Siríp nunatsinnut angerlarnissani takorloorpaa, ilaqutariilli pisiassat akisugalugit angerlarnissaminnut tunuarsimaarput

Kalaallit nunatsinnit Danmarkimut nuuttarnerat VIVE-mit nalunaarusiami nutaami misissorneqarpoq. KNR-ip Sirí Paulsen nunatsinnut angerlaqqinnissaminik takorluugaqartoq aamma Mia Skifte Lynge peqqinnissaqarfimmit pitsaanerusumik ikiorneqarnissani pillugu Danmarkimut nuussimasoq apersorpai.

Allattoq Ann-Sophie Greve Møller

oktobarip 27-at 2026 16:01

Nutserisoq Connie Fontain, Ivalu Thorleifsen

Ukiut tamaasa nunatsinni inunngorsimasut 1.500-t missaanniittut periarfissanik nutaanik ujartuiartorlutik Danmarkimut nuuttarput. Nuussimasut ilaasa angerlaqqinnissartik takorluugaraat.

Nunatsinni inunngorsimasut Danmarkimi ullumikkut najugaqartut 18.000-it missaanniipput. Tamanna Det Nationale Forsknings- og Analysecenter for Velfærdip (VIVE) Kalaallit Nunaata Danmarkillu akornanni nuuttoqartarneranik inuunermi atukkanik misigisanillu misissuinermi nalunaarusiaani nutaami allassimavoq.

Sirí Paulsen uini panitillu marluk ilagalugit Nuummit 2017-imi nuuppoq, taannalu nuuttut ilagaat.

- Nuummiit nuunnissara aliasuutigingaatsiarnikuuara. Aallarusunngikkaluarpunga, kisianni ilaqutariilluta aallarnissarput pitsaanerpaammat aallarpugut, taanna oqarpoq.

Ilaqutariit Københavnimi ullumikkut najugaqarput, taakkuli Nuummut uteqqinnissaminnik kissaateqarluinnarput.

- Ilisimatusartutut pitsaasumik suliffeqarpunga, peqqippunga angerlarusulluinnarlungalu. Kisianni tarnikkut pilluarnerujussuussagaluarlunga maanna inuunitsinni atugassarititaasutulli pitsaassuseqartumik nunatsinni periarfissaqarpallaanngilaq, Københavns Universitetimi ph.d-nngorniaq, Sirí Paulsen oqarpoq.

Isertitat marluk naammanngitsut

37-nik ukiullip, Sirí Paulsenip ilaquttanilu Nuuk ukiut qulingiluat matuma siorna qimakkamikku tamanna aningaasaqarniarnerup ilungersunarneranik pissuteqarneruvoq.

Taanna ilinniarnertuunngorniarfimmi isiginnaartitsinermut ilinniartitsisuusarpoq, uialu igasuulluni.

- Nuummiit allaratta piitsuuvugut, naak tamatta tamakkiisumik atorfeqaraluarluta. Aningaasaqarnermik eqqarsaateqaannaavinnissaq ilungersunartorujussuuvoq, taanna oqarpoq.

Aappariit meeqqatik mikisut marluk peqatigalugit ineqarnermut nerisaqarnermullu aningaasartuutit ikinngitsut pissutigalugit aningaasaqarnermik oqimaaqatigiissitsiniarnerat ajornakusoorsimavoq.

- Imminut pilersorsinnaannginnitta tulluusimaarnerput innarlerpaa. Imminullu pilersorsinnaanngivippugut, taanna oqarpoq.

Nalunaarusiami immikkut maluginiagassat

Kalaallit nunatsinni inunngortut Danmarkimilu maanna najugaqartut amerliartorput, 1985-imi 8.900-t missaanneeriarlutik ullumikkut 18.000-it missaaniipput.
Taakkunani, nunatsinni 2000-imi inunngortut affaat sivikinnermik sivisunerusumilluunniit Danmarkimi 2023 tikillugu najugaqarput.
Kalaallit 18-init 66-inut ukiullit 54 procentii sulillutik ilinniagaqarlutilluunniit Danmarkimiipput. Nunatsinni inunngortut angajoqqaavi tamarmik kalaaliusut 34 procentiupput Danmarkimilu inunngortut ataataat anaanaalluunniit kalaaliusut 74 procentiupput.
Inuit nunatsinnit Danmarkimut ukioq ataaseq sioqqullugu nuutsinnatik 42 procentii suliffeqarput, Danmarkimi suliffeqarfinni sulilersinnaanissaminnut ilungersuuteqartarput.
Kalaallit 6,4 procentii Danmarkimi angerlarsimaffeqanngitsut unnuisarfiinut ajornartorsiuteqartulluunniit angerlarsimaffiini 2021-mit 2023-mut allatsissimapput. Danmarkimili inunngortut 0,2 procentiullutik.
Kalaallit Nunaanniit Danmarkimut nuussimasut affaasa missaanniittut, ukiut tallimat qaangiukkaangata utertarput.

Allisiguk

Taamaattumik aappariit ilinniaqqinniarlutik aalajangerput. Frankrigimi uiata suminngaanneerfiani ukioq ataaseq najugaqariarlutik Københavnimut Sirí Paulsenip isiginnaartitsinermik takutitsinermillu ilinniarfimmi kandidatinngorniarfigiligaanut nuupput.

Aappariilli angerlamut nooqqinnissaannut ineqarnermut akit suliffiullu qularnarnera aporfiupput.

- Aalajangiisinnaaguma qanorluunniit angerlaqqissaagut. Kisianni inissiamik pisineq attartornerlu akisoorujussuupput, suliffissarlu qulakkeerneqarsinnaanngippat tamanna sulisartutut nalinginnaasutut pisinnaanngilaq, Sirí Paulsen nangippoq.

Peqqinnissaqarfik periarfissaqarnerusoq

Allamut nuussimasumut aningaasaqarneq nunatsinnit nuunnermut kisimi pissutaasoq, peqqinnissamillu ikiorneqarnissamut aamma tunngassuteqarluni.

39-nik ukiulik, Mia Skifte Lynge uinilu Nuummiit Aarhusimut ukiut pingasut matuma siorna nuunneranni nutaanik misigisaqarusunnerat peqqinnissaqarfimmiillu ikiorneqarnissaq pingaarnerpaapput.

Mia Skifte Lynge Nuummi Ilulissanilu peroriartortoq astmaqarlunilu ADHD-qarpoq. Taassuma nunatsinni pisariaqartumik ikiortissarsiorneq ilungersuutigisariaqarlugu misigisimavaa.

- Nunatsinni aaqqissuussinermi qanoq iliuuseqarnissamut piginnaasaqartoqaranilu immikkut ilisimasaqartoqanngimmat ikiortissarsinissara nammineq ilungersuutigisariaqarpara. Tamanna nukippassuarnik atuiffigisarpara. Nukissaarutivittarlungalu, taanna oqarpoq..

Danmarkimut nuunnermini peqqinnissaqarnermut atatillugu allaanerusumik periaaseqartoqarnera misigaa. Danmarkimi nakorsaa taassuma astmaqarnera malinnaaviginiarlugu nammineq suliniuteqarpoq.

- Tamanna peqqinnissamut tunngatillugu uannut toqqissisimanartorujussuuvoq, taanna oqarpoq.

Aappariit Aarhusimi ullumikkut inuunerissaarput. Mia Skifte Lynge namminersortutut nutserinermik, suliniutinik assigiinngitsunik suliaqarpoq, nunatsinnilu filmiliornermi suliniutinut arlaleriarluni ataqatigiissaarisutut suliaqarsimalluni.

Taanna ukioq mannaannaq qaammatini tallimani nunatsinniippoq.

- Taama angerlarsimasinnaatitaatigigama pisuunnguallaatigisutut iluanaarutigalugulu misigisimavunga. Taamaanngippat angerlarsernerujussuussaanga, taanna oqarpoq..

Nunarsuarmi nuannernerpaaq

Sirí Paulsenip nunagisamut atassuteqarneq maqaasisaasa ilagaat.

Ilaqutariit ukiup aappaa affakkaarlugit nunatsinnukartarput. Akisuallaanngikkaluarpalli tikikulanerussagaluarput.

Tikikulanerugaluaruni nunagisaminut atassuteqarnerunissani ilimagaa taamaalillunilu angerlamut nuunnissani ajornannginnerutissallugu.

- Angerlamut nuussinnaanissara suli upperaara. Taamaallaat apeqqutaaginnarpoq qaqugu qanoriliorumalu piviusunngortissinnaanerlugu.

Meeqqamili nammineq nunatsinnut atassuteqarnermisut atassuteqalersinnaannginnerat ernumagaa.

- Kalaallit Nunaanni meeraanerup, nunarsuarmi nuannernerpaap, meeqqama misiginngitsoornissaat ernummatigaara. Uattulli sorlaqarfimik misiginngitsoornissaat. Tamanna ajuusaarnaqaaq, Sirí Paulsen nangippoq.

Aamma atuaruk Ilaat angerlartarput ilaallu uninngaannartarlutik: Kalaallit, nunatsinnit Danmarkimut nuuttarnerat uani atuarneqarsinnaavoq

Mia Skifte Lynge nunatsinnut angerlaqqikkusunnginnersoq aperineqarami tamanna mattussinnaannginnerarpaa. Peqqinnissamilli periarfissaq maannakkut pingaarnerutippai.

- Angerlarsimagaangama ilorrisimaarluinnartarpunga. Angerlarsimanissara kajumigiuaannassavara. Kisianni peqqinnissaqarfiup aaqqissugaanera uannik pisariaqartitannillu isumaginnissinnaanngitsoq ilisimavara. Taamaammat angerlaqqinnissamik eqqarsaateqarnissaq suli ungasippoq.

Taassumali tamanna piffissap ingerlanerani allanngorsinnaasoq erseqqissaatigaa.

- Kalaallit nikeriataallaqqissuuvugut. Najugarisarput uagutsinnut naleqqutsillugu najugaqarfigisarparput. Danmarkimi ukiuni makkunani ajunngilluinnartugut misigisimavunga. Kisianni 50-iliitinnanga susoqarnissaa kialuunniit ilisimanngilaa, taanna illarluni oqarpoq.

Illit isummat pingaartittaqaarput. Nutaarsiassaq pillugu isorisat nersualaarinerillu uani tikilluaqquagut.