Podcast: Timit paniinnarnikut angerlartinneqassapput, sumulli?

Timit 15-it Kujataani Uunartup qeqertaani qerrorsuit akornanni ukiut 400-t 500-llu missaata matuma siorna iliverneqarput. Ilineqarfitsilli maanna ungaseqaat.

Ukiummi hunnorujungajaat matuma siorna eqqissillutik qasuersaarfianniittut anniseriarlugit USA-mukaanneqarput. Timillu paniinnarnikut USA-miit Nunatta Katersugaasivia Allagaateqarfianullu tunniunneqarput, toqqorsiviilli taakkununnga tulluartut pigineqanngimmata maanna Danmarkimiillutik.

Qaqugu nunatsinnukartinneqarnissaat suli nalunarpoq, aamma angerlarunik suneqassanerat ilisimaneqanngilaq. Pisussusissamisoornerpaassanerpa iliverneqarfimminnut utertinneqarpata imaluunniit katersugaasivimmi saqqummersinneqarunik?

Uunartumut qaninnerpaami nunaqarfimmi Alluitsup Paani innuttaasut aperigaanni isumaat assigiinngillat. 

Aggu Josvasen ilaquttanilu Uunartup ilaani Ippimmi kingulliullutik najugaqarput, taannalu isumaqarpoq timit paniinnarnikut katersugaasivimmiitinneqarpata pitsaanerussasoq, Qilakitsormiutullu takuneqarsinnaasunngussasut. 

- Isumaqarpunga pitsaanerpaassasoq katersugaasivimmi taakkununnga tulluarsakkamut pigunik. Paarineqassapput aserfallatsaalineqarlutillu, Aggu Josvasen oqarpoq. 

Aggu Josvasen Uunartumi Ippimmeersuuvoq, taanna timit paniinnarnikut oqaluttuassarsiaralugit peroriartorpoq. Taamaakkaluartorli timit paniinnarnikut katersugaasivimmi saqqummersinneqartut takorusuppai. Assi © : Mads Malik Fuglsang Holm

Qerrorsuit akornanni imaluunniit katersugaasivimmi? 

Suliniut Angerlartunnguit ilisimatusartut nunanit tamalaaneersut suleqataaffigaat, taakkulu missugaasa ilagaat timit paniinnarnikut ilivitoqaannut utertinneqassagaluarpata sussanersut.

Henning Mathiesen Danmarkimi Nationalmuseetimi ulluinnarni sulisarpoq, taassumalu itsarnitsat nassaat pitsaanerpaamik qanoq paarineqarsinnaanersut ilisimatusarfigisarpaa. Taanna aggustimi Uunartumiippoq, qeqertamilu silaannaq aamma ilivitoqqani timit paniinnarnikut sumiiffigisimasaanni qanoq innersoq misissorpaa.   

- Qeqertami ilivitoqqanilu kissassutsit, nillissutsit silaannaap isugutaa aallarpassuillu misissugaraakka. Taava laboratoriami misissuissaanga, tassani timit paniinnarnikut nassaarineqarfianneersumik amermik misissuissaanga, takussavarpullu ameq qanoq sukkatigisumik arroriartussanersoq, Henning Mathiesen oqarpoq. 

Henning Matthiesen itsarsuarnisat asiujartulernerat ilisimatusarfigaa. Taassuma ilisimatusarnera timit paniinnarnikut iliverminnut utertinneqassanersut imaluunniit silaop pissusianut nakkutigineqartumiitsiinnarneqassanersut pillugit aalajangiinermut iluaqutaassaaq. Assi © : Mads Malik Fuglsang Holm

Timit paniinnarnikut toqqorsimasuutigineqalissappata silaannaq qanoq issanersoq aamma ilivitoqqanut utertinneqassappata sussanersut misissuinerup paasinarsisissavaa.

- Inuit taakku ilisaammatali silap pissusia allanngornikuuvoq. Taamaammat ullumi taama allanngujaatsiginissaat ilimagisinnaanngilarput. Innanngavigisimasaannullu utertinneqassappata atisaat allallu sussanersut uanga eqqoriassavara – tassa ukiut tallimat, 50-it imaluunniit 500-t qaangiuppata arroriartulissanersut, Henning Mathiesen oqarpoq. 

Siulit illumi ataatsimoortitat 

Frederik Fuuja Larsen Nunatta Katersugaasiviani Allagaateqarfianilu aqutsisuuvoq, timillu paniinnarnikut suneqassanersut katersugaasivimmiit suli aalajangerneqanngitsoq taanna oqarpoq.

Inuilli amiakkui maanna nunatta avataaniittut nunatsinnut angerlarsinnaalertikkumallugit Nuummi inissiiviusinnaasumik peqalernissaa kissaataavoq. 

- Inuit timaat paniinnarnikut niaqqullu saarngi amerlaqisut nunatsinnit aallarunneqarnikut maanna nunani allaniittut angerlartissagutsigit pitsaanerusunik toqqorsiveqalernissarput pisariaqarpoq. Taamaammat inuit timaasa amiakkui siunissami ataatsimut saqqummersissinnaajumallugit illumik sanasoqarnissaa kissaatigaarput, Frederik Fuuja Larsen oqarpoq. 

Timit paniinnarnikut Uunartumeersut aamma ilisimatusartut sulinerat pillugu »Nunarsuup avannaanit ilisimasat«-ni tusarnaarsinnaavat, taakku podcastiupput, KNR.gl-miillutik aamma raadiukkut aallakaatinneqartarlutik. 

Immikkoortoq siulleq tullialu maanna tusarnaarsinnaalereerpatit:
Timit paniinnarnikut Uunartumeersut (1:2) aamma Timit paniinnarnikut Uunartumeersut (2:2)

Aallakaatitassiat kalaallisut danskisullu tusarnaarneqarsinnaapput, taakkununnga Carlsbergfondet aningaasaliisuuvoq.