasaqarnissaq

Nunatsinni nunanit allanit aningaasaliissutit misissorneqartarnissaannut aaqqissuussamik atuutilersitsinissaq eqqartorneqarpoq. Tamanna Murkowskip pingaaruteqarnerarpaa aningaasaliissutigineqartullu siunissaq ungasinnerusoq eqqarsaatigalugu qanoq innuttaasunut aningaasatigut iluaqusiisinnaanerannik aamma eqqartuisoqarnissaa pingaaruteqarnerarlugu. 

Alaskami Nomemi umiarsualiveqalernissaanik pilersaarusiortoqarnera erseqqissaatigaa, pilersaarutigineqartullu aalisartut umiarsuillu issittumi isumannaallisaanikkut suliallit isumagisassallugit.  

Assersuutigineqartumi, suliniummik taamaallaat tapersersuinermiit attaveqaasersuutit inuussutissarsiutilinnut arlalinnut inuiaqatigiinnullu qanoq iluaqusiisoqarsinnaaneranik, takutinneqarpoq. 

Murkowskip oqarneratut, nunarput aningaasaliisut suliniutiminnik innuttaasunut sivisunermik qanoq naleqalersitsisinnaanerat pillugu apersuisariaqarnerarpaa, aamma aatsitassanik piiaasoqareeraluartorluunniit.  

- Kalaallit, aningaasatigut siunissaq ungasinnerusoq eqqarsaatigalugu, piffissap sivikitsup iluani suliniutitiguinnaanngitsoq, qanoq iluanaaruteqarsinnaanerminnik apeqquteqarsinnaanissaat pingaaruteqarsoraara.