Inatsisartut isumaqatigiissut USA-mut attaveqatigiinnermik “nalinginnaasunngortitsinerusussaq” taasissutigissagaat

Taama pisoqaqqinngisaannassaaq.

Muté B. Egede Thule Air Base-mik taaguuteqarnikoq inissisimaffissarsiunniarlugu Uummannap eqqaani najugaqarfiusimasoq 1953-imi pinngitsaaliissummik matuneqarlunilu nuunneqartoq pillugu taama oqarpoq.

Muté B. Egede pinngitsaaliissummik nuutsitsisoqaqqinnginnissaa nunatta, USA-p Danmarkillu akornanni isumaqatigiissutaannit nutaamit qulakkeerneqarnera, Arctic Circle Assembly-mi, Islandimi sapaatip akunnera kingulleq ingerlanneqartumi oqaluttuaraa.

- USA sakkutooqarfiliorusussappat, maleruagassareqqusat nunatta, USA-p Danmarkillu akornanni oqaloqatigiissutigineqaqqaarnissaa isumaqatigiissummi allassimavoq, nunanut allanut naalakkersuisoq oqaluttarfimmit oqarpoq.

Arctic Circle Assembly Reykjavikimi sisamanngorneq oktobarip arfineq-pingajuannit arfininngorneq oktobarip qulingata tungaanut ingerlanneqarpoq. Nunanut allanut naalakkersuisoq Múte B. Egede Kalaallit Nunaata nunarsuarmi inissisimanera pillugu saqqummiivoq. Assi © : KNR

Isumannaallisaaneq pillugu isumaqatigiissut, Jens-Frederik Nielsenimit, Donald Trumpimit Mette Frederiksenimiillu New York Citymi septembarimi atsiorneqarpoq. 

Isumaqatigiissut USA-p Kalaallit Nunaanni sakkutooqarnikkut piginnaasaqarfiinik annertusaanissaannut periarfissiivoq, Amerikamiullu Narsarsuarmi Mestersvigimilu sakkutooqarfiliornissaminut akuersissummik pissarsipput.

Isumaqatigiissulli Inatsisartunit Folketingimiillu akuerineqarpat aatsaat atuutilissaaq. Taamaattumik politikerit isumaqatigiissut Inatsisartuni ataasinngorpat siullermiissavaat. 

Múte B. Egedelli oqarnera naapertorlugu, isumaqatigiissutip Kalaallit Nunaat oqaluuserineqaraangat maanna peqataasarneranut assersuutaanera qularutissaanngilaq.

Ataqqineqannginneq nalorninerlu

Nunatta siuttui amerlanerpaartaat sapaatip akunnerata siuliani Arctic Circle Assemblymiipput, tassanilu silassorissuusiaq, silap pissusia, isumannaallisaanermut tunngatillugu sioorasaarinerulernerit nunattalu nunarsuarmi inissisimalernera oqaluuserineqarput.  

Múte B. Egedep Islandimiit, Canadamiit nunatsinniillu ilisimatusartunut, suliffeqarfiutilinnut politikkikkullu siuttunut, nunatsinni tatineqarnerujussuup USA-p isumaqatigiissuteqarfigineranit unitsinneqartoq erseqqissaatigaa. 

- Piffissaq kingulleq kalaallinut imaannaasimanngilaq. Tatineqarsimavugut nalornillutalu. Kalaalerpassuit siunissami qanoq pisoqarumaarnissaanik ernumassuteqarsimapput, Múte B. Egede oqarpoq nangillunilu:

- Ataatsimoorsimavugulli. Tunngavigisagut aalajangiusimasimavagut aammalu oqaloqatiginninniarsimavugut attaveqateqarniarsimallutalu. Isumaqatigiissut nunatsinnik ataqqinnittoq, ataatsimoorluta isumannaannerulersitsisoq iligiittullu siumukartitsisoq anguarput. 

Assi © : Mads Claus Rasmussen/Ritzau Scanpix

Múte B. Egedep isumaqatigiissut pingaarutilimmik ilinniutissaqarnerarpaa. 

- Nunarput pillugu sivisuallaamik aalajangiisoqartarsimavoq. Nunarpullu maanna aalajangeeqataasalerpoq. Siunissarput avataaniit aalajangerneqaqqissanngilaq. Ilusilersueqataasalissaagut, Múte B. Egede oqarpoq. 

Isumaqatigiissummi nunatta nammineq aalajangiisinnaatitaanerata akuerineqarnera, namminersulivinnissaminillu aalajangiisinnaatitaalernera allaqqavoq.  

- Nunatta Danmarkillu (namminersorlutik oqartussanik, aaqq.) isumaqatigiissuteqarneranni (USA-llu, aaqq.) isumaqatigiissuteqarfiginerani, nunatta aningaasaqarnerulernissaa namminersulivinnissaalu anguniarneqarput. 

USA-mut atassuteqarneq nalinginnaasunngortinneqassasoq

Múte B. Egede innuttaasut USA-mut isumaqatigiissut nutaaq, Inatsisartuni ataasinngorpat oqaluuserineqartussaq nuannaarutigineraat Arctic Assemblymi saqqummiussinermi toqqaannartumik aperineqarpoq

Taassuma USA-mut tatiginninneq annaaneqarsimasoq pilerseqqinneqassasoq nassuerutigaa.

- Maanna eqqissisimanerusinnaavugut, piffissaq ataqqinniffiunngitsoq aamma nalaannikuuarput, tatigeqatigiileqqittariaqarpugut, Múte B. Egede oqarpoq. 

Taanna USA-mut isumaqatigiissutip nutaap nunatta, USA-p Danmarkillu imminnut ataqqeqatigiinnerat takutikkaa isumaqarpoq.

- Isumaqatigiissummi nutaami tamanna ileqqussanngortipparput. Maanna nalinginnaasunngortissavarput, taamaalilluta nunatta akornanni tatigeqatigiileqqissaagut - nunammi killerniittut tamarmik imminnut pisariaqartipput.

Amerikamiup inersuarmiittup, innuttaasoq nalinginnaasoq, USA-p Kalaallit Nunaatalu atassuteqarneranut, qanoq pilersitseqataasinnaanersoq aamma apeqqutigaa.

- Inooriaaserput ataqqisariaqarparsi, taamaalilluta assinganik utertitsiffigissavassi, Múte B. Egede akivoq.

Múte B. Egedep Inatsisartunut saqqummiussamini “isumaqatigiissut nunanut allanut attaveqarnikkut suliniuteqarnermi angusarujussuusoq allappaa”: 

- USA-mik suleqateqarnerup pilerseqqinneqarnissaa, NATO-mi patajaassutsip pilerseqqinneqarnissaa aamma eqqisseqqiallassinnaanerput anguniagaasimallutik. Tamanna tulluusimaarutigisinnaavarput.  

Partiit tamarmik isumaqatigiissut tunngaviusumik pitsaasumik isummerfigaat.

Naleqqalli USA-mut isumaqatigiissut nutaaq akuerinerlugu oqaatiginianngilaa, isumaqatigiissummiillu nunatsinnut aningaasatigut iluaqutissartaqannginnera isornartorsiorlugu.

Isumaqatigiissutip aningaasatigut kingunissaata ersarissumik allassimannginnerat isornartorsiorpaa innuttaasullu sakkutooqarfinnut nutaanut qanittumiittut peqataatinneqarnissaat qulakkeerneqassasoq oqaatigalugu.

Inatsisartuni oqallinneq nalunaaqutaq qulinut aallartissaaq, tamannalu KNR-ikkut malinnaaffigineqarsinnaavoq.