Inatsisitigut ataataqanngitsut, ukiut pingasut sinnerlugit utaqqereerlutik, danskit naalagaaffiat eqqartuussivimmut suliassanngortikkaat

Inatsisitigut ataataqanngitsut 26-t, nunatta Danmarkillu saammaateqatigiinnissamik sulissuteqarnerisa nalaanni, danskit naalagaaffiat pillugu eqqartuussivimmut suliassanngortitsipput. Inuttut pisinnaatitaaffimminnik unioqqutitsiffigineqarsimasutut isumaqaramik, taarsiivigineqarnissaminnik piumasaqarput.

Allattoq Ann-Sophie Greve Møller

oktobarip 06-at 2026 07:30

Nutserisoq Ivalu Thorleifsen

Danskit naalagaaffiata naalakkersuisullu nunatta Danmarkillu akornanni oqaluttuarisaanermi pisimasut nuanniitsut saqqummiunneqartariaqarnerannik isumaqatigiinneranni saammaateqatigiileruttorfiannilu, kalaallit 26-t danskillu naalagaaffiat eqqartuussivimmi naapittussanngorput.

Eqqartuussivimmut suliakkiutigineqartoq Danmarkimi Østre Landsretimi novembarip 18-ianni aallartissaaq. Ullullu pingasut ingerlaneranni suliarineqassalluni.

Suliassanngortitsineq oktobarip naanerani aallartittussaasimagaluarpoq.

Inatsisitigut ataataqanngitsuulluni qanoq isumaqarpa?

Uersakkat Kitaani 1963 sioqqullugu nunattalu sinnerani 1974 sioqqullugu ataatassarsiorsinnaatitaanngillat. Tassa ataatassarsiornissaminnut, kingornussinissamut ataatamilu kinguliaqatigilernissaanut pisinnaatitaaffeqanngillat. Taakku inatsisitigut ataataqanngitsutut kingorna taaneqartalerput.
Nunarput 1979-imi namminersornerulernissatta tungaanut Danmarkimi amtiuvoq, taamaammallu Danmarkimi inatsisinik taamanikkut malinnittussaatitaavoq.
Nunatsinni inatsisitigut ataataqanngitsut 1911-p 1974-illu akornanni 8000 missaanniittut, meeqqanut isumaginninnermullu ministereqarfiup nalunaarusiaani 2016-imeersumi erserpoq.
Inatsisitigut ataataqanngitsut 2016-imi 5000-ngajaasut, nalunaarusiami tassani aamma erserpoq.
Meeqqat pillugit inatsit 2014-imi allanngorpoq inatsisitigut ataataqanngitsut ataatassarsiorsinnaalersillugit ataataminniillu kingornussassat agguaanneqareersimanngippata kingornussisinnaangortillugit.
4,7 millionit koruunit inatsisitigut ataataqanngitsunut suliniutinut paasissutissiinertalinnut, katsorsaanertalinnut inatsisitigullu siunnersuinertalinnut 2019-imiit 2023-p tungaanut atugassatut illikarneqarput.
Inatsisitigut ataataqanngitsut 26-t Danmarkip naalagaaffia 2023-mi februaarimi eqqartuussivilersuuppaat. Taakku katillugit 3.250.000 koruuninik Danmarkip naalagaaffianit taarsiivigeqqupput. Danmarkip naalagaaffia taamaaliorumanngimmat eqqartuussivilersuuppaat.

Allisiguk

Klaus Frederiksen Danmarkimut nassuiaateqariartortussat ilagaat. Angalanissanilu Kangerlussuarmiit, angerlarsimaffimminiit, pilersaarusiuleruttorlugu.

Nassuiaateqariartortussat allat assigalugit, suliap aallartinneqarnissaanut ukiut pingasut sinnerlugit utaqqivoq.

- Naalagaaffiup kukkussuteqarsimanini Kalaallillu Nunaanni najugaqartuunerput piinnarlugu immikkoortitsisimanini nassuerutigissagaa neriuppunga.

Eqqartuussivilersuussisut inuttut pisinnaatitaaffimik unioqqutinneqarsimanerat pissutigalugu, tamarmik immikkut 125.000 koruuninik taarsiiffigineqarnissaminnik piumasaqaataat naalagaaffimmit itigartitsissutigineqareersorlu danskit naalagaaffiat 2023-mi februaarimi eqqartuussivilersuuppaat.

Akerleriinnerulersitsisoq

Inatsisitigut ataataqannginneq tassaavoq, inatsisitigut uppernarsarneqarsimasumik ilisimaneqartumilluunniit ataataqannginneq. Meeqqanut uersakkanut 1974 sioqqullugu inunngortunut ataataasussaatitaanermik pisussaaffeqartitsisoqanngilaq, inatsit nuna tamakkerlugu taamani allanngortinneqarmat.

Taamaalillutik meeqqat kina ataataginerlugu paasisinnaasimanngilaat ataataminniillu kingornussisussaatitaanatik.

Inatsisitigut ataataqanngitsut pillugit suliaq nutaajunngilaq. Nunatsinni arlaleriarluni saqqummiunneqartarpoq.

Ministeriunerup Mette Frederiksenip arnanut naartunaveersaaserneqarsimasunut siorna utoqqatsernera ukununnga aamma utoqqatserneruvoq: ”Danmarkip akisussaaffigisai utoqqatserfigineqarput, taakkuupput kalaallit aaqqissuussaasumik inunnit allanit allaanerusutut aamma kunngeqarfimmi innuttaasunut allanut sanilliullutik suunnginnerusutut pineqartartut”.

Inatsisitigut ataataqanngitsut sinnerlugit suliaqartup, Eqqartuussissuserisup Pramming Advokaterineersup, Mads Prammingip suliap eqqartuussivikkoortinneqannginnerani aaqqiissuteqartoqarnissaa neriuutigisimagaluarpaa.

Taamaattoqarsimanngilarli. Eqqartuussissuserisup oqarneratut ministereqarfiup suliap eqqartuussivikkoortinniarneqarneranut tunngatillugu allannguuteqartoqannginnerarpaa.

- Tassa eqqartuussivikkoortussanngorpoq, taamaalilluni danskit naalagaaffiat inuit pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsisimannginnerarlunilu inatsisitigut ataataqanngitsunut aningaasanik taarsigassaqannginnerassaaq.

- Tamanna akerleriinnerulersitsivoq saammaateqatigiinnissarlu ungasinnerulissalluni, Mads Pramming oqarpoq.

Taassuma aamma arnat naartunaveersaaserneqarsimasut 143-t, danskit naalagaaffiannik eqqartuussivimmut tunniussimmata, sullippai.

Tassani danskit naalakkersuisuisa arnat immikkut tamarmik 300.000 koruuninik taarsiivigineqarnissamut piumasaqaataat akueraat. Tamanna arnat piumasarinngisaminnik spiralilerneqarsimasut Depo-Proveramilluunniit naartunaveersaaserneqarsimasut tamarmik pineqarput.

Inatsisitigulli ataataqanngitsut pillugit suli isumaqatigiissuteqartoqanngilaq.

- Aaqqiissuteqartoqarnissaanik suli maannamut takussutissaqanngilaq, Mads Pramming oqarpoq.

Oqaluttuarisaanermi misissuinerup ilaa

Inatsisitigut ataataqanngitsut danskit naalakkersuisuisa tunngavissiaanni allaqqapput. Aamma kalaallit meeravissianngortinneqarsimasut danskit naalagaaffiannik eqqartuussivimmut suliassanngortitsisimasut allaqqapput.

Naalakkersuisut taakkununnga pisortatigoortumik utoqqatsertoqassanersoq tunngavissiami allaqqavoq, tamannalu ukiup naannginnerani naammassineqareersussamik immikkut nalunaarusiornermit tunngaveqassaaq.

Inatsisitigut ataataqanngitsut pillugit suliaq siornatigut misissorneqareerpoq. Oqaluttuarisaanermi 2011-mi misissuisoqarmat, kalaallit meerartaat uersakkat pillugit inatsisitigut inissisimaneq paasineqarpoq. Inatsisitigut ataataqanngitsut taamani 8.000 tungaanniissorineqarput.

Meeravissianngortinneqarsimasut inatsisitigullu ataataqanngitsut danskit naalakkersuisuisa tunngavissaanni eqqaaneqartut

Danskit naalakkersuisuisa nunatsinnilu naalakkersuisut Kalaallit nunaata Danmarkillu akornanni atassuteqarnermi qulaajaaneq ingerlanneqartoq aaqqissuunniarpaat, taamaalilluni inatsisitigut ataataqanngitsut meeravissianngortinneqarsimasullu pillugit immikkut ittumik 2026-p naanerani nalunaarusiaqassalluni.
Danskit naalakkersuisuisa inatsisitigut ataataqanngitsut aamma meeravissianngortinneqarsimasut ersarissarneqarnissaat nassuerutigineqarnissaallu pisariaqartoq nassuerutigaat, pisortatigoortumillu utoqqatsertoqassanersoq aalajangiiffiginiarlugu.
Danskit naalakkersuisuisa nunatsinnilu naalakkersuisut oqaluttuarisaanermik tamakkiisumik qulaajaaneq pillugu malitseqartitsiniarput. Uanilu saammaateqatigiinnissamut isumalioqatigiissitamik pilersitsisoqarsinnaanera ilaatigut eqqaaneqarluni.
Naalakkersuisut aamma danskit naalakkersuisuisa oqaluttuarisaanermik qulaajaaneq maanna suliarineqartoq 2022-mi isumaqatigiissutigaat.

Allisiguk

Nutaamik nalunaarusiorneq oqaluttuarisaanermi misissuinerup ilagivaa, naalakkersuisut danskillu naalakkersuisuisa ukiut sisamat matuma siorna aallartinniarlugu isumaqatigiissutigisaat. Misissuineq Ilisimatusarfimmiit ingerlanneqartoq ukiuni arlaqartuni kinguaattooqqasimavoq.

Ilisimatusarfiup inatsisitigut ataataqanngitsut pillugit misissuinerup ukiumi nutaami aallartinneqassangatinnera paasissutissiissutigaa.

Tamanna tunngavissiami allaqqasutut, nalunaarusiaq piareerneqarsimaleriarpat aatsaat misissuineq pilersaarutit malillugit aallartinneqassaaq.

Aamma atuarukNaaja H. Nathanielsenip danskit naalakkersuisui utoqqatserniaaluusaarnerat isornartorsioraa

Mads Prammingip oqarneratut, inatsisitigut ataataqanngitsut naalakkersuisut tunngavissiaannut ilanngunneqarsimanerat naalagaaffiullu eqqartuussivimmut piareersarnera ”eqqumiigaa”.

Salliutinneqarpat aaqqiissutissarsisoqarsinnaanerarpaa.

- Piumagaanni sunaluunniit anguneqarsinnaavoq. Taamaappat Donald Trump piffissap sivikitsup iluani isumaqatigiissuteqarfigineqarsinnaavoq USA-mullu atsioriartorluni, eqqartuussissuserisoq nunatta, Danmarkip USA-llu isumaqatigiissutaat innersuussutigalugu oqarpoq.

Klaus Frederiksenip naalakkersuisut suliamik aamma sivitsorsaanerarpai.

Taassuma eqqartuussisup, pissutsit maanna taamaatsillugit, suliamik qanoq aalajangiinissaa piareersimaffigaa.

- Aallarnissara ajorinngilara. Taamaalilluni eqqartuussiviup oqaatsivut tusassavai, oqarpoq.

KNR-ip Inunnik Isumaginninnermut ministeri Monika Rubin apersorniarsimagaluarpaa. Ministerili ’apersorneqarnissaminut periarfissaqarsimanngilaq’, allakkatigulli akivoq.

- Inatsisitigut ataataqanngitsut paasisaqarnissaminnut akuerineqarnissaminnullu pisariaqartitsinerat paasisinnaavara. Naalakkersuisuni tamanna suliaq salliutipparput. Misissuinermi aqutsisut nalunaarusiap 2026-p naannginnerani naammassineqareersimasussaagaluartup ukioq manna naammassineqarsinnaannginneranik nalunaarutiginninnera paasivara. Tamanna naalakkersuisut aamma soorunami eqqarsaatigisariaqarpaat.

- Naalakkersuisulli inatsisitigut ataataqanngitsunut, pisortatigoortumik utoqqatsernissaminnut piaarnerpaamik aalajangeerusunnerat allanngunngilaq, taamaalillutik pisariaqartitaminnik paasisaqassapput, ministeri oqarpoq.

Illit isummat pingaartittaqaarput. Nutaarsiassaq pillugu isorisat nersualaarinerillu uani tikilluaqquagut.