Ilisimatusartoq: Najukkami innuttaasut USA-mut isumaqatiginninniarnermut peqataatinnissaat eqqaamallugu

Naalakkersuisut USA-p sakkutooqarfinnik nutaanik maanna ammaarusunnerani Pituffik Space Base-imi ilisimasat Qaanaamullu atassuteqarneq qanoq ilikkagaqarfigisinnaavaat?

Dansk Institut for Internationale Studierimi (DIIS) ilisimatusartuunerup, Ulrik Pram Gadip ilisimatusarnermi saqqummersitami nutaami tamanna oqaluuseraa.

Naak USA-mut illersornissamut isumaqatigiissummi nutaamik isumaqatigiissuteqartoqareeraluartoq naalakkersuisut Amerikamiullu sakkortooqarfinnik nutaanik ammaanissamut paasissutissat aalajangersimasut suli isumaqatiginninniutigissavaat.

Ilisimatusartup oqarnera naapertorlugu naalakkersuisut isumaqatiginninniarnissanut kommuninut peqataatitsinissamik qulakkeeriinnaratik saniatigut najukkani inuiaqatigiinnik peqataatitsinissaq aamma qulakkeertariaqarpaaat.

- Qaanaami, Kangerlussuarmi, Ittoqqortoormiini Narsarsuarmilu innuttaasut atugaat qanoq innerat assigiinngitsuupput. Taamaammat ajornartorsiutit periarfissallu pilersinnaasut assigiinngilluinnartut, ilisimatusartoq oqarpoq.

Amerikamiut aallartitaata naalakkersuisut Ataatsimiititaliami Ataavartumi Amerikamiut Kalaallit Nunaanni soqutigisaat pillugit decembarimi kingullermik ataatsimeeqatigai. Vivian Motzfeldt (D) taamani Siumut tunuliaqutaralugu nunanut alanut naalakkersuisuusoq qaaqqusisuuvoq. Assi © : Markus Valentin / KNR

Ulrik Pram Gadip nunatta attaveqarnermi officerimik, innuttaasut soqutigisaannik isumaginnittussamik pilersitsinissaa innersuussutigaa.

- Amerikamiut sakkutooqarfimminni allaniinnatik allaanerusuniinnerannik ingerlaavartumik eqqaasinneqartartussaapput.

- Aamma Amerikamiut Kalaallit Nunaanni sakkutooqarfeqarnerata qanoq ingerlanissaanut isumaqatigiissutit ilaat, oqaluttuassartaqareersut.

Najukkanili soqutigisat Inatsisartuni politikerinut pissutsini ajornakusoortuniilersitsisinnaapput, politikerimmi isumaqatigiittuaannanngillat.

Najukkani soqutigisat akiliuteqarnerlu

Nunatta Pituffik Space Base 2020-mi isumaqatigiissut aqqutigalugu ullumikkut isertitaqarfigisarpaa. Tassani sakkutooqarfinni kiffartuussinermi sulisut nunatsinni akileraartartut pingaarnertut kalaaliullutillu danskiussasut isuamqatigiissutaavoq.

Partiinit assigiinngitsunit politikerit USA sakkutooqarfeqarsinnaatinneqarnermut akiliuteqartinnissaa kissaatigalugu ukiorpassuarni oqaluuseraat.

Nunarsuarmi sumiiffinni allani taamaaliortoqarneq ajorpoq. Ulrik Pram Gadip taamaammat tamanna piviusorsiorneruallaanngissoraa.

- Taama pisoqarnaviarunanngilaq. Kisianni Amerikamiut nunarsuarmi sumiiffinni assigiinngitsuni sakkutooqarfeqarput taamaattumik ineqarnermut taamatut akiliisalernissartik kissaatiginngilaat.  

Dansk Institut for Internationale Studierimi ilisimatusartuunerup Ulrik Pram Gadip, naalakkersuisut Amerikamiut sakkutooqarfissaat najugaqartut pingaartitaat pillugit ataavartumik attaveqatigisarnissaat siunnersuutigaa. 

Amerikamiut sakkutooqarfiliussappata, inuiaqatigiit iluaqutigisinnaasaannik nassataqassapput, soorlu nakorsanik, nioqqutissanik, mekanikerinik allanillu. 

Amerikamiut aningaasartuutikinnerujumallutik pisariaqartitatik kisiisa akilertassavaat, Ulrik Pram Gad oqarpoq. 

Politikerit sullissinissamut isumaqatigiissusiussanngippata Amerikamiullu akiliisarnissaat aalajangiusimanngippassuk, inuiaqatigiit najugaqartut pingaartitaannut sunniuteqarsinnaavoq. 

Peqataatitsineq

Najukkami pingaartinneqartut isumaqatiginninniarnernut eqqarsaatigineqartarnissaat ilaatigut pingaaruteqarpoq, ilisimatusartoq oqarpoq. 

2009-miilli kommunerujussuit ilungersornerulersitsisinnaapput. 

Ilisimatusartummi paasinninnera naapertorlugu, Qaanaap Kommunerisimasaani inuiaqatigiit, sakkutooqarfiup naalakkersuisullu ataqatigiisinnerat ullumikkornit ajornannginnerusimavoq.

Igalikumi isumaqatigiissut 2004-mi atuutilersinneqarmat, nunarput inuiaqatigiit pingaartitaannik isumaginnissinnaasumik attaveqarnermut akisussaasussarsiorsinnaavoq. Tamannali periarfissaq atorneqarsimanngilaq. Tamannalu Ulrik Pram Gadip, Amerikamiut sakkutooqarfissaat eqqarsaatigalugit, attaveqaataasussamik atorfinitsitsisoqartariaqarnerarpaa.  Assi © : KNR

Pituffik Space Base minnerulermalli borgmesterilu Ilulissaniilermat siornatigutut attaveqatigiittoqarunnaarsimavoq. 

- Qaanaami innuttaasut ulluinnarni ajornartorsiutinik aaqqikkusutaminnik saaffiginninnikkut qanoq aaqqiissutissarsisinnaanerat ajornakusoorsinnaavoq. 

Najugaqartut peqataatinneqarnissaat qanoq qulakkeerneqarsinnaava?

- Suliassat nalinginnaasut aqqutigalugit qulakkeerneqarsinnaavoq, soorlu: e-mailit atorlugit kalaallisulluunniit oqaluttunik atorfinitsitsinikkut. 

- Akuttunngitsumik naapittarnissat isigiutigalunilu oqaloqatigiissinnaanerit aamma pineqarput, maannami apeqqutit akissutigineqartussaagaluit Pituffimmut anngunneqanngitsoorlutik Qaanaamut, Ilulissanut Nuummulluunniit pisarput. 

Kalaallimik attaveqaateqarneq

Sakkutooqarfiliortoqareerpat innuttaasullu atuisinnaanerat isumaqatigiissutigineqareerpat, innuttaasut pingaartitaasa attanneqaannarnissaat pingaaruteqarpoq. 

Igalikumik isumaqatigiissummi 2004-meersumi, nunarput attaveqaataasussamik atorfinitsitsisinnaanera allassimavoq.  

- Nunat marluk sakkutooqarfii attaveqatigiissappata, attaveqatigiinnermik isumaginnittussamik atorfinitsitsisoqartarpoq. 

- Atorfilittaq kalaaliusinnaavoq, taassumalu innuttaasunut tunngatillugu isumaqatigiissutit malinneqarnerinik nakkutiginnissaaq. 

2004-mili isumaqatigiissutigineqarsimappat, sooruna Kalaallit Nunaat attaveqaataasussamik atorfinitsitsimanngitsoq?

- Namminersorlutik Oqartussat atorfinitsitsisimannginnerat peqqutaavoq. Ilimagaara piviusorsiortoqarsimasoq, pissutigalugu akeqassammat sakkutooqarfillu minnerulermat. 

- KNI Pituffimmi sulisoqarunnaarmat Pituffimmi Namminersornerullutik Oqartussaniit sulisoqarunnaarpoq. Air Greenland maanna Namminersorlutik Oqartussanit pigineqarpoq Pituffimmilu stationimi pisortaatitaqarpoq.