Naalakkersuisoq Suila-tapit pillugit: Innuttaasut akiliissanngillat, akisussaaffik tiguarput

Innuttaasut arlallit Suila-tapinnappallaarsimallutik akileraartarnermut aqutsisoqarfimmut akiliisussanngornerat aggustimi saqqummiunneqarpoq.

Aningaasaqarnermut naalakkersuisoqarfiup Suila-tapinik naatsorsuinerit kukkuneqarnerat tamatuma kinguninngua allaaseraat, katillugit 31,9 millioninik Suila-tapinik utertitsisoqassasoq.

Innuttaasullu eqimattanngorlutik Suila-tapinut tunngatillugu utertitsisussanngortitaanertik pillugu akerliussutsimik takutitsinissartik arfininngornermi pilersaarutigigaluarpaat.

Naalakkersuisulli akerliussutsimik takutitsineq aallartittussanngulivissorlu allapput, innuttaasut aningaasanik utertitaqannginnissaat aalajangiunneqarsimasoq. 

Ritzauip allaaserisaa naapertorlugu, naalakkersuisut tusagassiorfimmut innuttaasut 19.000-t Suila-tapinik katillugit 39,8 millioninik utertitsisussanngortitaagaluarput.

KNR-ip Suila-tapit pillugu suliaq paasisaqarneruffigiumallugu aningaasaqarnermut naalakkersuisoq, Aqqaluaq B. Egede (IA) oqaloqatigaa.

Tassa tusarparput 40 millioningajaasut, taanna eqqorpa?

-Tassa iluamik oqaatigisinnaanngilarput suli, kisianni millionerpaaluit uani pineqarput, Aqqaluaq B. Egede oqarpoq.

Tassa arfininngormat nalunaaruteqarpusi innuttaasut akiligassinneqarsimagaluit akiliissanngitsut, sooruna taama aalajangertusi?

-Tassa aningaasaqarnermut naalakkersuisutut misissorsimavara qanoq aningaasat amerlatigisut inuiaqatigiinnut utertitassatut akileqquneqarsimanersut, taannalu suliaq ingerlavoq. Aappaattut suna patsisaalluni taamatut kukkusoqarsimanersoq. Tassani paasivarput qarasaasiatigut atortulersuutit, ilusilersorneqarnermikkut naapertuuteqqissaanngitsumik inissisimasut, Aqqaluaq B. Egede oqarpoq:

- Taamaammat uannut aningaasaqarnermut naalakkersuisutut ajornarsimanngilaq aalajangissalluni, una suliassaq pillugu, innuttaasut akiitsorilersimasaat, akilerneqassanngitsoq innuttaasunit. Taannalu akisussaassusilittut tigullugu nunatta karsiata nammineq nammassagaa.

Una kukkunerunerluni? Kukkunertut taaneqarsinnaava?

-Tassami kukkunertut taaneqassappat, ukiorpassuarni nalunngilarput aningaasaqarnermut naalakkersuisoqarfimmi systemi qarasaasiatigut ajornartorsiuteqarluni nutarterisariaqarluni digitaliseriisariaqarluta. Taamaammat aamma massakkut inatsisartut aningaasanut inatsisaanni qinnuteqarpugut naalakkersuisuninngaanniit, qarasaasiatigut atortulersuutit digitaliseererlugit nutarteriffigineqarnissaat.

- Ajornartorsiut una aamma Suilamik nalaatarput, siusinnerusukkut akileraarutit nikittarnerannut, utoqqalinersiat nikittarnerannut allatigullu aamma sunniuteqartarnikuugamik kukkunerit annikitsut annertuullu. 

- Taamaammat pisariaqarpoq qarasaasiatigut nutarterinissarput. Unali kukkuneq, qarasaasianut atortulersuutit patsisaallutik taamatut inissinnerat, innuttaasunut akiligassanngortinnginnissaat uagut politikkikkut aalajangersimavarput.

Politikkikkut kukkunerua imaluunniit atorfillit kukkuneraat?

-Tassa systemip taassuma atuuttussanngortinniarneqarnerani kukkuneq pisimavoq, aammalu suleriaaseq nutaarluinnaavoq, Suila, inuiaqatigiinnut sulisartukkormiunut aningaasarsiat qaffasinnerusut atuutsilerneqarnikuupput, taamaalilluni aamma atugarissaarnermut qaffassaataalluni.

- Kisianni qarasaasiatigut taamatut inissittoqarnera isumaga malillugu, ukiuni amerlasuuni politikkikkut ilisimaneqarpoq, digitaliseeriisariaqartugut aammalu atortulersuutit sulisoqarnikkut atugassarititaasut pitsanngorsarnissaat ilisimaneqarnikuulluni.

- Taamaammat kukkuneq isumaqarpunga tamanit ilisimaneqartoq uani nalaateqqikkipput, taannalu uggornarpoq aammalu utoqqatsissutigalugu naalakkersuisunit aalajangersimavarput, tassa innuttaasut akiligassinneqartut taakkua utertissanngilaat akilissanngilaat, taannalu uagut akisussaaffik tigussavarput. Taamaammat tassa akileeqqusissutit utertinneqarnikuupput.

Uku aningaasarpassuupput millionerpaaluupput – qanoq matussuserneqassappat?

- Tassa massakkut aningaasaqarnermut naalakkersuisoqarfiup misissorpaa, aningaasatigut kingunerisassaanut tunngasut, taakku naammasseriarpata erseqqinnerusumik apeqqut taanna pillugu akisinnaalernissarput suliarineqarpoq.

Taamatut pisoqaqqissava? Imaluunniit innuttaasut taamatut pisoqaqqinnissaa naatsorsuutigisinnaavaat?

- Tassa qarasaasiatigut atortulersuutit massakkut inissisimanerat malillugu taamatut pisoqaqqinnginnissaa siunertaralugu sulivugut. 

- Neriorsueqqissaarsinnaanngilagut ajornartorsiut qaqugu qaangerneqassanersoq. Taamaammat massakkut suliarineri isumaqarpunga naalakkersuisuni paasineqarneralu isumaqarpunga pingaarnerpaajusoq, taava tassanngaanniit pitsaaliuinerit ingerlanneqassapput.