Kalaallit Nunaat oqaluttuarisaanermi aatsaat taama periarfissaqarluarpoq – inuussutissarsiornikkulli ineriartorneq kikkunnut iluaqutaassava?
Nunarsuarmi Kalaallit Nunaannik soqutiginninneq aatsaat taama angitigaaq.
Naalagaaffissuit nunanillu allanit aningaasaliisartut nunatta periarfissarpassui eqqumaffigileriartorpaat, tamatumali peqatigisaanik Kalaallit Nunaat soqutigisat assigiinngitsut akornanni oqimaaqatigiissitsiniarnermik ajornakusoortumik suliassaqarpoq:
Nunanit allanit aningaasaliinerit kalaallinuttaaq iluaqutaanissaat qanoq qulakkeerneqarsinnaava?
Apeqqut taanna eqqartuussissuserisoqarfiit Nuna Law aamma HortenDahl Nuummi Hotel Hans Egedemi ukiumoortumik inuussutissarsiorneq pillugu sapaatip-akunnerani kingullermi tallimanngornermi isumasioqatigiissitsisoqarnerani qitiutinneqarpoq.
Inuussutissarsiortut, inuussutissarsiutinik aallarnisaasut, atorfillit politikerillu 70-it missaanniittut akunnittarfiup ataatsimeersuartarfiani katersuupput, peqataasullu arlallit Hellerupimi HortenDahlip allaffeqarfigisaanit toqqaannartumik attaveqarnikkut malinnaapput.
Pingaarnerpaatut oqallisigineqarpoq Kalaallit Nunaata nunarsuarmi politikkikkut soqutigineqarnerujartornini aningaasaliisussanik kajungilersitsinissamut, suleqatigiinnernik patajaatsunik pilersitsinissamut aamma ineriartornerup kalaallit namminneq piumasaqaataat malillugit ingerlanissaanik qulakkeerinninnissamut qanoq atorluarsinnaaneraa.
Nunarsuarmi politikkikkut inissisimaneq siuariartornermut nukittut
Naalagaaffissuit Issittumik, aatsitassanik pingaarutilinnik nukissiuutinillu pilersuinermi ataqatigiissutsinik soqutiginninnerat anneruleriartuinnartillugu Kalaallit Nunaata nunarsuarmi politikkikkut pingaaruteqarnera malunnaatilerujussuanngorpoq.
Tamanna aningaasaliinissamut periarfissanik nutaanik ammaavoq, peqatigisaanilli nunanit tamalaanit soqutigineqaleraluttuinnarnera nunatta pingaartitaanut pisariaqartitaanullu naapertuuttumik aqunneqartariaqarpoq.
- Aningaasaliinissamut ammasuuvugut, aningaasaliisussanullu pilerinartuunissarput kissaatigaarput. Tamannali najukkani inuiaqatigiinnik ataqqinnilluni ingerlanneqassaaq. Najukkani nalilinnik pilersitsinerusarnissaq ingerlanneqassaaq, Naalakkersuisut siulittaasuat Jens-Frederik Nielsen (D) aallarniilluni saqqummiussamini oqarpoq.
Inuussutissarsiornikkut ineriartortitsinerunissamik neriorsuuteqarluni Naalakkersuisut siulittaasuattut qinigaasup Jens-Frederik Nielsenip (D) aamma erseqqissarpaa, Kalaallit Nunaata periarfissanik oqaluuserineqartorpassuarnik suliniutitut piviusunngortissinnaanini maanna uppernarsartariaqaraa.
- Takutittariaqarparput pilersaarutinik piviusunngortitsisinnaalluta. Takutittariaqarparput tunisassiorsinnaalluta. Takutittariaqarparput suliffeqarfinnut atugassarititaasut ima patajaatsigisut, ingerlatseqatigiiffiit ukiuni 10-15-ini misissuisimasut piviusumik alloriaqqissinnaassallutik.
Naalakkersuisut siulittaasuata oqarnera naapertorlugu tamanna nunat tamalaat akornanni suleqatigiinnermik, aningaasaanik piginnaasanillu pisariaqartitsiffiuvoq. Nunatsinnili suliffeqarfiit aallaqqaataaniilli peqataatinneqarnissaat pingaaruteqarluinnarpoq.
- Uannut suliassani pingaarnerpaaq tassaavoq Nunatsinni inuussutissarsiortut aallaqqaataaniilli peqataatinneqarnissaasa qulakkeerneqarnissaat, taanna oqarpoq.
Aningaasaliinerit sumiiffinni ataasiakkaani malunniuttariaqarput
Naalakkersuisut siulittaasuata kingorna nunanut allanut, inuussutissarsiornermut aatsitassanullu naalakkersuisoq Múte B. Egede (IA) oqaaseqarpoq.
Taassumattaaq mianersoqqussutigaa nunanit tamalaanit soqutigineqarnerup aamma Kalaallit Nunaata piumasaqaatai naapertorlugit aningaasaqarnerup ineriartornissaata paarlaanneqannginnissaat.
- Nunarsuarmi politikkikkut soqutigineqarneq tassaanngilaq aningaasaqarnikkut ineriartorneq. Nunarsuarmi siuttut Kalaallit Nunaat pillugu oqalunneri suliffissanik amerlanerulersitsinngillat. Aningaasaliisartut soqutiginninnerat kisiat pissutigalugu aningaasaqarnerput annertusineq ajorpoq. Tamanna aatsaat pissaaq soqutiginninneq suliniutinik piviusunik nassataqarpat. Suliniutit suliffissanik nassataqaraangata. Suliffissat aningaasaliinerillu inuiaqatigiinni nalilinnik ataavartunik kinguneqaraangata, oqarpoq.
Taamaattumik Kalaallit Nunaata nunanit allanit aningaasaliinernut piumasaqaatinik erseqqissunik aalajangersaanissaa kaammattuutigaa.
- Taamaattumik aningaasaliinernut amerlasuunut tamanut tunngatillugu ataasiinnarmik aperisariaqarpugut: Kalaallit Nunaanni suna sinnerutissava?
Taassumunnga ilaatigut pingaaruteqarpoq, aningaasaliinerit kalaallit sulisussat qanoq ilinniartinneqartiginerinik, sumiiffinni ataasiakkaani suliffeqarfiit suliakkinneqarnerinik aningaasaqarnerullu patajaannerulerneranik nassataqarnersut.
Aamma inuiaqatigiinni ilusiliinikkut ajornartorsiutit ilaat, ineriartornermut akornutaasinnaasut tikkuarpai.
- Nunarujussuarmi inuiaqatigiinnguuvugut. Ungasissutsit annertupput, attaveqaasersuutinik sanaartorneq akisusinnaavoq, sumiiffiillu ilaanni sulisussanik piginnaasanillu amigaateqarpugut, oqarpoq.
Imaanngilaq tamatuma aningaasaliinissaq ajornarsisikkaa, erseqqissaavoq, kisianni piumasaqaatitarivaa oqartussaasut aningaasaliisullu akornanni piviusorpalaartunik ilimagisaqartoqarlunilu attaveqaqatigiilluartoqartariaqarmat.
Naalagaaffissuit sunniuteqarusupput
Kalallit Nunaat piffissaagallartillugu iluaqutissarsiortariaqartoq isumasoqatigiinnermi uteqqiattumik qulequtaavoq.
Nunanut allanut sillimaniarnermullu ilisimatusarfimmi immikkoortumi, Nasiffimmi, aqutsisup, lektorip Rasmus Leanderip oqarnera naapertorlugu aningaasaleerusuttunut pilerinarsaanissamut periarfissaqarpoq, Kalaallit Nunaata nunanit tamalaanit soqutigineqarnerujartuinnarnera atorluarlugu.
Periarfissarli ammajuaannarnavianngitsoq, taassuma mianersoqqussutigaa:
- Kalaallit Nunaannut periarfissarpassuaqarpoq...naalakkersuisulli aamma qisuariartariaqarput, suliniutillu amerlanerusut aallartittariaqarlugit, ilisimatusartoq oqarpoq.
Aningaasarsiornerli taamaallaat oqaluuserineqanngitsoq, taassuma ilisimatusartoqataa Danmarkimeersoq oqarpoq.
Nunat tamalaat soqutiginninnerat aningaasaqarnerinnarmut tunnganngilaq.
Dansk Institut for Internationale Studierimi ilisimatusartoq misilittagaqarluartoq Flemming Splidsboel Hansen saqqummiussamini nunarsuarmi politikkikkut pissutsit allanngorujussuarnerat pillugu nassuiaavoq. Naalagaaffissuit pisuussutinut sumiiffinnullu sakkutooqarnikkut pingaarutilinnut oqartussaaqataaleriartuinnarnissartik qularnaarniarsarivaat
Kalaallit Nunaat ineriartornermi tassani qitiusumik inissisimavoq, ilisimatusartorlu naapertorlugu naalagaaffissuit nunatsinnut qujanarniassapput, siulliuniullutik unammillertimillu oqartussaaqataanissaat killilersorniarsaralugu.
Nunarsuarmi aaqqissugaanerup allanngornerata Kalaallit Nunaat ajornakusoortumik inissisimalersippaa, aningaasaliisartunik kajungilersitsiniaatigaluni nammineq ineriartornerminik aqutsisussanngorluni. Tamanna Jens-Frederik Nielsenip aamma Múte B. Egedep erseqqissarpaat.
Kingulliullugu taaneqartup oqalugiarnermini ima oqaatigaa:
- Nunarsuarmi Kalaallit Nunaannik soqutiginnittut aamma nunarsuarmi maani najugaqartunik - kalaallinik - soqutiginnittut assigiinngissuteqarput. Assigiinngissuseq tamanna puigunngisaannassavarput.