Ilaat angerlartarput ilaallu uninngaannartarlutik: Kalaallit, nunatsinnit Danmarkimut nuuttarnerat uani atuarneqarsinnaavoq

Nunatsinni inunngortut 18.000-t missaanniittut Danmarkimi maanna najugaqarput. Nuunnermillu pissutaat assigiinngeqaat. VIVE-mit nunatsinnit Danmarkimut nuuttarneq pillugu nalunaarusiami misissorluakkami atuarneqarsinnaavoq.

Allattoq Ann-Sophie Greve Møller

oktobarip 24-at 2026 09:25

Nutserisoq Ivalu Thorleifsen

Immaqa illit nunatsinniit Danmarkimut nuussimavutit. Immaqa ilaquttanni ikinngutinniluunniit aamma nuuttoqarsimalluni.

Kalaallit 18.000-init amerlanerit Danmarkimi maanna najugaqarput. Kikkulliuku nunatsinnit Danmarkimut nuuttartut? Aamma sooruna nuuttartut? Nuussimasut qanoq ippat?

Det Nationale Forsknings- og Analysecenter for Velfærdimit (VIVE) nalunaarusiami ima taaguutilimmi: ’Kalaallit Nunaannit Danmarkimut aamma Danmarkimit Kalaallit Nunaannut nuuttarnerit - Inuunermi atukkat pillugit aamma nuuttarneq pillugu misigisanik misissuineq’, tamanna misissorneqarpoq.

Nalunaarusiami allassimasoq naapertorlugu, inuit 1.500-t nunatsinniit Danmarkimut ukiut tamaasa nuuttarput. Nuunnermulli pissutaasut assigiinngeqaat, ilaat periarfissarsiorlutik, ilaquttatik pillugit allatullu inuuneqalerusullutik aallartarput.

VIVE-mi misissueqqissaarisuni pisortap nalunaarusioqataasullu Karen Margrethe Dahlip nuuttarnermut pingaarnertut pingasut pissutaanerarpai.

- Ilaat inuunerminni periarfissaqarnerujumallutik, ilinniagaqarnertik pissutigalugu, aappartaarnertik pissutigalugu inoqarnerusumilu aamma periarfissaqarluartumi inuulerumallutik nuuttarput, misissuisoq oqarpoq.

- Ilaat Kalaallit Nunaanni inuuniarnikkut atukkat ilungersunaralugit aamma atugarissaarnissamut aaqqissuussineq iluarinagu nuuttarput.

- Ilaallu inuttut ajornartorsiutitik qimakkusullugit nuuttarput, nuunnerminnut suna angorusunnerlugu eqqarsaatersuutigisimanngikkaluarlugu.

Misissuinermi apersuinerit Naatsorsueqqissaartarfimmiillu aamma Danmark Statistikimiit paasissutissat tunngavigineqarput.

Inuttut inissilluarnissaq ajornakusoortoq

Nalunaarusiami nunatsinnit Danmarkimut nuuttartut pillugit eqimattani assigiinngitsuni sisamaasuni apersorneqartut tassaapput; ilinniartut, utoqqalinersiutillit, inuunerminnik ajornartorsiuteqartut, inuillu nutaanik periarfissarsiortut. Nuunnerminnut pissuteqartut aamma nuuttareersimasut.

Misissuinermi apersorneqartuni affaat sinnerlugit kalaallit 18-init 66-inut ukiullit Danmarkimi suliffeqartut ilinniartullu paasineqarpoq.

Kisitsisilli takutippaat, Danmarkimi suliffeqarfinni suliffissarsiniarneq ajornakusoortoq.

- Naatsorsuutigisamit amerlasuut Danmarkimut pigaangamik suliffissaqarneq ajorput, Karen Margrethe Dahl oqarpoq.

Nalunaarusiami immikkut maluginiagassat

Kalaallit nunatsinni inunngortut Danmarkimilu maanna najugaqartut amerliartorput, 1985-imi 8.900-t missaanneeriarlutik ullumikkut 18.000-it missaaniipput.
Taakkunani, nunatsinni 2000-imi inunngortut affaat sivikinnermik sivisunerusumilluunniit Danmarkimi 2023 tikillugu najugaqarput.
Kalaallit 18-init 66-inut ukiullit 54 procentii sulillutik ilinniagaqarlutilluunniit Danmarkimiipput. Nunatsinni inunngortut angajoqqaavi tamarmik kalaaliusut 34 procentiupput Danmarkimilu inunngortut ataataat anaanaalluunniit kalaaliusut 74 procentiupput.
Inuit nunatsinnit Danmarkimut ukioq ataaseq sioqqullugu nuutsinnatik 42 procentii suliffeqarput, Danmarkimi suliffeqarfinni sulilersinnaanissaminnut ilungersuuteqartarput.
Kalaallit 6,4 procentii Danmarkimi angerlarsimaffeqanngitsut unnuisarfiinut ajornartorsiuteqartulluunniit angerlarsimaffiini 2021-mit 2023-mut allatsissimapput. Danmarkimili inunngortut 0,2 procentiullutik.
Kalaallit Nunaanniit Danmarkimut nuussimasut affaasa missaanniittut, ukiut tallimat qaangiukkaangata utertarput.

Allisiguk

Misissuisoq oqarpoq, Nuunnginnerminni sulisimasut affarinngisaat, Danmarkimut tikinnerminnit ukiut tallimat qaangiukkaangata sulilersimasartut ilinnialersimallutilluunniit.

Tamanna qallunaat oqaasiisa atornissaannut akunnattooqqaneq ilinniagaqassuserlu ilaatigut tunngaviusarput.

Aamma amerlasuut inunnik isummaminnik pigiliutiinnarsimasaminnik naapitsisarnerat pissutaaqataasoq, apersorneqarnerminni oqaatigaat, taanna nassuiaavoq.

Inuuniarnikkut ajornartorsiuteqarneq Danmarkimiinnermi sakkortuseriarsinnaasoq

Inuit ilaat nunatsinni inuuniarnermikkut ajornartorsiutillit Danmarkimi atugarissaarnerunissartik neriuutigalugu nuuttarput.

Ilaalli atugarliornerulertarput. Misissuinermilu, nooreernerup kingorna atugarliortoqarnerulertarnera paasineqarpoq.

- Nalinginnaasumik nuunniapallattoqarnerusarpoq. Tassanngaannaq aalajangertoqartarpoq ilaallu aningaasaateqarpiaratik imaluunniit nuunnginnerminni Danmarkimi aalajangersimasumik najugaqarnissartik ilisimanagu nuuttarput, Karen Margrethe Dahl oqarpoq.

Arlallit angerlarsimaffeeruttarput angerlarsimaffeqanngitsullu najugaanniittariaqartarlutik. Ilaqutariillu ilaat ajornartorsiortorujussuanngortarput.

- Meeraqarunillu arlallit isumaginninnikkut ajornartorsiuteqalersarput, meeqqaminnillu pitsaasumik isumaginninngippata kommuni tamatumunnga suliassanngortitsisarpoq, ilaat meeraannik arsaarinnittarlutik.

Amerlasuut nunatsinnut utertarput

Amerlasuut Danmarkimi nuuissorneq ajorput. Nunatsinniit Danmarkimut nuussimasut affaasa missaanniittut, ukiut tallimat qaangiukkaangata nunatsinnut uteqqittarput. Ukiullu qulit qaangiukkaangata 60 procentii utereersimasarlutik.

Sivitsoriartortilluguli ikinnerusut uteqqittarput, Karen Margrethe Dahl nassuiaavoq.

- 30-40 procentit missaanniittut Danmarkimiiginnartarput. Sivitsoriartortillugulu uternissaq ilimanarunnaariartortarluni, misissuisoq oqarpoq.

Pingaartumik inuusuttut ilinniartullu nunatsinnut utertarput. Akerlianik, Danmarkimi suliffittaarsimasut pisortanilluunnit pisartagallit uteqqinneq ajorput.

Nalunaarusiami apersorneqartut arlallit nunatsinnut uterusullutik oqaluttuarput. Tamannali piviusunngortinnissaa ajornakusoorsinnaavoq.

Inuuniarnermut aningaasartuutit amerlaqisut, peqqinnissaqarfimmit aamma atugarissaarnissamut aaqqissuussinermit ikiorsiissutit killeqarneri kiisalu inissaaleqineq uteqqinnissamut aporfiusarput.

Marluullutik periarfissarissaarnissaannut apeqqut

Nalunaarusiaq folketingimi ilaasortanit Atlantikup Avannaaneersunit sisamaasunit aamma Danmarkimi naalakkersuisunit Isumaginninnermut Ministereqarfimmut imissuteqaqqusillutik, suliaqaqqusillutik, inassuteqarput. Nalunaarusiamut aningaasaliissutit tassaapput Danmarkimi aningaasanut inatsimmi, aningaasat Kalaallit Nunaanni Savalimmiunilu suliniutinut, kalaallinut Savalimmiormiunullu Danmarkimi najugaqartunut immikkut aningaasaliissutaasartut.

Karen Margrethe Dahlip nalunaarusiami inerniliussat nunatsinnit Danmarkimut, Danmarkimillu nunatsinnut nuuttartut atugarissaartinneqarnerulernissaannut atorneqarnissaat neriuutigaa.

- Neriuppunga kikkulluunniit nalunaarusiaq atorumaaraat nunatsinnit Danmarkimut, Danmarkimiillu nunatsinnut nuuttut qanoq ilillutik oqinnerusumik atugaqarnissaannut aqqutissiueqataasinnaassalluni. Aamma soorunami eqqarsaatigineqassaaq inuit nuannaralugu najugaqarfigisartik qimallugu nuuttariaqartutut misigisariaqanngimmata.

Sumiluunniit najugaqarusukkaanni, ineqalernissamut periarfissagissaarnerulernissaq eqqissillunilu inuuniarnissaq ilaatigut pineqarput.

- Taava inuit ikiorniarlugit iliuuseqartoqarsinnaavoq, najugaqarfigerusutaannilu inissamik nassaarniarnissaat ajornannginnerulersillugu. Aamma inuit ilungersuuteqaraangamik inuunerminnik ataqatigiissaarisinnaanissaat ajornannginnerulersinneqarsinnaavoq, Karen Margrethe Dahl oqarpoq.

Illit isummat pingaartittaqaarput. Nutaarsiassaq pillugu isorisat nersualaarinerillu uani tikilluaqquagut.