Ilisimatusartoq: Nunaqarfinni iliuuseqartoqanngippat Kalaallit Nunaanni politikkikkut ingerlanerliortoqalissaaq

Ilulissani mittarfittaassaq, nunatta nunarsuup sinneranut atassuteqarneranut nukittorsaataasussaq sapaatip akunnerani matumani ammassaaq.

Illoqarfiilli annerit avataanni attaveqaasersuutinut tunngaviulluinnartunut aningaasaliisoqarnissaa suli pisariaqartinneqarpoq.

Sumiiffiit ilaanni eqqakkanut aqquteqanngilaq, sumiiffiit ilaanni imermik pilersuineq naammanngilaq, peqqinnissamik neqeroorutit killeqangaatsiarput atortorissaarutinillu amigaateqarneq pissutigalugu isertitaqarnissamut periarfissat akornuserneqaqqallutik.

Tamanna nunatta isorartuneranik, avinngarusimaneranik ingerlanneqarneratalu akisuneranik taamaallaat pissuteqanngilaq. Tamanna politikkikkut pingaarnersiuinermut aamma tunngassuteqarpoq.

Kåre Hendriksen nunatsinni ukiut 40-t ingerlaneranni sulillunilu ilisimatusarsimasoq nunatsinnilu inoqarfiusut 90 procentiinit amerlanerusunut tikeraarsimasoq taama oqarpoq.

- Ingerlatsineq tamanna aalajangiinerit inernerinngikkunikku aalajangiisoqannginneranik pissuteqarpoq, Hendriksen ullumikkut soraarninngorsimasoq Sisimiunilu Issittumi ingeniørinngorniarfimmi, ARTEK-imi avataanit lektoriusoq oqarpoq.

Taassuma najugaqarfiusunit minnerusunit illoqarfissuarnut nuuttarneq pinngitsoorneqarsinnaasumik ineriartornerunngilaq. Attaveqaasersuutit pisariaqartut amigaatigineqartillugit najukkami isumalluutinik atorluaaniarneq, suliffissanik pilersitsiniarneq innuttaasoqaannartitsiniarnerlu ajornakusooriartulertarput.

Aalisagaqaraluartoq tunitsivik amigaataasoq

Ammassallip immikkoortortaani Sermiligaami qaleraleqarlunilu aalisarusuttoqartoq, Kåre Hendriksenip oqaatigaa.

Pisanilli najukkami suliarinnissinnaasumik tunitsiveqanngilaq.

Aalisartut taamaattumik pisatik Tasiilamukaattariaqartarpaat. Tamanna periarfissaajuaannanngilaq. Sikorsuaqarnerata Sermiligaap nunallu immikkoortuata sinnerata akornanni ikerasak matusinnaavaa, aalisartullu taamaalillutik pisaminnik assartueqqissinnaajunnaarsinnaallutik.

Hendriksenip oqarnera naapertorlugu Sermiligaami tunitsivimmik ingerlatsisoqarnissaanut imermik pilersuisoqarnissaa amigaataavoq. Taassuma tamanna najukkami tatsimi sapusiortoqarneratigut ukiuuneranilu imermik toqqorsivimmut ilassummik pilersitsinikkut aaqqiissuteqarfiusinnaasoraa.

- Inuit sumiiffinnit nuuttarnerat tassannga toqqaannanngitsumik pissuteqartoq oqaatigineqarsinnaavoq, taanna oqarpoq.

Imeqanngippat tunitsiveqassanngilaq. Tunitsiveqannginnerani aalisarnermik atorluaanissamut periarfissat ajornerussapput. Patajaatsumillu inuussutissarsiornissamut tunngavissaqartoqannginneratigut suliffissat innuttaasullu piutinniarnerat ajornakusoornerussaaq.

- Piunissamut tunngaveqartoqannginnerani najugaqarfiup attanneqarnissaa ajornakusuulertarpoq. Taamaalilluni isumassaqarunnaartarluni, Hendriksen oqarpoq.

Nuummi aningaasaliissutit 15-eriaammik amerlanerusut

Hendriksenip oqarnera naapertorlugu, illoqarfiit anginerit avataanni ukiuni qulikkuutaani aningaasaliisoqarpallaarsimannginnera naligiinnginnermik kinguneqarpoq.

Taassuma Namminersorlutik Oqartussat sanaartornermut naatsorsuusiaannik 2009-miit 2019-imut misissuineranit paasinarsivoq, Nuummi attaveqarnermut piffissami tamatumani aningaasaliissutit Upernavimmit 15-eriaammik amerlanerusut.

Hendriksenip oqarnera naapertorlugu taama pingaarnersiuinerup ineriartornermut,  politikerit aamma ernumagisaannut, sakkortusaataasinnaavoq: Innuttaasut, najugaqarfiit mikinerit inuerukkiartorlutillu inuussutissarsiutitigut periarfissaarukkiartorneranni, illoqarfinni anginerusuni katersuuttut.

Tamanna nunami inuussutissarsiutit amerlasuut eqqarsaatigalugit, inuit pinngortitap pisuussutaasa ungasinngisaasa najugaqarnissaannik pisariaqartitsiffiusumi, ilungersunarpoq, taanna oqarpoq.

Upernavimmi qaleralinniarnerup ilaa ukiukkut sikumit pisarpoq. Sikup eqqaani najugaqartoqanngippat, pinngortitap pisuussutaa atorluaruminaannerulissaaq.

- Aalisakkat taakkua aningaasarsiutaassappata, inuit pisariaqartinneqarput, ilisimatusartoq Kåre Hendriksen oqarpoq.

Taamaattumik innuttaasut illoqarfinnut ikinnerusunut katersuutsinnissaat inuiaqatigiit aningaasaqarniarnerannut iluaqutaavallaanngilaq. Kalaallit Nunaata inuussutissarsiutit suut  aningaasarsiutiginiarnerai pisuussutillu sumiinnerat aamma apeqqutaapput.

Aamma aningaasaqarnermut tunngassuteqaannarsorinngilaa: 

- Nunaqarfiit illoqarfiillu mikinerit tamarmik matusuugutsigit Kalaallit Nunaata kulturia qanoq isikkoqassava? Kalaallit Nunaata kinaassusaa taava qanoq isikkoqassava? Taanna aperaaq.

Inoqutigiit sisamararterutaat eqqakkanut aqquteqanngitsut

Kåre Hendriksenip naatsorsuinera oqartussanit uppernarsarneqareersoq naapertorlugu,  kalaallit inoqutigiit quliugaangata, inoqutigiit ataatsit illuat imilersugaanngilaq, sisamararterutaallu eqqakkannut kuuffilersorneqaratik.

Taamaattumik inuit ilai angerlarsimaffiup avataanut suli imertartariaqartarput allallu anartarfik kuutsittagaanngitsoq anartarfigisariaqarlugu.

Upernaviup pigisaani Tasiusami aalisarneq, Kalaallit Nunaata aalisarnermit avammut tunisaanit aningaasarsiorneranut tapersiilluarfiusumi najugaqartut, Hendriksenip oqarnera naapertorlugu, imeq ullormut taamaallaat 20 literi sunut tamanut atugassarisarpaat.

Ilorrisimaarnissamut taamaallaat tunngassuteqanngilaq. Imermik atuisinnaannginneq eqqiluisaarnissamullu periarfissaqannginneq inuunerup pitsaassusaanut sunniuteqarpoq najugaqartullu noorannginnissaannut ajornarnerulersitsisarluni.

- Inuit uffarsinnaannginnerat akueriumanngilluinnarparput, Hendriksen politikkimut tunngatillugu anguniagassatut isigisani pillugu oqarpoq.

Kalaallit Nunaat qanoq ittoq inissaqartinneqassava?

Inuiaqatigiit kalaallit ingerlatinneqarnerat akisuvoq.

Sumiiffiit naluneqanngitsutut imminnut ungaseqaat najugaqarfiillu imeqarfinnik, innaallagissiorfinnik, atuarfinnik allatigullu neqeroorutinik pisortanit ingerlanneqartunik atueqatigiissinnaanngillat. Nunaqarfiit illoqarfiillu akornanni ullut tamaasa suliartorluni angalasarnissaq periarfissatut qaqutigoorluinnarpoq.

Tamannali Hendriksenip oqarnera naapertorlugu, illoqarfinnut ikinnerusunut katersuutsitsinissamut tunngavissaanngilaq.

- Nunaqarfiit ataatsimut isigalugit illoqarfiillu mikinerit ataatsimut isigalugit nunaqarfinnit anginerusunit, innuttaasut ataasiakkaarlugit naatsorsoraanni, akisunerunngillat. Tassami kiffartuussineq appasinneroqimmat, Kåre Hendriksen oqarpoq nangillunilu:

- Illoqarfik angineruppat pisortat aningaasaataat kiffartuussinermut atorneqarnerusarput.

Kåre Hendriksenip politikerit Kalaallit Nunaata USA-mut Europamullu pingaaruteqarneruleriartornera ilutigalugu, nuna tamakkerlugu iliuuseqarnissamik piumasaqarnissaannut periarfissaqalersorai.

- Kalaallit Nunaanni politikkikkut ingerlanerliortoqalernissaa pinngitsoortinniaraanni. Inuit isorliunerusuniittut puigorneqartutut misiginissaat pinngitsoortinniarlugu iliuuseqartoqartariaqarpoq, taanna oqarpoq.