Naaggamit immaqamut: Europap ataatsimoornissaanik suliniaqatigiiffiup nunatsinni EU pillugu oqallittoqalersikkusukkaa

Europap ataatsimoornissaanik suliniaqatigiiffiup nunatsinni immikkoortortaqarfik ammaraa, nunarpullu - piniarnermut aalisarnermullu immikkut isumaqatigiissuteqarnikkut - EU-mut ilanngutitinniaraa.

Allattoq Markus Valentin

juulip 31-at 2025 10:53

EU-mi aallartitat 27-t EU-p allaffiani sapaammi ualikkut ataatsimiinneranni Inatsisartut ataatsimiittarfianni EU pillugu aamma ataatsimiittoqarpoq.

Europap ataatsimoornissaanik suliniaqatigiiffik Naleqqamiippoq, tassanilu siulittaasoq, Pele Broberg saqqummiivoq.

Suliniaqatigiiffik Danmarkip EU-mut tamakkiisumik ilaasortanngortinneqarnissaanik siunertaqarpoq. Suliniaqatigiiffik nunatsinni immikkoortortaqarfimmik maanna pilersitsivoq, tassanilu nunatta EU-mut ilanngunnissaanik suliniuteqartoqassaaq.

Aamma atuaruk Immikkut ilisimasalik nassuiaavoq: EU Kalaallit Nunaannut ima pingaaruteqartigaaq

Siulittaasoq, Venstrep Københavnimi suliffeqarnermut akuulersitsiniarnermullu borgmesteria, Jens-Kristian Lütken oqarpoq.

- Danmark Kalaallit Nunaallu namminneq ingerlatsinissamut mikivallaarput. EU-mulli ilaasortaaneq qaninnerusumilluunniit atassuteqarneq iluaqutsiullugu nammineq aalajangiinissamut naalakkersuinissamullu periarfissaqarneruvoq, siulittaasoq oqarpoq.

KALAALLIT NUNAATA EU-LLU SULEQATIGIINNERAT

EU-p nunatsinnut tapiissutigisartagai nunatta aningaasaqarneranut tulliullutik tapersiisuupput. Aningaasanut ukioq maannamut inatsit naapertorlugu nunatta aningaasaqarneranut ukioq maanna tapiissutai 250 million koruunit sinneqqavaat.
EU-p Kalaallit Nunaatalu akornanni isumaqatigiissutit aningaasaqarnermut tunngasut arlaqarput, aningaasaliinermut uku ukkatarineqarlutik; ilinniartitaaneq, aammali aalisarneq silallu pissussaa.
EU-p Ataatsimiititaliarsuata Kalaallit Nunaannut 2028-mit 2024-mut missingersuusiani takuneqarsinnaavoq tapiissutigisartakkani marloriaatinngortinniarai. Missingersuusiarli suli akuerineqanngilaq.
Kalaallit Nunaat Issittumi nunani kisiartaalluni EU-mik suleqateqarnermik isumaqatigiissuteqarpoq.
Kalaallit Nunaat EU-mit, taamani EF-imik ateqartumit, 1985-imi ilaasortaajunnaarpoq.

Allisiguk

Oqallinneq aallartinniaraa

Kalaallit Nunaata EU-mut ilaasortaanini pingaartumik sillimaniarnermut niuernermullu tunngatillugu iluaqutigisinnaagaa Jens-Kristian Lütken isumaqarpoq.

- Aamma aningaasaqarnermut tunngasinnaavoq, soorlu aatsitassanik tuniniarneqarsinnaaneranut qularnartunik tunisassiornermut isumaqatigiissutinut tunngasinnaavoq. Tassa EU qularnaveeqqusaasinnaavoq – aamma nunalerinermut politikimi – minnerpaamik akeqarnissaanik qulakkeerisinnaalluni.

Kalaallit Nunaat EF-imit 85-imi anivoq. Taasineq taanna sooruna ataqqineqarani allamik toraagaqalernissamut sunniiniartoqartoq?

- Ukiut 40-t qaangiupput, nunarsuarlu allanngungaatsiarnikuulluni. Kalaallit Nunaat namminersornerullutik oqartussaqarneranit akisussaaffeqarnerulernikuuvoq, siulittaasoq oqarpoq, nangillunilu:

- Kalaallit Nunaat EU-mut atatillugu sumi inissisimanissaa pillugu oqallittoqarnissaa naleqquttoq isumaqarpunga. Oqallinneq taanna aallartinniarparput. Kalaallit Nunaata qanoq sammiveqarnissaa aalajangernianngilarput, kisianni atassuteqarneq pillugu oqaloqatigiinnermik aallartitsinissamut ikiuunniarluta.

EU-p nuannarineqalerniarnera ataatsimut isigalugu

EU ukiuni kingullerni marlunni nunatsinniinnerulerpoq.

EU-p allaffik Nuummi 2024-mi marsimi ammarpaa, tamanna ataatsimiititaliami siulittaasup, Ursula von der Leyenip atoqqaartippaa. Ukiup ingerlanerani kingusinnerusumi nunat tamalaat akornanni suleqatigiinnermut EU-p kommissæria aatsitassat pillugit oqaloqatiginnikkiartorluni tikippoq.

Allaffiup ammarnerata kingunerisaanik isummanik misissuineq tupaallannartoq ingerlanneqarpoq, tassanilu kalaallit 60 procentiisa EU-mut ilaasortanngoqqinnissaq kissaatigigaat takutinneqarpoq.

Amerikamiut præsidentiata, Donald Trumpip nunatsinnik tiguaanissamik oqaaseqarnerata kingunerisaanik EU-p avannaa ukkatareqqilerpaa.

Danskit europaparlamentimi Renewimi politikikkut gruppianni liberalinit 2025-mi februaarimi nuannarineqalerniartoqarpoq.

Franskit præsidentiat, Emmanuel Macron Nuummut 2025-mi juunimi tikeraarpoq. Immikkut ilisimasallit EU-p niueqatigineqaannarnani annerusinnaasoq periarfissaq atorlugu takutitsinertut nalilerpaat.

Danmark EU-mi 2025-mi juulip ukiut sinnerata tungaanut siulittaasuuffeqarpoq. Tassungalu atatillugu EU-mi nunat 27-t aallartitaat Ilulissanut Nuummullu tikeraarput.

EU-mi siulittaasuuffik Naalagaaffiit Peqatigiinnit aningaasanik, issittumi inunnut silap pissusianik eqqugaasunut atorneqartussanik pissarsinissamut ilaatigut atorneqassaaq.

Allisiguk

Innuttaasut politikerillu akornanni isummat qanoq ittutut misigaagit?

- Una soqutigineqangaatsiartoq takusinnaavarput. Aamma Kalaallit Nunaata nunarsuarmi ikinnguteqarnerulernissaa soorlu avataanit sioorasaarneqarnerani soorlu Donald Trumpimit, aammali utaqqiinnartunit.

Atassuteqartoqanngikkaluarlunili ikinngutigiittoqarsinnaavoq?

- Tamanna soorunami eqqortuuvoq. Kisianni Kalaallit Nunaata avammut nioqqugisaasa ilarujussui Europamukartarput, takornariarpassuit aamma Europameersuupput. Taamaammat qanimut suleqatigiinnissamut periarfissap annerpaartaa Europamiippoq.

Ilaasortaanissamut immikkut isumaqatigiissut

Naalli Danmarkip EU-mut tamakkiisumik ilaasortanngornissaa Europap ataatsimoornissaanik suliniaqatigiiffiup kissaatigigaluaraa, tamanna nunatsinnut anguniagarinngilaa.

- Sumiiffiit allat Kalaallit Nunaannut assingusut soorlu Ålandip qeqertai isiginiarneqarsinnaapput. Tassani immikkut isumaqatigiissuteqartoqarnera pissutigalugu umiarsuaatileqatigiiffiinut iluaqutaasumik akitsuutitaqanngitsumik tuniniaasoqarsinnaavoq.

Aamma atuarukEU nunatsinnut nuannarinnilersitsissalluni neriuuteqartoq

Jens-Kristian Lütkenip nunatsinnut EU-mut ilaaleqqissinnaanissaanut taakkununnga assingusunik immikkut isumaqatigiissuteqarnissaq pisariaqarsoraa.

- Tassani assingumik aalisarnermut immikkut isumaqatigiissuteqarnissaq misissorneqarsinnaavoq. Aamma puiusinik arfernillu Kalaallit Nunaannut pingaaruteqarluinnartunik piniarneq aamma pineqarsinnaavoq, EU-mi taakkununnga killilersuisunik malittarisassaqarpoq. Taakku Kalaallit Nunaannut ilaatinneqanngissinnaapput.

Siulittaasup nunatta ilaasortanngoratarsinnaanissaanut immikkut isumaqatigiinniutigineqarsinnaalluarsorai. EU-p Kalaallit Nunaanni aatsitassanut USA-miillu tatisimanninnermut atatillugu maluginialeqqammerpaa.

- Pissutsini maanna inissisimaffigisatsinni avataanit tatineqaqqanermit Kalaallit Nunaannut immikkut isumaqatigiissuteqarnissamut akuersortoqarnerunermik pilersitsiviuvoq, taanna oqarpoq.

Illit isummat pingaartittaqaarput. Nutaarsiassaq pillugu isorisat nersualaarinerillu uani tikilluaqquagut.