Kalaallit Nunaat Danmarkilu nunat assigiinngitsut akornanni politikkikkut ajornartorsiut aaqqinniarlugu suleqatigiinnerusariaqarput.

Taama Inuit Ataqatigiit sinnerlugit Folketingimut ilaasortaasimasoq Aaja Chemnitz, siunnersuisarfimmi Inuvami maanna siunnersortiusoq, tassanilu Kalaallit Nunaanni inuussutissarsiornerup ineriartortinneqarnerulernissaa immikkut sammisaqartoq isumaqarpoq .

Aaja Chemnitzip oqarnera naapertorlugu Kalaallit Nunaata, Danmarkip USA-llu akornanni suleqatigiissitaqarnera "naammanngilaq“. Taamaakkaluartoq danskit inuiaqatigiinnut kalaallinut aningaasaliinerunissaat ujartorpaa.

- Piffissamimi sivitsortumi taama ingerlasoqarpoq (suleqatigiissitaq, aaqq.) tamatumalu qanoq kinguneqarnissaa ikittuinnaat nalunngilaat. Trumpilu allatut ingerlariaaseqarnera maluginiagassaasoq erseqqilluinnarpoq, taanna KNR-imit apersorneqarluni taama oqarpoq.

- Tamanna Landry (immikkut aallartitaq, aaqq.) Amerikamiut aningaasaliiffissaannik assigiinngitsunik sisamanik taakkartuilermat erseqqissumik takusinnaavarput. Amerikamiut nunatsinnut aningaasaliinerulissappata uagut peqataaffigisinnaasatsinnut aningaasaliinissaat pingaaruteqarpoq, taanna nangilluni oqarpoq. 

Taassuma suleqatigiissitaq naammannginnerarlugu inoqatinut attaveqatigiittarfikkut allappoq. Amerikamiut præsidentiat Donald Trumpip Amerikamiut Kalaallit Nunaannik tiguaanissaannik kissaateqarnini Natop sapaatip akunnera kingullermi ataatsimeersuartitsinerani oqaatigeqqereeraalu, Aaja Chemnitz taama allaaserinnippoq.

Suleqatigiissitaq qaffasissumik inissisimaffilik ukiup affaani aaqqiissutissarsiorpoq. Suleqatigiissitaq ministerit, taamanikkut naalakkersuisuusimasoq Vivian Motzfeldt (D), Lars Løkke Rasmussen, Marco Rubio præsidentillu tullia J. D. Vance Washingtonimi januaarimi ataatsimeeqatigiinnerisa kingorna pilersinneqarpoq.

Trumpip Kalaallit Nunaannut immikkut aallartitaata Jeff Landryp USA-p Kalaallit Nunaatalu akornanni toqqaannartumik umiarsuakkut angallassisoqartalernissaa kiisalu Amerikamiut kalaallillu aningaasaliinissamut aningaasaateqarfiannik pilersitsisoqarnissaa Amerikamiut præsidentiannut ilaatigut siunnersuutigaa. Amerikamiut tusagassiuutaat WAFB taama allaaserinnippoq.

'Innuttaasut qanimut suleqatigalugit' aningaasaliinerit

Aaja Chemnitzip oqarnera naapertorlugu, "Trumpip ilagisartagaasa ilaasa“ suleqatigiissitaq naammagittarfigiunnaarsimavaat.

Taamaattumik siunnersortitut isumaqarpoq, Kalaallit Nunaata Danmarkillu aaqqiissutissat allat aamma misissortariaqaraat.

Kalaallit Nunaanni inuiaqatigiit amerlasuunik aningaasaliiffigineqarnissaat siunnersuutigaat. USA-mik nunarsuarmi politikkikkut ajornartorsiuteqarnermut atatillugu aningaasaliinerit qanoq allannguisinnaappat?

- Inuiaqatigiit nukittuut qajannaatsut pilersinneqarnissaat isumannaatsuunerup illuatungaani pineqarmat. Kalaallit Nunaat Kalaallit Nunaanni pissutsit maannakkut ima inissisimapput, inuiaqatigiinnut aningaasaliissutit suli amerlanerusut pisariaqartillutigit, Aaja Chemnitz oqarpoq.

Naalakkersuisut siulittaasuat Jens-Frederik Nielsen (D) danskillu ministeriunerat Mette Frederiksen oqaluttuarisaanermut pingaarutilimmik siorna septembarimi isumaqatigiissuteqarput, Danmark 2029 tikillugu Kalaallit Nunaanni aningaasaliinissamut 1,6 milliardit koruuninik immikkoortitsisalissammat.

Kalaallit Nunaat Danmarkimik isumaqatiginninniaqateqarnermini ukiuni kingullerni siornatigornit pissarsiaqarneruvoq. Folketingimut ilaasortatut isumaqatiginninniarnerit ilai peqataaffigaatit. Inuussutissarsiornerup ineriartortinnissaa atorfimmi nutaami ukkatarivat. Aningaasaliineq sooruna naammanngitsoq?

- Aningaasat immikkoortinneqartut amerlanersaat sakkutuunit atugassanut atorneqarput tamakkualu nunap inuisa malugisimasariaqanngilaat. Aningaasaliissutit tigussaanerusumik qanimullu innuttaasunut iluaqutaanerunissaat qulakkeertariaqarigut anguniarpara, taanna oqarpoq.

Danmarkip Issittumi aningaasaliinernut marlunnut 42 milliarder koruunit siorna immikkoortippai.

Nunaminni isiginnaartutut inuulersinnaasut

Aammattaaq Aaja Chemnitzip USA-p Danmarkip EU-llu Kalaallit Nunaannut aningaasaliinerunissaat sioqqullugu aningaasaliinerunissaa isumakuluutigisinnaavaa.

Aaja Chemnitzip Ittoqqortoormiini maannakkut pissutsit taamaannerat tamatumunnga uppernarsaataasoraa.

Amerikamiut uuliasioqatigiiffiat Greenland Energy Nunap Qeqqani, Ittoqqortoormiini innuttaasut ukiorpassuarni piniartarfigisaanni, uuliamik ujaasinissamut akuersissuteqarpoq.

Greenland Energyp pisortaanera, Robert Price, Ittoqqortoormiini innuttaasunut qaammat kingulleq peqataasoq.  Assi © : Ole Jakobsen

Illoqarfiup ataatsimiititaliaanit, uuliasiornerup avatangiisinut qanoq kinguneqarsinnaanera pillugu ernumassuteqartumit, kajumissaarisoqarnerata kingorna, nuna tamakkerlugu akerliussutsimik ataasinngornermi takutitsisoqarpoq.

- Amerikamiut iliuuseqarnissamut piumassuseqarnerat Ittoqqortoormiini pisimasup takutippaa, taamaattumillu massakkut taama oqarpunga. Amerikamiut Kalaallit Nunaata Danmarkillu ataatsimut iliuuseqarneranit sukkanerusumik iliuuseqaratarsinnaapput.

- Suleqatigiissitami aaqqiisoqarnissaa utaqqiinnarnagu kalaallinit danskiniillu sukkasuumik iliuuseqartoqarnissaa pingaaruteqarpoq. Isumaqarpunga Trumpip taassumalu suleqataasa tamanna periarfissatuaanera akuerilluinnarsimanngikkaat, taanna oqarpoq.

USA-p Kalaallit Nunaannut aningaasaliinerata kingunissai suut ernummatigaagit?

- Ittoqqortoormiini takusatsitut pisoqartillugu ineriartornermut isiginnaartuinnanngorsinnaavugut. Aallaqqaammulli oqaatigineqartutut uagut siuttuunissarput pingaaruteqarpoq.

- Ilisimatusarnermut tunngasunut allarpassuarnullu tunngatillugu aamma taamaappoq. Uagut sukkassutsimik sammivimmillu aalajangiisuunissarput qulakkiissavarput, Aaja Chemnitz oqarpoq.

Kalaallit Nunaat uuliasiornissamut gassisiornissamulluunniit akuersissummik nutaanik tunniussisarunnaarniarluni 2021-mi aalajangerpoq. Nunap Qeqqanut akuersissutit pingasut aalajangiisoqanngikkallarmat tunniunneqarput. Taamaattumik suli atuupput. 

Danskit nunanut allanut ministeriata, Lars Løkke Rasmussenip, suleqatigiissitat isumaqatigiinniarnerat ukioq manna naammassinissaat naatsorsuutigaa. Politikenimut qaammat kingulleq taama oqarpoq.