Arnat taarsiivigineqarnissaminnut maanna qinnuteqarsinnaanngoraluartut suli isornartorsiuisoqartoq

Arnat akuerseqqaaratik spiralilerneqarsimasut, implanonimik Depo-Proveramilluunniit naartunaveersaaserneqarsimasut taarsiivigineqarnissamik ippassaq qinnuteqarsinnaanngorput. Inuilli pisinnaatitaaffiinut siunnersuisoqatigiit eqqartuussissuserisorlu oqarnerat naapertorlugu aaqqissuussineq suli annertuumik amigaateqarpoq.

Allattoq Ann-Sophie Greve Møller

juulip 02-at 2026 09:10

Nutserisoq Ivalu Thorleifsen, Medea Olsen

Uppernarsaanissamut piumasaqaatit sakkortuut, aalajangersimasumik aningaasat amerlassusaat 300.000 koruunit piffissaliussarlu sivikitsoq.

Taakkuupput Inuit Pisinnaatitaaffii pillugit Siunnersuisoqatigiivisa (IPPS) – eqqartuussissuserisullu Stenbroens Jurister-it arnat naartunaveersaaserneqarsimasut taarsiivigineqarnissamik danskit naalagaaffiannut qinnuteqarsinnaanissaannut inatsisissatut siunnersuummi isornartorsiugaat.

Taarsiivigineqarnissamut inatsisissatut siunnersuut sapaatip akunnerata siuliani Folketingimi piaartumik suliarineqarpoq. Danmarkimi peqqissutsimut ministeri Ida Auken inatsisip septembarimi atulernissaanik naatsorsuuteqarpoq.

SPIRALILERSUISIMANEQ SUUA?

Kalaallit Nunaanni niviarsiaqqat arnallu 4.000-it sinneqartut 1960-ikkunni 70-ikkunnilu spiralilerneqarput. Tamanna Kalaallit Nunaanni naartunaveersaatinik atuisitsinermi suleriaaserineqarsimasoq – allatut taallugu naartunaveersaatit - pillugu suliamut attuumassuteqanngitsunit piffissami 1960-imiit 1991-ip tungaanut pisimasut qulaajarneqarput. Niviarsiaqqat naartunaveersaaserneqartut ilai aqqaneq-marluinnarnik allaat ukioqarput.
Qulaajaaneq arnat 354-it misigisimasatik pillugit oqaluttuarput, pisimasullu 488-it misissuiffigineqarlutik. Pisimasut amerlanerpaartaanni arnat akuersiteqqaarnagit spiralilerneqarsimapput.
Nunarput Danmarkimi taamani amtiuvoq.
Qulaajaaneq naapertorlugu spiralilersuiniarneq ilaatigut danskit oqartussaasuisa inuiaqatigiit amerliartornerannut ernumanermut atassuteqarpoq, inuiaqatigiillu kalaallit amerliartornerannut killiliinissamik kissaateqarlutik.
DR-imit tusarnaagassiap ”Spiralkampagnen”-ip , qanoq kalaallit arnat arlallit akuersiteqqaarnagit spiralilerneqarsimanerat pillugu 2022-mi saqqummiussinerata kingorna oqaluttuaq aallartipiloorpoq.
Arnat 143-t spiralilersuisimanermik suliaq pillugu danskit naalagaaffiat eqqartuussivimmut 2024-mi tunniuppaat. Inuit pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsisinermut taarseeqqusissutaat katillugit 43 millionit koruunit missaanniipput.
Aggustimi 2025-mi – qulaajaaneq saqqummiunneqanngitsiarnerani – qallunaat ministeriunerat Mette Frederiksen arnanut suliamut attuumassuteqartunut Danmarki sinnerlugu utoqqatserpoq.
Tassunga atatillugu Naalakkersuisunut siulittaasoq Jens-Frederik Nielsen arnanut Danmarkimi peqqinnissaqarfik nunatsinnit 1992-imi akisussaaffigineqalerneraniit akuersiteqqaarnagit naartunaveersaaserneqarsimasunut utoqqatserpoq. Nunatta nakorsaaneqarfiata pisut 15-it ilisimasaqarfigaat.
Utoqqatserneq Nuummi septembarip 24-anni malunnartinneqarpoq.

Allisiguk

Arnat spiralilerneqarsimasut, implanonilerneqarsimasut Depo Proveramilluunniit akuerseqqaaratik piffissami 1960-imiit 1991 tikillugu naartunaveersaaserneqarsimasut taarsiivigineqarnissamik ippassaq qinnuteqarsinnaanngorput. Patienterstatningen aqqutigalugu qinnuteqartoqassaaq.

Inuit Pisinnaatitaaffii pillugit Siunnersuisoqatigiit aamma Stenbroens Juristerit, danskit nutaanik naalakkersuisuutitaqalermata, suliap iliuuseqarfigineqapallannera nuannaarutigigaluarlugu inatsisissatut siunnersuummi immikkoortut isornartorsiorpaat.

- Arnat eqqugaasut soorunami erseqqissaavigineqarnissaat isumaqatigiissutigaarput. Taamatulli inatsisissatut siunnersuutip pingaaruteqartigisup eqqortumik iluasaarullugulu piaartumik suliarineqarnissaa pingaartipparput, IPPS-imi siulittaasoq Tukumminngiaq Olsen Lyberth taama oqarpoq.

Uppernarsaanissamut piumasaqaat ernumatitsisoq

IPPS-ip Inatsisissatut siunnersuut martsip 6-anni tusarniaavigineqareermat apriilimi isornartorsiorpaa.

Kalaallit innuttaasut peqatigiiffii arnallu spiralilerneqarsimasut inatsisissatut siunnersuut pillugu tusarniaavigineqarsimannginnerat ilaatigut isornartorsiorneqarpoq.

Taamaattumik arnat sinnerlugit Stenbroens Juristerit tusarniaanermi akissuteqaateqarput.

Taarsiivigineqarnissamut uppernarsaateqartoqartariaqarnera ilaatigut ernumassutigaat. Tamanna Sina Parbst Frederiksen Stenbroens Juristerini inatsisileritooq oqarpoq.

Arnat taarsiiffigitissinnaajumallutik pisimasoq immersugassaq immersorlugu uppernarsartariaqarpaat.

- Arnat arlallit sumi qangalu pisoqarsimanera eqqaamanngilaa. Misigissutsimikkut anniangaaramik misigisaminnik puiuikkiussisimasinnaapput. Imaassinnaavortaaq taamanikkut meeraagamik qanoq pisoqarneranik ilisimatinneqarsimanngitsut.

- Taamaattumik inatsisissatut siunnersuutip maanna taamatut isikkoqartillugu, uppernarsaatit piumasaqaatigineqartut naammassisinnaanngilaat, Sina Parbst Frederiksen oqarpoq.

Stenbroens Jurister-ip uppernarsaataasinnaasunut piumasaqaatit annikillineqarnissaat siunnersuutigaa. Arnat oqaluttuarnerat tunngavigineqartartoq inatsisinut nassuiaammi erseqqissumik allanneqarpat tamanna pisinnaavoq, aamma qaqugu sumilu pisoqarsimanera pillugu sukumiisumik paasissutissaqanngikkaluarpat, taanna nangippoq.

Taarsiissutigineqartussat aalajangersimasuunerat isorineqartoq

Taarsiissutigineqartussat inatsisitigut siunnersuummi allassimanera Stenbroens Juristerinit aamma isorineqarpoq.

Taarsiissutissaq, inatsisissatut siunnersuut taama isikkoqartillugu, 300.000 koruuniussaaq. Sina Parbst Frederiksenip oqarnera naapertorlugu, tamanna, naak arnat misigisaat assigiinngikkaluartut, taarsiivigitinnerunissamik qinnuteqarsinnaajunnaarnissaannik kinguneqarsinnaavoq.

Taamaattumik inatsisitigut ikiuiniaqatigiiffik isumaqarpoq, 300.000 koruunit inuit pisinnaatitaaffiinik unioqqutitsinermut taarsiissutissaannaanerat inatsimmi erseqqissumik allassimasariaqartoq. Arnat timikkut tarnikkullu ajoquserneqarsimasut namminneq atukkatik tunngavigalugit taarsiiffigitinnissamik qinnuteqarsinnaajuartariaqarput.

- Arnat timikkut tarnikkullu qanoq sunnerneqartigisimanerat assigiinngitsorujussuusinnaavoq, Sina Parbst Frederiksen oqarpoq.

- Arnat spiraliligaasimasut kingunerlutsitsivallaarnatik meerartaarsinnaasimasut takunikuuagut.Aaammali arnat meerartaarsinnaajunnaarsimasut, illissallu iluani imaluunniit mannissaqarfimmigut kingusinnerusukkut kræfteqalersimasut imaluunniit suli inuunerminni ataavartumik anniaateqartartut takunikuuagut. Kinguneri assigiinngissinnaaqaat, taanna oqarpoq.

Inuit IPPS-ip taarsiissutissatut aalajangersagaq aamma akunnakusoorsoraa. Taamaattumik siunnersuisoqatigiiffik isumaqarpoq, pisimasuni ilungersunartuni immikkut ittuni, qaffasinnerusumik taarsiiffigineqarsinnaasoqartariaqartoq.

Danmarkimi peqqissutsimut ministeri Ida Auken (Socialdemokraterne) aperineqarami, taarsiissutissat amerlassusaata apeqquserneqarnerat paasilluarsinnaavaa. Tamanna KNR-imit sapaatip akunnerani kingullermi apersorneqarnermini oqaatigaa.

- Anniaatit nalaassimasat aningaasanik nalilerneqarsinnaanngilaq, taanna oqarpoq, nangillunilu:

- Aningaasat arnat suliassanngortitsisut piumasaqaatigisaannut naapertuuttorujussuupput. Aammalu eqqartuussisarnermi periaatsitsinnut sanilliullugu qaffasissorujussuulluni, Ida Auken oqarpoq.

Arnat 143-t spiralinik kanngunartuliorfigineqarsimasut danskit naalagaaffiat eqqartuussivimmut 2024-mi suliassanngortippaat. Taakkua inuttut pisinnaatitaaffiiarneqarsimanertik pilllugu 300.000 koruuninik tamarmik immikkut piumasaqarput.

Piffissaliussaq atorunnaarsikkusullugulu aaqqissugaq siammasinnerulersikkumagaat

Aammattaaq IPPS-ip arnat piumassuserinngisaminnik spiralimik, p-stavimik imaluunniit Depo-Proveramik naartunaveersaasersorneqarsimasut inatsisip atuutilersinneqarnissaanik pisariaqartitsinerat erseqqissarpaa.

- Naartunaveersaatit tamaasa ilanngunneqassasut siunnersuutigaarput, Tukumminngiaq Olsen Lyberth oqarpoq.

Inatsit maanna siunnersuutigineqartoq naapertorlugu, arnat 2028-mi juunip aallaqqaataata tungaanut taarsiiffigitinnissamik qinnuteqarsinnaapput.

Aamma atuarukSpiralilerneqarsimasunit siulliit ukiamut taarsiivigineqarsinnaalissasut

Tamanna aamma Stenbroens Jurister-init ajornartorsiutaanerarneqarpoq.

- Assersuutigalugu arnaq meeraalluni spiralilerneqarsimaguni, tamanna susassaqarfimmi inatsisinut atuuttunut allanut naapertuutinngilaq. Meeraanermimi kannguttaatsuliorfigitissimagaanni malittarisassaq suliap pisoqalivallaarsinnannginneranut tunngasoq atuuppoq.

- Ukiut marluk qaangiutinnginneranni taarsiissuteqartoqartarnissaanik malittarisassaliortoqarpat, inuit piumasaqarsinnaatitaasut qinnuteqarsinnaatitaajunnaarsinneqarsinnaapput. Tamanna aamma inatsisinut allanut naapertuutinngilaq, Sina Parbst Frederiksen oqarpoq.

Aningaasatigut iluaqusiisoqarnissaa taamaallaat ujartorneqanngitsoq

Tukumminngiaq Olsen Lyberthip oqarnera naapertorlugu, inatsisissatut siunnersuut arnat eqqugaasut pisortatigoortumik akuerineqarnissaannut aningaasatigullu ikiorneqarnissaannut alloriarnerusoq pingaarutilik, IPPS-ip takusinnaavaa.

- Aningaasatigulli taarsiiviginninneq iluaqusiinerup ilaminininnguariinnaraa erseqqissassallugu pingaaruteqarpoq. Nunani tamalaani inuit pisinnaatitaaffii naapertorlugit naapertuuttumik pineqarsinnaatitaaneq, peqataatitaaneq assingusumillu kannguttaatsuliorfigineqaqqinnissap pinaveersaartinneqarnissaa aamma piumasarineqarpoq, taanna oqarpoq.

Sina Parbst Frederiksenip naalakkersuisut suliamik ingerlatitseqqilernerat aamma isumalluarfigaa.

- Arnat amerlanerit utoqqaanerusuupput sivisuumillu utaqqisimallutik.

Uanili aamma 'kisianneqarpoq'.

Arnalli ilumut taarsiiffigineqarsinnaalernissaat pisariaqarpoq -assersuutigalugu uppernarsaatissatut piumasaqaatinik qasukkaanikkut, taanna nangippoq.

- Neriuppunga naalakkersuisut tusarniaanermi akissutitsinni saqqummiussavut inatsisissatut siunnersuutip suliarineqarnerani ilanngutissagaat, Sina Parbst Frederiksen oqarpoq.

Inatsisissatut siunnersuut aggustimi oqaluuserineqaqqinnissaa naatsorsuutigineqarpoq.

KNR-ip isornartorsiuineq peqqissutsimut ministereqarfimmut saqqummiuppaa, Ida Aukenilu oqaaseqartinniarsaralugu.

Illit isummat pingaartittaqaarput. Nutaarsiassaq pillugu isorisat nersualaarinerillu uani tikilluaqquagut.