Meeqqat tallimaagaangata ataaseq kinguaassiutitigut internetikkut kannguttaatsuliorfigineqartartoq

Meeqqat aqqaneq-marluk 17-illu akornanni ukioqartut tallimaagaangata ataaseq internetikkut inoqatinut attaveqaatit aqqutigalugit kinguaassiuutitigut atornerlunneqanngikkuni kinguaassiuutitigut kannguttaatsuliorfigineqartarpoq.

UNICEF-ip nalunaarusiaata nutaap tamanna takutippaa. Nalunaarusiaq nunani 21-ni meeqqat 21.000-it misissuiffigineqarnerannik inuusuttullu 100-t meeraanerminni atornerlugaasimasut sukumiisumik apersorneqarnerannik tunngaveqarpoq.

Meeqqat 20 millionit missaanniittut assigaa.

Meeqqat 15 millionit sinneqartut kinguaassiuutinut tunngasunik, takorusunngisaminnik takunnissimasut misissuinerup takutippaa.

Meeqqat 9 millionit missaanniittut kinguaassiuutit pillugit oqaloqatigiinnissamut imaluunniit kinguaassiuutit assinginik nassiussinissamut kimigiiserfigineqarsimapput.

4 millionit assitik akuersitinneqaqqaaratik siammarterneqarsimanerat nalaassimavaat.

Kannguttaatsuliornerit internetikkut attaveqaqatigiittarfinni meeqqat ulluinnarni atortagaanni pisimapput.

Misissuinermi pisimasut paasineqartut 60 procentingajai internetikkut attaveqaqatigiiffinni soorlu ukunani pisimapput: Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok aamma WhatsApp.

Pisut 14 procentii interneti atorlugu spillernermi pisimapput.

Nunatsinni aamma ajornartorsiutaasoq

Nunarput misissuinermi ilaanngilaq, kisitsisillu kalaallit meerartaat qassit internet aqqutigalugu kinguaassiuutitigut kannguttaatsuliorfigineqarsimanerannik oqaaseqarnissamut atorneqarneqarsinnaanngillat.

UNICEF Kalaallit Nunaannilli oqarnera naapertorlugu tamanna nunatsinni aamma ajornartorsiutaavoq.

- Attaveqaqatigiiffiit assigaat, taamaammat meerartatta nunarsuarmi meeqqat sinnerinut iliuuseqarineqartunit iliuuseqarfigineqannginnerata ilimaginngissinnaanngilarput, Tina Dam oqarpoq.

Tamanna Meeqqat ataatsimeersuarneranni 2024-mi ilaatigut ersarippoq, tassa meeqqat inuusuttullu nunatsinni sumiiffinnit tamaneersut 34-t nalaassimasatik oqaluttuaraat, taakkulu grooming, internetilu aqqutigalugu nakkarsaaneq internetikkullu kannguttaatsuliorfigineqarneq ilaatigut samminiartilerpaat.

- Tamanna internetikkut kannguttaatsuliortarnerup nunatsinni ajornartorsiutaangaatsiarneranik ersarissaavoq, taamaammat iliuuseqarfigisariaqarparput, UNICEF Kalaallit Nunaannimi pilersaarutinut pisortaq, Tina Dam oqarpoq.

Taanna meeqqat illerneqarnissaannut akisussaaffik meeqqanut inissinneqassanngitsoq isumaqarpoq.

- Meeqqat pisinnaatitaaffitik, killissartik ikiorneqarnissamullu periarfissatik ilisimassavaat. Pinaveersaartitsinermulli akisussaaffik internetikkullu kannguttaatsuliornerit iliuuseqarfigineqarnissaat meeqqamut inissinneqanngisaannassaaq.

- Inersimasutut inuiaqatigiittullu toqqissisimanartunik sinaakkusiinissamut meeqqallu kannguttaatsuliorfigineqarnerminik oqaluttuarneranik iliuuseqarnissamut akisussaaffeqarpugut, Tina Dam oqarpoq.

Ilisarisimanngisat kisimik pineqanngitsut

Nalunaarusiaq naapertorlugu internet aqqutigalugu kannguttaatsuliortut ilisarisimasarinngisaannaajuaannanngillat.

Pisut 57 procentiini meeqqat inuk kannguttaatsuliortoq ilisarisimasaraat. Taanna assersuutigalugu ikinngutaasinnaavoq, peerarisinnaavoq, ukioqatigisaasinnaavoq imaluunniit ilaqutarineqarsinnaalluni.

Pisut 38 procentiini meeqqap kannguttaatsuliortoq interneti aqqutigalugu naapeqqaarsimavaa.

Nalunaarusiap kannguttaatsuliornerpassuit oqaluttuarineqaqqinngisaannarnerat aamma ernumanartuunerarpaa.

Meeqqat quliugaangata sisamanit amerlanerusut kannguttaatsuliorfigineqarnertik oqaluttuareqqinneq ajorpaat, pisullu 1 procentiinit ikinnerusuinnaat politiinut, isumaginninnermik siunnersuisumut ikiuinissamulluunniit attavimmut nalunaarutigineqartarput, 

Meeqqat kannguttaatsuliorfigineqarnerminnik oqaluttuaqqittannginnerannut sumut ikiortissarsiornissaminnik kimulluunniit saaffiginninnissaminnik ilisimannittannginnerannik pissuteqarpoq.

Meeqqat tamanna Nunatsinni Meeqqat Ataatsimeersuarneranni aamma oqaatigaat.

Taakku inersimasut akornanni ilisimasaqartoqarnerunissaa, qaammarsaasoqarnissaa aamma periarfissarsinissamut ikiortissarsinissamullu periarfissarinnerunissaa ilaatigut kissaatigaat.

Aamma qanoq iliornissaminnik aamma kinguaassiutitigut atornerluinerit unioqqutitsinerunerannik taakkulu internetikkut aamma pisinnaanerannik ilisimanninnissaat pingaaruteqarpoq, Tina Dam KNR-imut oqarpoq.

Atugarliornermut atassuteqartoq

UNICEF-ip nalunaarusiaata internetikkut kinguaassiuutitigut kannguttaatsuliorfigineqarnerit aamma tarnikkut atugarliornerup akornanni ataqatigiittoqarnerarpaa.

Meeqqat internet aqqutigalugu kinguaassiuutitigut atornerlunneqarsimasut imaluunniit kinguaassiuutitigut kannguttaatsuliorfigineqarsimasut meeqqanut allanut sanilliullugit imminut toqunnissamik eqqarsaateqarnerminnik nalunaaruteqarnissamut imaluunniit imminut toqunnissamut tunngasunik iliuuseqarnissamik nalunaaruteqarnissamut sisamariaammik ilimanaateqarnerusut nalunaarusiap takutippaa.

Aamma imminnut innarlernissamut aamma ernumassuteqarnermik nalunaaruteqarnissamut sisamariaammik ilimanaateqarnerupput.

UNICEF Kalaallit Nunaannip taamaammat internetikkut kannguttaatsuliornernut illersuiniarnerit internetikkut isumannaatsuunissamut kisimi tunnganngilaq, tamanna meeqqat eqqarsartaatsikkut peqqissuunissaannut atugarissaarnissaannullu aamma tunngassuteqarpoq.

Nalunaarusiami paasisat eqqarsaatigalugit nunatsinni imminut toqunnerup atugarliornerullu ajornartorsiutaanerannut immikkut attuumassuteqarput.

UNICEF Kalaallit Nunaannip suliniaqatigiiffiup meeqqanut, inuusuttunut angajoqqaanullu paasissutissiinissamik sulissuteqarnera paasissutissiissutigaa. Taanna assinik inerteqqutaasumik siammarterinermut, kinguaassiuutitigut kimigiisernermut groomingimullu tunngassuteqarlunilu – meeqqat inuusuttullu sumut ikiortissarsiorsinnaanerannik ersarissaanerussaaq.

UNICEF-ip tamatuma saniatigut internetikkut attaveqaqatigiiffiit meeqqanut isumannaatsuutitsinissamut inatsisip ineriartornermut malinnaatinneqarnissaa meeqqallu kannguttaatsuliorfigineqarnerminnik oqaluttuarnissamut periarfissaasa ajornaannerulersinneqarnissaat toqqissisimanarnerulersinneqarnissaallu kaammattuutigaa.

Naalakkersuisut kommunillu meeqqat inersimasullu taamaalillutik internetikkut kannguttaatsuliornerit pineranni qanoq iliornissaminnik ilisimanninnissaat pissutigalugu pisortat upalungaarsimanermut pilersaarutaannik sanasariaqartut, Tina Damip oqaatigaa, aamma ajornartorsiutaasoq pillugu paasissutissat meeqqanut inersimasunullu tikikkuminartuusariaqarnerarpai.

Tamatuma saniatigut meeqqat inuusuttullu aaqqiissutissamik ujartuinermik suliaqarnermi ilanngutitinneqassapput, taakkumi ajornartorsiutip qanoq iliuuseqarfigineqarnissaanut misilittagaqarlutillu siunnersuutissaqarput.

Inoqatinut attaveqarfiit tatineqartut

UNICEF-ip nalunaarusiaa inoqatinut attaveqarfiit meeqqanik kinguaassiuutitigut atornerluinermut atatillugu iliuuseqartarnerannik isornartorsiuinerup anneruleraluttuinnarnerata nalaani saqqummersinneqarpoq.

Facebookikkut, Instagramikkut Threadsikkullu ussassaarutit hunnorujulippassuit silassorissuusiaq atorlugu meeqqanik kinguaassiuutinut tunngasunik sanaffiusinnaasut pillugit paasissutissat nutaat ulluni kingullerni saqqummiunneqarput.

Assit piviusumik meeqqanik tunngaveqarput. Meta – attaveqaqatigiittarfiit pingasut ingerlatseqatigiiffiata taakku kingorna peerpai, taamalu imaqartunik nakkutiginninnerunissamik sulissuteqarlutik oqaatigalugu.

Sulialli taakku kinguaassiuutinut tunngasunik imaqartunik siammarterinissamut, meeqqat kannguttaatsuliortuusinnaasullu akornanni attaveqaqatigiittoqarnissaanut tunngatillugu inoqatinut attaveqaqatigiittarfiit meeqqanik atornerluisoqarnissaanik pinaveersaartitsinissamut qanoq akisussaaffeqartiginissaanut apeqqutinik assigiinngitsunik pilersitsipput.

Meeqqat assiinik silassorissuusiaq atorlugu kinguaassiuutinut tunngasunik salluliutaasinnaasunik assilialiornissap ajornaanneruleriartuinnarnerani apeqqut taanna pingaaruteqarneruleriartuinnarpoq.