Nunatta nalaani ozoni nalinginnaanngitsumik putorujussuaqartoq

Ozon seqernup qingorneranut sakkortuunut illersuutaavoq, silaannaallu ikiariissaarnera illersuutaasoq ukiup taamaalinerani nalinginnaasumit affaannapajaavoq.

Allattoq Jens Betak

apriilip 15-at 2020 17:38

Nutserisoq Connie Fontain, Jens Thorin

Ozoni ulluinnarni immaqa eqqarsaatigineqartanngilaq, ozonilli qanoq innera tamatsinnut pingaaruteqarpoq.

Ozoni gassiuvoq sillaannarsuarmi 15-it 25-illu kilometerit akornanni qatsitsigisumiikkajulluni qalippiunniusaasoq, seqernup qinngornerinut - UV-imik qinngornernik aamma taaneqartartunut illersuutaasoq.

UV-mit qinngornerit seqinnisaaraangatta palertitsisarput, UV-miilli qinngorfigitippallaarutta amikkut kræftilersinnaavugut isikkullu nappaatinik assigiinngitsunik soorlu quertimik nappaateqalersinnaalluta.

Taamaammat Danmarks Meteorologiske Institutip (DMI-p) nunatta Issittullu ilarujussuata nalaani ozoneqannginnersaqarnera ajornartorsiutaasutut isigaa.

- Ozonip 36 procetia ”amigaataasoq” ukioq manna paasineqarpoq. 2011-mi taamaallaat taama ozonikitsigaaq, sulili ozonitaarukkiartormat ukioq manna asseqanngitsumik ozonikissinnaasoq, DMI nittartakkamini allappoq.

AAMMA ATUARUK Ozoni aatsaat taama innarlerneqartigaaq

Ilisimatuusarneq pillugu atuagassiami Naturemi allagaq naapertorlugu ozoneqannginnersaq Nunatta pingasoriaataatut annertutigaaq.

Eqqartorneqartoq ilumoortumik putuiunngilaq, sumiiffilliuna assorsuaq ozonikittoq, ilisimatuunit pututut taaneqartarpoq.

Ukiut tamaasa januaarimiit apriilimut Ozonikilliartorfiusarpoq, ukioq mannali nalinginnaasumit malunnartumik ozonikillinerulluni.

Pinngortitamit inuillu pilersitaanit pissuteqartoq

Ozonikillinnersuup nalinginnaasumit annertuneruneranut silaannaap ikiariisssaarnerata ozoneqarfiusup nalinginnaasumit nillerneruneranik peqatigisaanillu qalasersuarmi anori kaaavittuliormat Issittumi silaannaq silaannarmik kujasinnerusumersumik ozoneqarnerusumillu akuneqannginneranik peqqquteqarpoq.

Isittup silaannaa nillermat neruminnerusumillu akuunngimmat, akoorutissat inuit pilersitaasa ozoni nungutikkiartupiloorneruaat.

Nunat tamalaat akornanni akoorutisanut taakkununnga assigiinngitsunut inerteqquteqalersitsisumik 1987-imi isumaqatigiissuteqartoqarpoq. Nunat 180-it isumaqatigiissuteqaqataapput, akoorutissalli ilaat ukiut 100-it sinnerlugit atagamik, ozonimut ukiuni qulikkaani nungukkiartortitsipput.

Ozonilli qanoq issusianik misissuinersuaq 2018-immersoq naapertorlugu ozoni iluarsiartorpoq. Ukiut tuusintilikkuutaat nikiffianni ozoni ukiumut 1-3 procentip missaani immini allisarpoq, taamalu ineriartortillugu Nunarsuup illersuutaa 2030-mi inerilluaqqissasoq ilisimatuut naatsorsuutigaat.

Issittup nalaani ozoni apriilip qaammataata sinnerani nunguleriartortarpoq, tamatumalu kingorna kiannerulerpat silaannarlu kiannerusoq ozonilik akulerukkaangat silaannaap ikiariissaarnera ozonilik issutseqqittarluni.

Tassalu seqernup qinngornerisa UV-usut aasaanerani sakkortusinnginnerini putoq matujartoqqilissaaq.

Issittup nalaani ozoni 2011-imi assingusumik putuvoq, taamatulli putoqartarnera Qalasersuup Kujalliuo ilisimaneqarneruvoq, taqqavani 1980-ikkunniilli pinngortitamut kingunerluuteqartitsisumik ukiut tamaasa putoqartarluni.

Illit isummat pingaartittaqaarput. Nutaarsiassaq pillugu isorisat nersualaarinerillu uani tikilluaqquagut.