Sammisaq: Spiralilersuineq

Kalaallit arnat nunatsinni najugaqanngitsut spiralilersuinermi suliani taarsiiffigineqarsinnaasut

Allannguutissatut siunnersuutip arnat nammineq piumassuserinngisaminnik naartunaveersaaserneqarsimasut taarsiiffigineqarsinnaasut amerlanerulersippai.
Arnat spiralilersuinermi eqqugaasimasut arlallit Nuummi siorna marsip arfineq-pingajuanni akerliussutsimik takutitsinermi peqataapput. Assi © : KNR / Johasinnguaq Olsen
aggustip 25-at 2026 15:54
Nutserisoq Connie Fontain

Kalaallit niviarsiaqqat arnallu nunatsinni najugaqarsimanngitsut akuersissuteqaratik naartunaveersaaserneqarsimagunik aamma taarsiiffigineqarsinnaatinniarneqarput.

Tamanna inatsisissatut siunnersuummut, arnanut eqqugaasimasunut taarsiissuteqarnissamut tunngasumut allannguutissanut siunnersuummi allassimavoq. Inatsisissatut siunnersuut Folketingimi marlunngornermi aappassaaneerneqarpoq.

Inatsisissatut siunnersuummi arnat akuersissuteqaratik spiralilerneqarsimasut imaluunnit Depo-Proveramik naartunaveersaaserneqarsimasut taarsiissuteqarfigineqarsinnaassagunik 1992 tikillugu najugaqarsimassasut allassimaqqaaraluarpoq.

- Inatsisip suliarineqarnerani malittarisassat siunnersuutigineqartut arnat nammineq paasinninnerat naapertorlugu kalaaliunertik pissutigalugu Danmarkimi naartunaveersaaserneqarsimasut inuunertik tamaat Danmarkimi najugaqarsimasut taarsiiffigineqarsinnaatissanngikkaat paasinarsivoq, danskit peqqinnissamut ministerianit, Ida Aukenimit allannguutissatut siunnersuummi allassimavoq.

SPIRALILERSUISIMANEQ SUUA?

  • Kalaallit Nunaanni niviarsiaqqat arnallu 4.000-it sinneqartut 1960-ikkunni 70-ikkunnilu spiralilerneqarput. Tamanna Kalaallit Nunaanni naartunaveersaatinik atuisitsinermi suleriaaserineqarsimasoq – allatut taallugu naartunaveersaatit -  pillugu suliamut attuumassuteqanngitsunit piffissami 1960-imiit 1991-ip tungaanut pisimasut qulaajarneqarput. Niviarsiaqqat naartunaveersaaserneqartut ilai aqqaneq-marluinnarnik allaat ukioqarput.
  • Qulaajaaneq arnat 354-it misigisimasatik pillugit oqaluttuarput, pisimasullu 488-it misissuiffigineqarlutik. Pisimasut amerlanerpaartaanni arnat akuersiteqqaarnagit spiralilerneqarsimapput.
  • Nunarput Danmarkimi taamani amtiuvoq.
  • Qulaajaaneq naapertorlugu spiralilersuiniarneq ilaatigut danskit oqartussaasuisa inuiaqatigiit amerliartornerannut ernumanermut atassuteqarpoq, inuiaqatigiillu kalaallit amerliartornerannut killiliinissamik kissaateqarlutik.
  • DR-imit tusarnaagassiap ”Spiralkampagnen”-ip , qanoq kalaallit arnat arlallit akuersiteqqaarnagit spiralilerneqarsimanerat pillugu 2022-mi saqqummiussinerata kingorna oqaluttuaq aallartipiloorpoq.
  • Arnat 143-t spiralilersuisimanermik suliaq pillugu danskit naalagaaffiat eqqartuussivimmut 2024-mi tunniuppaat. Inuit pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsisinermut taarseeqqusissutaat katillugit 43 millionit koruunit missaanniipput.
  • Aggustimi 2025-mi – qulaajaaneq saqqummiunneqanngitsiarnerani – qallunaat ministeriunerat Mette Frederiksen arnanut suliamut attuumassuteqartunut Danmarki sinnerlugu utoqqatserpoq.
  • Tassunga atatillugu Naalakkersuisunut siulittaasoq Jens-Frederik Nielsen arnanut Danmarkimi peqqinnissaqarfik nunatsinnit 1992-imi akisussaaffigineqalerneraniit akuersiteqqaarnagit naartunaveersaaserneqarsimasunut utoqqatserpoq. Nunatta nakorsaaneqarfiata pisut 15-it ilisimasaqarfigaat.
  • Utoqqatserneq Nuummi septembarip 24-anni malunnartinneqarpoq.

Folketingimut ilaasortat marluk tassa Naaja H. Nathanielsenip (IA) aamma Qarsoq Høegh-Damip (N) oqarnerat naapertorlugu taarsiiffigineqarnissamut Kalaallit Nunaanni najugaqarsimanissamik piumasaqaatip politikerit inatsimmik sisamanngornermi taasinnginneranni allanngortinnissaa pingaaruteqarluinnarsimavoq.

- Naggueqatigiit inuit kinguaavi naak nunatsinni najugaqarsimanngikkaluarlutik eqqugaasimasut ilisimavarput. Taakku aamma ilaatinneqarnissaat uagutsinnut pingaaruteqarpoq, Naaja H. Nathanielsen oqarpoq.

Nunat inoqqaavi illersorneqassasut

Qarsoq Høegh-Damip oqarnera naapertorlugu inatsisissatut siunnersuummi aaqqissuussineq kalaallinut niviarsiaqqanut arnanullu nunat inoqqaavineersunut kisimi tunngasuunerata erseqqissumik allassimanissaa pingaaruteqarpoq.

- Kalaallit niviarsiaqqat arnallu aaqqissuussaanikkut assigiinngisitsiffigineqarput. Ministeriunerup tamanna ersarissumik oqaatigaa. Taarsiissuteqarnissamut tamanna isumaqatigiissutaavoq, taanna ministeriunerup arnanut eqqugaasimasunut septembarimi utoqqatserneratigut innersuussilluni oqarpoq.

- Nunat inoqqaavisut illersugaavugut. Taamaammat arnaq kalaaleq najugaqarsimanermik uppernarsaammik takutitsisinnaanngitsoq akuersissuteqaranili naartunaveersaaserneqarsimasoq danskit inatsisaat pissutigalugu pisinnaatitaajunnaarsinneqassanngilaq, taanna oqarpoq.

Folketingimut ilaasortat marluk inatsisissatut siunnersuummut arlalinnik apeqquteqaateqarput.

Naaja H. Nathanielsenip (saamerleq) aamma Qarsoq Høegh-Damip (talerperleq) inatsisissatut siunnersuummut allannguuteqartoqalernera nuannaarutigaat. Assi © : Ida Marie Odgaard/Ritzau Scanpix/Mads Claus Rasmussen/Ritzau Scanpix

Suliniaqatigiiffiit soorlu Inuit Pisinnaatitaaffii pillugit Siunnersuisoqatigiit (IPPS) aamma inatsisitigut siunnersuisarfiup Stenbroens Juristerip inatsisissatut siunnersuummi arlallit siusinnerusukkut isornartorsiorpaat.

Inatsisissatulli siunnersuut sisamanngornermi pingajussaaneerneqarlunilu naggataarneqarpat Naaja H. Nathanielsenip aamma Qarsoq Høegh-Damillu tapersissavaat.

- Inatsisissatut siunnersuummi immikkoortut ilaat nunat inoqqaavisa pisinnaatitaaffiisa killinganiittut unioqqutitsisulluunniit isumaqarpunga. IA-llu inatsisissatut siunnersuut pisinnaatitaaffinnik taakkuninnga unioqqutitsisoq akuersissutigisinnaanngikkaa ersarippoq, taamaammat immikkoortut taakku allanngortinneqarnissaat uannut pingaaruteqarpoq, Naaja H. Nathanielsen oqarpoq.

Nalunaarusiat marluk aqaguani saqqummiunneqassasut

Nalunaarusiat spiralilersuinermut tunngasut marluk nutaat naalakkersuisunit suliakkiissutigineqarsimasut danskit politikeriisa inatsisissatut siunnersuummik taasinerisa aqaguani saqqummersinneqassapput.

Nalunaarusiani Danmarkip kalaallinik niviarsiaqqanik arnanillu tusindilikkaanik spiralilersuinera inuiannik nungusaanerunersoq aamma inuit pisinnaatitaaffii suut unioqqutinneqarsimanersut ilaatigut qulaajarneqarput.

Meeqqanut, Inuusuttunut, Inatsisit Atuutsinneqarnerannut Naligiissitaanermullu Naalakkersuisup, Mariane Paviasen Jensenip (IA) nalunaarusiat Nuummi tusagassiortunik tallimanngornermi katersortitsinermi saqqummiutissavai.

Nalunaarusianik ataasiinnaanngitsumik marlunnik tunniussisoqarnera immikkut ilisimasallit akornanni isumaqatigiinngissuteqartoqarneranik taamaammallu eqimattanut marlunnut avinneqarnerannik pissuteqarpoq.

Nalunaarusiami ataatsimi allaatiginnittut ilaata, eqqartuussissuserisup Jonas Christoffersenip inatsisip Folketingimi suliarineqarnerata nalunaarusiat saqqummersinneqarnissaata tungaanut kinguartinneqarnissaa Berlingskekkut kaammattuutigaa.

Naaja H. Nathanielsenip Qarsoq Høegh-Damillu tamanna itigartitsissutigaat.

Inatsit ministeriunerup Mette Frederiksenip arnanut eqqugaasimasunut utoqqatsissuteqarnerata kingunerigaa eqqaamassallugu pingaaruteqartoq taakku isumaqarput.

- Naapertuilluanngitsuliorneruvoq, maannalu utoqqatsissuteqarnikkut taarsiissuteqarnikkullu aaqqiissuteqarfigineqarniarpoq. Tamanna nalunaarusianit arlaannit allanngortinneqarsinnaanngissoraara, Naaja H. Nathanielsen oqarpoq.

Qarsoq Høegh-Damip nalunaarusiat nutaat saqqummersinneqarnerata kingorna malitseqartitsisoqarsinnaanissaa inatsisip mattutinngikkaa oqaatigaa.

Nalunaarusiat uku saqqummiunneqarnerata kingorna taarsiissuteqartoqarnissaanik allanik piumasaqaateqartoqarsinnaanera takorloorsinnaaviuk?

- Soorunami, taanna oqarpoq.