Danskit naalakkersuisuisa spiralilersuisimanermut atatillugu naammagittaalliortoqarsinnaanngortitsiinnartut

Arnat itigartinneqartut eqqartuussivimmut suliassanngortitsisinnaatitaaginnaraluarput. Ministerilli arnat naammagittaalliortarfimmut naammagittaalliorsinnaanngornissaat maanna tapersersorpaa.

Allattoq Ritzau

aggustip 25-at 2026 11:25

Nutserisoq Medea Olsen

Arnat spiaralilersuisimanermuit eqqugaasut taarsiiffigitinnissaminnut itigartinneqarunik allaffissornikkut naammagittaalliorsinnaanngortitaalerput.

Tamanna danskit naalakkersuisuisa arnat kalaallit ukiut qulikkuutaat arlallit ingerlaneranni akuersitinneqaqqaaratik imaluunniit naammaginartumik akuersitinneqaqqaaratik spiralilersorneqarsimasut 300.000 koruuninik taarsiiffigineqarnissaat pillugu inatsisissatut siunnersuutaannut allannguutissatut siunnersuutaanni atuarneqarsinnaavoq.

- Arnat pineqartut pisinnaatitaaffiisa qulakkeerneqarnissaat paasisinnaaqaara, taamaattumillu arnat allaffissornikkut naammagittaalliorsinnaanissaata qulakkeerneqarnissaannik kissaat tapersersorpara, peqqissutsimut ministeri Ida Auken (Socialdemokraterne) Folketingimut akissutimini allappoq.

Siunnersuutip aappassaaneerneqarnissaa marlunngornermi pissaaq, sisamanngorpallu amerlanerussuteqarluartunit akuerineqarnissaa naatsorsuutaavoq.

Nalunaarusiat nunatta suliarititai marluk, Danmarkip suliami akisussaaffianut tunngasut, tassani aamma inuiannik toqoraasimaneranik apeqqummut tunngasut, tallimanngorpat saqqummiunneqassapput.

Inatsissatut siunnersuummi, napparsimasut taarsiiffigineqartarnissaannik isumaginnittoqarfiup aalajangiineri allaffissornikkut ingerlateqqinneqarsinnaannginnissaat siunertarineqaraluarpoq. Arnat itigartinneqartartut eqqartuussivimmut suliassanngortitsisariaqartussaagaluarput.

Allannguutissatulli siunnersuut naapertorlugu, napparsimasut taarsiiffigineqartarnissaannik isumaginnittoqarfiup aalajangiineri, napparsimasut taarsiiffigineqartarnissaannik isumaginnittoqarfiup aalajangigaannik naammagittaalliorfimmut maanna naammagittaalliutigineqarsinnaanngussapput.

Kinguartitsinissamut amerlanerussuteqanngitsut

Spiralilersuineq niviarsiaqqanut arnanullu sianiginngisaminnik akuersinertaqanngitsumillu danskit naalagaaffiannit 1960-imit 1991-ip tungaanut spiralilersuinermut tunngavoq. Periuseq tamanna nunatta peqqinnissaqarfimmut 1992-imi akisussaasunngornerata kingorna piffissap ilaani suli atugaallatsiarpoq.

Kalaallit arnat ikinnerpaamik 4070-it spiralimik taama ittumik 1970-ip naalernerani naartunaveersaasersugaasimanerat 2025-mi misissuinerup takutippaa.

Arnat 201-it inatsisissatut siunnersuut naapertorlugu juulip ulluisa allaqqaataannili taarsiivigitikkumallutik qinnuteqarput. Folketingip akissuteqaataani tamanna atuarneqarsinnaavoq.

SPIRALILERSUISIMANEQ SUUA?

Kalaallit Nunaanni niviarsiaqqat arnallu 4.000-it sinneqartut 1960-ikkunni 70-ikkunnilu spiralilerneqarput. Tamanna Kalaallit Nunaanni naartunaveersaatinik atuisitsinermi suleriaaserineqarsimasoq – allatut taallugu naartunaveersaatit - pillugu suliamut attuumassuteqanngitsunit piffissami 1960-imiit 1991-ip tungaanut pisimasut qulaajarneqarput. Niviarsiaqqat naartunaveersaaserneqartut ilai aqqaneq-marluinnarnik allaat ukioqarput.
Qulaajaaneq arnat 354-it misigisimasatik pillugit oqaluttuarput, pisimasullu 488-it misissuiffigineqarlutik. Pisimasut amerlanerpaartaanni arnat akuersiteqqaarnagit spiralilerneqarsimapput.
Nunarput Danmarkimi taamani amtiuvoq.
Qulaajaaneq naapertorlugu spiralilersuiniarneq ilaatigut danskit oqartussaasuisa inuiaqatigiit amerliartornerannut ernumanermut atassuteqarpoq, inuiaqatigiillu kalaallit amerliartornerannut killiliinissamik kissaateqarlutik.
DR-imit tusarnaagassiap ”Spiralkampagnen”-ip , qanoq kalaallit arnat arlallit akuersiteqqaarnagit spiralilerneqarsimanerat pillugu 2022-mi saqqummiussinerata kingorna oqaluttuaq aallartipiloorpoq.
Arnat 143-t spiralilersuisimanermik suliaq pillugu danskit naalagaaffiat eqqartuussivimmut 2024-mi tunniuppaat. Inuit pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsisinermut taarseeqqusissutaat katillugit 43 millionit koruunit missaanniipput.
Aggustimi 2025-mi – qulaajaaneq saqqummiunneqanngitsiarnerani – qallunaat ministeriunerat Mette Frederiksen arnanut suliamut attuumassuteqartunut Danmarki sinnerlugu utoqqatserpoq.
Tassunga atatillugu Naalakkersuisunut siulittaasoq Jens-Frederik Nielsen arnanut Danmarkimi peqqinnissaqarfik nunatsinnit 1992-imi akisussaaffigineqalerneraniit akuersiteqqaarnagit naartunaveersaaserneqarsimasunut utoqqatserpoq. Nunatta nakorsaaneqarfiata pisut 15-it ilisimasaqarfigaat.
Utoqqatserneq Nuummi septembarip 24-anni malunnartinneqarpoq.

Allisiguk

Eqqartuussissuserisoq Jonas Christoffersen, nalunaarusiat ilaannik allaqataasut ilaat, taarsiissutissaq pillugu inatsisissatut siunnersuutip suliarineqarnissaa, nalunaarusiap tallimanngorpat saqqummiunneqarnissaata tungaanut kinguarteqqullugu Folketingimut kajumissaarivoq.

Tamanna pissanersoq Folketingimit aalajangiivigineqassasoq, Peqqissutsimut ministerip Ida Aukenip Ritzauimut oqaatigaa, amerlanerussuteqartullu tamatumunnga akuersissamaarpasinnginnerarlugit.

Pisimasuni immikkuullarissuni immikkut akuersisoqarsinnaasoq

Aamma qinnuteqarsinnaanermut killissarititap allanngortinneqarnissaa siunertarineqarpoq.

Napparsimasut taarsiivigineqartarnissaannut inatsimmi piffissaq killissarititaasoq malinnagu immikkut akuersissuteqartoqarsinnaanissaa aallaqqaammut siunertarineqanngilaq. Ida Aukenilli allannguutissatut siunnersuut, pissutsini immikkut ittuni taamaaliorsinnaanermik periarfissiisoq, maanna tapersersorpaa.

Tamanna isumaqarpoq, napparsimasut taarsiiffigineqartarnissaannik isumaginnittoqarfiup, qinnuteqarnissamut killissarititaasup qaangiunneranit ukiup ataatsip tungaanut ingerlareeraluartoq, qinnuteqarnissamut killissarititaasoq isiginiartariaqanngikkaa.

Assersuutigalugu arnaq napparsimaneq, ajutoorneq, piffissami sivisunerusumi nunami allaminneq immikkulluunniit ittumik allamik peqquteqarluni piffissap killissarititaasup qaangiutinnginnerani qinnuteqarsinnaasimanngikkuni tamanna pisinnaavoq.

Aamma atuarukSpiralilersuisimaneq pillugu nalunaarusiat nunatta avataani kinguneqangaatsiarsinnaasut

Spiralilersuineq nunatta siuarsarneqarneranut aallaqqaammut attuumassuteqarpoq.

Misissuinermi paasissutissat naapertorlugit, inuit amerliartupallanngippata ineqarniarnerup, atuarfeqarnerup, peqqinnissaqarfiup isumaginninnermullu aningaasartuutit tungaatigut artukkiisoqannginnerunissaa eqqarsaatigineqarsimavoq.

Ministeriuneq Mette Frederiksen (Socialdemokraterne) naalakkersuisullu siulittaasuat Jens-Frederik Nielsen (D) Danmark nunarpullu sinnerlugit 2025-mi utoqqatserput.

RITZAU

Illit isummat pingaartittaqaarput. Nutaarsiassaq pillugu isorisat nersualaarinerillu uani tikilluaqquagut.