Inatsisitigut ataataqanngitsut danskit naalagaaffiat oqaluttuarisaanermi pigaaruteqartumi eqqartuussinermi suliami naapikkaat
Kalaallit inatsisitigut ataataqanngitsut 26-t danskillu naalagaaffiata akornanni eqqartuussivimmi suliaq uissuumminartoq utaqqiuarneqartorlu ullumi aallartippoq.
Eqqartuussivimmi suliaq Københavnimi eqqartuussivimmi, Østre Landsretimi ullunik pingasunik sivisussuseqassangatinneqartumi suliarineqassaaq.
Inatsisitigut ataataqanngitsut ilaqutariittut inuuneqarnissamut pisinnaatitaaffitik innarlerneqarsimasut isumaqaramik danskit naalagaaffiat eqqartuussivimmut ukiut pingasut sinnerlugit matuma siorna suliassanngortippaat, 125.000 koruuninik immikkut taarsiiffigineqarnissartik piumasaraat.
’Inatsisitigut ataataqanngitsut’ meeqqanut nunatta kitaani 1963 sioqqullugu nunattalu sinnerani 1974 sioqqullugu uersakkanut taaguutaavoq.
Ataataasup kinaassuserneqarnissaa taamanikkut pisussaaffiunngilaq. Tamanna pissutigalugu, meeqqat kina ataatarinerlugu paasisinnaatitaanngilaat, kingornussisinnaatitaanngillat kinguliaaluunniit kinguliarisinnaatitaanagu.
Pisinnaatitaaffik taanna Danmarkimi 1938-mi atuutilersinneqarpoq.
Nauja Biancop, siunnersortitut namminersortutut suliaqartup nunattalu nunanut tamalaanut attaveqartarneranut aallartitatut sulisimasup oqarnera naapertorlugu, eqqartuussineq inatsisitigut ataataqanngitsunut pingaaruteqartorujussuuvoq.
Suliali Kalaallit Nunaata Danmarkilu akornanni pissutsinnut pingaarutilittut aamma inissisimavoq
Kalaallit Nunaat Danmarkimut pingaarutilittut ukiuni kingullerni inissisimalerpoq, minnerunngitsumik nunarsuarmi pissutsinit tatisimaneqarneruleriartorneq pissutigalugu. Saniatigut nunasiaataanerup nalaani pisut pillugit nunat marluk akornanni ammanerusumik oqaloqatigiittoqalerpoq, taanna naliliivoq.
- Inatsisitigut ataataqanngitsut uani sunniuteqaqataapput. Kalaallit pisinnaatitaaffii uani pineqarput, taakkua malinneqarsimanersut malinneqarsimannginnersulluunniit, oqaluuserinissaannullu qunusoqannginnersoq. Taamaattumik nunasiaataajunnaarnissamut oqaluttuami oqaloqatigiinnermilu pineqartoq pingaaruteqarpoq, Nauja Biaco oqarpoq.
Oqaluttuarisaanermi qulaajaasoqarnissaa utaqqisaasoq
Taarsiissuteqartoqarnissaanut piumasarineqartoq Danmarkimi isumaginnermut ministereqarfimmit 2023-mi marsimi itigartitsissutigineqarpoq. Taarsiissuteqartoqarnissaanut inatsisitigut tunngavissaqartoqanngitsoq naalagaaffiup eqqartuussissuserisuata ministereqarfiullu taamani tunngavilersuipput.
Inatsisitigut ataataqanngitsut 26-t suliassanngortitsigamilli ukiut pingasut sinnerlugit utaqqipput. Utaqqineq sivisusoq, eqqartuussivimmi ilisimannittutut nassuiaateqartussap inatsisitigut ataataqanngitsut ilaata, Tida Sigurdsdatter Ravnip, oqaatigaa.
- Danmarkimi naalakkersuisut piffissaq kingulleq atorlugu nassueruteqarnissaat neriuutigigaluarparput oqarlutik: Aap, inatsisitigut isumannaatsuutinneqannginnertik pillugu suusupagineqarsimanertik pillugu soorunami aamma taarsiivigineqartariaqarput. Naalagaaffiummi tamanna akisussaaffigivaa, taanna oqarpoq.
Eqqartuussivimmi suliaq nunatta Danmarkillu oqaluttuarisaanerani pigisimasut, ilisimatusartut nunat marluk oqaluttuarisaanerannik qulaajaanermi misissugassaasa ilagaat.
Saniatigut danskit naalakkersuisoqatigiivisa tunngavianni danskit naalakkersuisuisa inatsisitigut ataataqanngitsunut meeravissianngortinneqarsimasunullu pisortatigoortumik utoqqatsissuteqartoqarnissaa aalajangiiffigissagaat aamma allassimavoq. Tamanna immikkut ittumik nalunaarusiorneq tunngavigalugu pissaaq.
Ilisimatusarfiup inatsisitigut ataataqanngitsut pillugit ilisimatusarnermik suliaqarneq ukiup nutaap aallartinnerani aallartissinnaanissaa naatsorsuutigineqartoq, KNR-imut siusinnerusukkut paasissutissiissutigaa.
Naalakkersuisut siulittaasuata, Jens-Frederik Nielsenip (D) naalakkersuisut "isumaqatigiissuteqarnissamut aaqqiissutissarsinissaq ilungersuutigalugu sulissutigineqartoq" eqqartuussivimmi suliap eqqartuussivimmi suliarineqalinnginnerani oqaatigaa.
Danskit naalakkersuisuisa "suliaq pingaaruteqarluinnartumik suliarigaat" isumaginninnermut ministerip, Monika Rubinip (Moderaterne) KNR-imut siusinnerusukkut oqaatigaa.
Isumaginninnermut ministerip aamma ministeriunerup Mette Frederiksenip (Socialdemokratiet) danskit naalakkersuisuisa utoqqatsertoqarnissaata aalajangiiffigineqarnissaanut oqaluttuarisaanermik qulaajaaneq utaqqigaat KNR-imut siusinnerusukkut oqaatigaat.
Suliaq taanna 2011-mi oqaluttuarisaanermik qulaajaanermi sammineqareerpoq, tassanili ilisimatusartut kalaallit meeqqat uersakkat inatsisitigut inissisimanerat misissuiffigaat.
Nauja Biancop oqarnera naapertorlugu suliaq nunatta Danmarkillu Amerikamiut præsidentiata nunatsinnik tiguserusunnera eqqarsaatigalugu ataatsimoorlutik saqqummersitsisariaqarneranut ajoqutaallunilu nunat marluk akornanni isumaqatigiinngissuteqartitsivoq.
- Suliat soorlu inatsisitigut ataataqanngitsunut tunngatillugu suliat aamma eqqartuussivimmi suliap maanna aallartinneqalersup ajornakusoornerat aamma mianernartuunerat pillugu sammisaqartoqarneratigut ataatsimoorneq soorunami innarlerneqalaartarpoq.
- Kisianni Mette Frederiksenip aamma Jens-Frederik Nielsenip nunat marluk akornanni ajornakusoortunik suliaqartoqarnera nassuerutigisinnaagaat maluginiarpara, tamatumalu saniatigut aamma ataatsimoorsinnaassuseqarluarlutik, taanna nangippoq.
Eqqartuussivimmi suliaq saammaateqatigiinnissamut aqqutaasinnaasoq
Kalaallit folketingimut ilaasortaatitaasa, Naaja H. Nathanielsenip (IA) aamma Qarsoq Høegh-Damip (N) danskit naalakkersuisuisa inatsisitigut ataataqanngitsut piumasaqaataannik naammassinninnginnerat KNR-ikkut isornartorsiornikuuaat.
Naalakkersuisut Danmarkimut saammaateqatigiinnissamut ataatsimiititaliamik pilersitsinissaq kissaatigalugu aggustimi nalunaarutigaat. Mette Frederiksenip tamanna akuersaarpaa.
Naaja H. Nathanielsenilli oqarnera naapertorlugu danskit naalagaaffiata inatsisitigut ataataqanngitsunut akerliliillutik tunngavilersuuteqarnissaanut eqqartuussivimmi suliartoqangajalernerani saammaateqatigiittoqarniartoq "ajornartorsiutaalluinnartuuvoq". Taassuma tamanna KNR-imut qaammatip siuliani oqaatigaa.
Nauja Biancolli eqqartuussivimmi suliaq ilumoortussaq saammaateqatigiinnissarlu pillugit siammasinnerusumik aallartitsissutaaqataasinnaasutut nalilerpaa.
Taassuma Canadami nunat inoqqaavinut ineqarfiutigatik atuarfiit pillugit eqqartuussivimmi suliat ilumoortussaq saammaateqatigiinnissarlu pillugit ataatsimiititaliamik pilersitsinermut aqqutissiueqataasut ilaatigut oqaatigai.
- Saammaateqatigiinnissamut suliat, pingaartumik nunasiaateqarsimasup nunasiaataasimasuulu akornanni pisut oqaluuserineqartillugit ilumoortumik saqqummiussisoqarnissaa oqaluuserineqartarpoq. Tassa pissaaneqarfigineqartut ilumoortumik nammineq oqaluttuarsinnaatitaanissaat.
- Eqqartuussivimmi suliaqartoqarnerani illuatungeriit akornanni ilumoortussaq saammaateqatigiinnissarlu pillugit siammasinnerusumik suliaqartoqarnissaanut kajumissaataasinnaavoq, Nauja Bianco nangippoq.
Inatsisitigut ataataqanngitsut 26-t eqqartuussivimmi taperserneqassagunik inunnut allanut assingusumik inissisimasunut sunniuteqarsinnaavoq. Taakku eqqartuussissuserisoq, Mads Pramming Pramming Advokaterimeersoq arnanut spiralilersorneqarsimasunut aamma meeqqanut misileraatigineqarsimasunut eqqartuussissuserisuusoq eqqartuussissuserisorivaat.
Inatsisitigut ataataqanngitsut 5.000-t missaanniittut 2016-imi nalunaarusiami missiliorneqarpoq.