Pia atorfinissinnaanermik oqaloqateqaraangami imigassamik atuisarnera apeqqutigineqartarpoq: - Danmarkimi immikkoortitaasaqaanga
Nunarput nunani tamalaani, Amerikamiut præsidentiata nunatsinnik tiguaarusulluni ilaatigut kissaateqarnera pissutigalugu, ukiuni kingullerni oqallisigineqarnerpaat ilaanniilersimagaluartoq, Danmarkimi ilinniartoqarfinni suliffeqarfinnilu assigiinngitsuni nunatsinnut tunngatillugu ilisimasakittoqarpallaarpoq.
Tamanna pillugu NGO-jusoq (Kattuffiit naalagaaffimmit attuumassuteqanngitsut) Mellemfolkeligt Samvirke, suliniummik ‘Naalagaaffeqatigiinnermi naligiimmik pineqarnissaq’-mik aallartitsisoq isumaqarpoq.
Suliniummi, nunarput Danmarkimi atuarfeqarfinni ilinniartitsissutigineqarnerusalernissaanik aamma ilinniartitsisut, nakorsat, isumaginninnermi siunnersortit suliffeqarfiillu ilisimasaqarnerulernissaannik, qulakkeerneqassaaq. Kalaallillu isumaasa misilittagaasalu inissaqartinneqarnerusalernissaat anguniarneqarpoq.
Pia Enona Barlaj suliniuteqartuni kalaallit ilagaat. Taassuma oqarnera naapertorlugu paasititsisoqarnerusariaqarpoq.
- Danmarkimiinninni immikkoortinneqartaqaanga, taanna oqarpoq.
Pia Enona Barlaj Nuummi inunngorpoq arfineq pingasunilli ukioqarluni angajoqqaani ilagalugit Danmarkimut nuuppoq.
Aalborgimi maannakkut najugaqarpoq nunarpullu pillugu ilisimasanik siammarterisutut namminersortuulluni. Ilisimasanik siammarterisarnera, nammineq ilinniartitsisuunermini misilittagaanit ilaatigut aallaaveqarpoq.
Atorfinitsinneqarnissamut oqaloqatiginninnerni, soorlu ilisimasakitsunit isummanillu pigiliussiinnarsimasunit apersorneqarluni misigisarsimavoq.
- Meeqqannik arsaagaasimanersunga imigassamillu aalakoornartumik qanoq atuisarnersunga apeqqutigineqartarpoq. Ilinniartitsisutut ilumut ilinniagaqarsimanersunga apeqquserneqartarpoq danskisullu oqalunnera aamma oqaasertalerneqartarluni, taanna oqaluttuarpoq.
Kalaallit isumaat misilittagaallu inissaqartinneqarnerusariaqartut
Michael Bro Pia Enona Barlajitulli suliniuteqartoq, kalaallit isumaat misilittagaasalu Danmarkimi inuiaqatigiinni inissaqartinneqarnerusariaqarnerannik isumaqarpoq.
Taanna Ilulissani peroriartorpoq Københavnimili ukiuni arlalinni najugaqarluni. Tassanilu Københavnip Universitetiani nunarput issittorlu pillugit ilinniarpoq.
- Inuit ilisimaneqarnerusariaqarput. Oqaluttuarisaanerput nunasiaataanngikkallarattali nunasiaataasimanitsinniillu nammineq oqaluttuarisariaqarparput. Oqaluttuarisaanerpummi danskiniimmi nunattaluunniit avataaniit oqaluttuarineqakulasarpoq. Taamaattumik nammineq aamma oqaluttuarissallugu pingaaruteqarpoq, Michael Bro oqarpoq nangillunilu:
- Spiralilersuisimanermi oqaluttuarisagut, pisimasut pillugit oqaluuserisassanik aalajangersaaqataapput allatullu paasinnilersitsillutik. Tamanna ilumoortup oqaluttuarinissaanut siunissamilu saammaateqatigiinnissamut pingaaruteqarput.
Spiralilersuisimaneq tassaavoq, peqqinnissaqarfik danskit akisussaaffigigallarmassuk, kalaallit niviarsiaqqat arnallu tusindilikkaat 1960-ikkunni 1970-ikkunnilu spiralilersorneqarsimanerat. Siorna nalunaarusiami, arnat hunnorujulikkaat akuersitinneqaratik spiralilerneqarsimasut oqaluttuarineqarput.
Pia Enona Barlajip Michael Brollu oqarnerat naapertorlugu, danskit tusagassiuutaasa nunatsinni pisartut nuanninngitsut ukkatarikkajuttarpaat. Tamanna nunarput pillugu pigiuliutiinnakkanik isumaqartitsiinnartarnerarpaat.
- Danskit tusagassiuutaasa piffissap ingerlanerani tusagassiisarnerat eqqaagaangakku aalajangersimasumik saqqummiunneqartarpugut. Ullut ilaanni, pinngitsaaliissummik inissiisarnerit pillugit tv-kkut aallakaatitassiaq isiginnaarlugu, inuit aalakoortut, sammineqartumut attuumassuteqanngitsut, ilanngullugit takutinneqarput. Tamanna ajornartorsiutaangaatsiarpoq, Michael Bro oqarpoq.
Nunarput assigiinngisitaarnerusumik saqqummiunneqartariaqarpoq, Pia Enona Barlaj ilaliivoq.
- Kalaallit ilinniarfinnut inuussutissarsiutinut tunngasunut peqataatinneqalernissaat piffissanngorpoq, taamaaliornikkut nammineq isiginnittaasivut ilanngussinnaalissavagut kulturikkullu ileqqut pillugit ilinniartitsisinnaalissalluta. Taakkumi atuarnerinnaasigut ilikkarneqarsinnaanngillat, taanna oqarpoq.
Kinguaariit tullinnguuttut ilungersuutissaat
Michael Brop Ilulissani peroriartornermini isummat pigiliutiinnakkat kulturikkullu inissisimaffinni assigiinngisitsinerit misigisarsimavai. Atuarfimmi danskit oqaluttuarisaanerat oqaasiilu sammineqangaatsiartarput.
- Oqaatsivut meeraagallarama atorunnaariartuaarpakka danskisullu oqalunnerusalerlunga, inuiaqatigiinni danskisut oqaasillit nuimanerummata.
- Suliniutigisimaqaarali. Angajoqqaamma aatakkumalu aanakkumalu oqaluttuaat tusarnaarlugit taakkua kinguaariillu tulliuttut pillugit sorsulerpunga, taakkua uagut suli assigiinngisitsinermik misigisaqartarnitsitut misigisaqartannginnissaat anguniarlugu, taanna oqarpoq.
Pia Enona Barlajip peroriartornera nunasiaataasimanermit aamma nunatta Danmarkillu oqaluttuarisaanermi attaveqatigiinnerannit sunnerneqarsimavoq.
Kalaallisut oqalussinnaajunnaarsimavoq. Danmarkimilu peroriartorami kalaallisut ilinniartinneqarsimanngilaq kalaallisulluunniit oqaatsit attatiinnarnissaannut ukkatarineqarsimanatik.
Naligiissitaanermut kissaateqarnera ullumikkut pingaartumik piumassuseqalersitsisuuvoq.
- Kalaaliunera tulluusimaarutigeqaara tulluusimaarutiginninneralu meeqqannut aamma ingerlateqqissavara. Neriuppunga naligiissitaanerullutik misigissagaat uannullu apeqqutigineqartarsimasut, soorlu imigassaq aalakoornartulimmut tunngatillugu, meeqqannut apeqqutigineqartassanngitsut.
Suliniut naligiissitsinerulissasoq
Suliniummi, danskit amerlanerusut nunarput pillugu Danmarkimi inuiaqatigiinni ilisimasaqarnerulernissamik piumasaqaammik atsioqataaqqullugit kajumissaarinissaq, anguniarneqarpoq.
- Neriuppugut, danskit kaammattuinitsinnut tapersersuissasut politikerinullu oqaatigissallugu qanoq pingaaruteqartiginersoq ilinniartitaanerup salliutinneqarnissaa. Taamaalilluta Kalaallit Nunaata kalaallillu kulturiata paasisaqarfiginissaanut piareersimanerussaagut, Mellemfolkeligt Samvirkemi attaveqarnermut akisussaasoq Kathrine Storgaard Carlsen oqarpoq.
Taassuma naalakkersuisut siulittaasuata Jens-Frederik Nielsenip (D) oqaasii aamma erseqqissaatigai. DR-imit apersorneqarnermini oqarpoq: “naalagaaffeqatigiissagutta ajunngitsumillu ingerlassappat naligiimmik immitsinnut soqutigisariaqarpugut”.
- Naalagaaffeqatigiinnermi naligiimmik inissisimanerusariaqarpugut.
- Naligiinnerusumik inissisimalissagutta, danskit Kalaallit Nunaat pillugu ilisimasaqarnerulertariaqarput kalaallillu kulturiat nunasiaateqarsimanitsinnullu tunngatillugu paasinninnerulertariaqarput, Kathrine Storgaard Carlsen oqarpoq.
