USA-p Kalaallit Nunaanni sakkutooqarfinni sulinera Danmarkimi naalakkersuisut ernummatiginngikkaat

Naak USA-p isumannaallisaaniarnikkut soqutigisai Europamut naleqqiullugu allamut ukiuni kingullerni sangujartuinnaraluartut, USA-p Kalaallit Nunaanni sakkutooqarfinnik nutaanik marlunnik pilersitsisinnaanera isumaqatigiissutigineqaraluartoq killilersuinerit annertusineqanngillat.

USA-p nunani allani sakkutooqarfiini ukiut ingerlaneranni ilungersunartoqartarsinnaallunilu mamianartuliortoqartareeraluartoq Danmarkimi naalakkersuisut tamanna ernummatiginngilaat.

- Isumannaallisaaniarnermi politikkikkut inissisimaffipput ataatsimut eqqarsaatigalugu nukissakka artornarsinnaasunut atorusunngilakka. Akeqqanut illersorsinnaasariaqartugut isumaqarpunga, akeqqammi qanilliartuinnavipput, Issittumi aamma taamaliumaarpoq, Mette Frederiksen(S) oqarpoq.

Illersornissaq pillugu isumaqatigiissut nutartigaq, Mette Frederiksenip, naalakkersuisut siulittaasuat peqatigalugu USA-mik New Yorkimi marlunngornermi atsioqatigiissutigaat.

Isumaqatigiissutip nutaap Illersornissaq pillugu 1951-imi isumaqatigiissut ataatsimut isigalugu uppernarseqqippaa, sorsunnerup nillertup nalaani isumannaallisaaniarnermi politikkip atuutileruttornerani taamani atsiorneqarluni, USA-lu Rusland Kinalu ullumi samminerulernikuullugit.

Nunanut allanut tunngasunut ministerip Lars Løkke Rasmussenip(M) suliaq Washington D.C.-mi ukioq manna januaarimi aallartippaa, New Yorkimilu ataatsimiinnerni aamma peqataalluni. Isumaqatigiissutip nutaap killiliinerit ilaat ataaseq uteqqippaa, tassa atomimik qaartartorsuarnik atuinnginnissaq pillugu 1968-imi isumaqatigiissutigineqartoq uteqqillugu.

- USA nunatsinni sakkutuuliisinnaareersoq, isumaqatigiissut nutaaq aallaavigalugu Kalaallit Nunaanni illersornissakkut suliniuteqarnerulersinnaassaaq. Isumaqatigiissutigineqareersut inatsisitigut atuuttussanngortinneqarnissaat tullinnguuppoq, Lars Løkke Rasmussen oqarpoq.

Sakkutooqarfiit amerlineqarnissaat

USA nunat tamalaat akornanni nunani allani sakkutooqarfeqarnerpaavoq. USA-p sakkutooqarfiit taakku aqqutigalugit nunarsuarmi sumiiffinni allani ukiorpassuarni sakkulersortarsimavoq - nunat sakkutooqarfeqarfiusut ilaatigut akerlerisaannik.

USA-p Saudi-Arabiami sakkutooqarfiit aallaavigalugit Irakimik 2003-mi qaartartumeerinerani tamanna ilaatigut pivoq. USA-p Tyrkiami sakkutooqarfini atorlugit Irakimik saassussisannginnissaa, Tyrkiap præsidentiata Recep Tayyip Erdoganip taamani aamma oqaatigaa.

USA-p Tysklandimi Ramsteinimi sakkutooqarfini aqqutigalugu Yemen dronet atorlugit qanittukkut saassuppai, Tysklandimi tunngaviusumik eqqartuussivitsigut nunani allani inuit pisinnaatitaaffiisa unioqqutinneqannginnissaasa illersorneqarnissaat pillugu USA-mik eqqartuussivilersuussisoqarluni.

Eqqartuussivilersuussisulli taamani ajorsarput, inatsisinik ataqatigiissaakkamik unioqqutitsisoqannginnera tunngavilersuutigineqarluni.

USA-llu Kalaallit Nunaanni sakkutooqarfiini unioqqutitsisimaneranik takussutissaqanngitsoq Lars Løkke Rasmussen isumaqarpoq:

- USA-p isumannaatsuunissaanut tunngavoq. Kalaallit Nunaata inissisimaffia taannaavoq, Amerikallu nunavittaata inissisimaffia taannaavoq, russillu sakkussiornerulerput, taakkualu Kina suleqatigineruleriartorpaat, nunanut allanut tunngasunut ministeri oqarpoq.

Amerikamiut atomimik qaartartorsuarnik Kalaallit Nunaanniititaqarsinnaanerat, Danmarkimi taamanikkut ministeriunerup H.C.Hansenip isertuussilluni 1957-imi akueraa, naak Danmarkip atomimik qaartartorsualiiffigineqannginnissaa suliniutigigaluaraa.

Ukiualunnguit qaangiummata Amerikamiut timmisartorsuat B-52 brintimit qaartartulianik usilluni Pituffiup eqqaani 1968-imi nakkarpoq, sumiiffillu qinngornernik ulorianartunik mingutsinneqarluni.

Atomimik qaartartorsuaqaqqusaannginnneq

Kalaallit Nunaanni atomimik qaartartorsualiisoqaqqusaajunnaarnissaa USA-p Danmarkillu kingorna isumaqatigiissutigaat. Tamanna marlunngornermi isumaqatigiissutigineqartumi aamma ilaatinneqarpoq, USA-p illersornissakkut Kalaallit Nunaanni sakkutuuliisinnaaneranut annerusumik allannguuteqarani.

USA-p sakkutooqarfiit taakku aqqutigalugit akuerisimanngisatsinnut suliaqaratarsinnaanera eqqarsaatigisimaviuk?

- Naagga, taama isumaqanngilanga. Amerikamiummi akuerisimanngisatsinnik iliuuseqarsinnaanerat takorloorsinnaanngilara.

- Atomip nukinganut politikkitta attatiinnarneqarnissaa pingaartipparput, USA-p maanna iliuuseqarsinnaassusiata saniatigut iliuuseqartoqarsinnaannginnissaa attanniarlutigu. Isumaqatigiissut pingaaruteqartorujussuuvoq, uungali tunngatillugu USA-p piginnaatitaaffigeriigaanut allannguuteqartoqanngilaq, Lars Løkke Rasmussen oqarpoq.

Kikkut ikinngutaanersut kikkullu ikinngutaannginnersut USA-p Danmarkillu isumaqatigiissutigigaat isumaqarput?

- Natomi iligiinnerup attanneqarnissaa isumaqatigiissutigaarput, tassa Atlantiku ikaarlugu illersoqatigiinnissap attanneqarnissaa isumaqatigiissutigalugu, tamanna pingaaruteqartorujussuuvoq. Amerikamiut peqataajuarnissaat pisariaqartipparput. Isumaqatigiissullu uuma tamanna aamma qulakkiissavaa.

- Trumpillu nunanut allanut tunngasunut politikkiata uanga nammineq politikkerisannut allaanerussuteqarnera aamma takusinnaalluarpara, nunanut allanut tunngasunut ministeri oqarpoq.

Naak isumaqatigiissut nutaaq USA-p Kalaallit Nunaanni sakkutooqarfinnik atuineranut atatillugu nutaanik piumasaqaatitaqanngikkaluartoq, USA-p Kalaallit Nunaanni avatangiisinik mianerinninnissaanut piumasaqaatit sukateriffigineqarput, USA-mmi siornatigut sakkutooqarfigisimasaani ilaatigut mingutsitsingaatsiartoqartarsimavoq, sumiiffinni innuttaasunut ajoqutaasunut.

Illersornissaq pillugu isumaqatigiissut nutaaq Inatsisartuni Folketingimilu aatsaat akuersissutigineqareerpat atuutilersinneqarsinnaavoq.

/ Ritzau