Nunatta USA-mut attaveqarnera: Aana sapaatip akunnerata ulapaarfiusup eqikkarnera
Mette Frederiksenip isumaqatigiissuterpassuaqarluni, taamannalli angitigisumik isumaqatigiissuteqarsimanani oqarpoq.
Jens-Frederik Nielsenip isumaqatigiissuteqarneq nunanut pingasunut iluaqutissaqarnerarpaa.
Nunat siuttui marluk Amerikamiullu præsidentiat Donald Trump, isumannaallisaanermut isumaqatigiissut atsiussallugu marlunngornermi New York Citymiipput.
Naalakkersuisut siulittaasuat FN-ip illorsuani ineerannguami tusagassiortunik atorfilittanillu ulikkaartumi, isumaqatigiissutip atsiunnginnerani oqaaseqarpoq:
- Kalaallit Nunaannut isumaqatigiissutaannaanngilaq. Isumaqatigiissuteqarfigineqarpugut. Kalaallit, pisinnaatitaaffigut, inuuniutigut nunattalu ineriartortinneqarnissaa eqqarsaatigineqarpoq, nangillunilu:
- Tamanna suliarinerani salliutissimavarput taannalu ullumikkut atsiornitsinnik anguarput.
Donald Trumpip nunarput tiguarniarlugu oqaatigisareeraluaraa Mette Frederiksenillu itigartitsinera kusananngitsutut taagoraluaraa, marlunngormat tupaallannartumik inussiarnerpoq.
Præsidentip Mette Frederiksen ingilersoq issiavissaanik iluarsiissuppaa Jens-Frederik Nielsenilu illuttut assammillugu.
- Sivisuumik nuannersumillu attaveqarnissarput nalunngilara, Donald Trump nunatsinnik Danmarkimillu isumaqatigiissuteqarnini pillugu oqarpoq.
KNR-ip isumaqatigiissutip imarisai pingaarnerit matumani ataatsimoortippai, imatullu paasineqarsinnaavoq: ‘nunat pingasut ajugaanerat’, ‘oqaluttuarisaanermut pingaarutilik’ ‘attaveqatigiinnerlu nuannerluinnartoq’.
Isumaqatigiissutillu imarisaa eqikkarlugulu ilinnut qanoq isumaqarnersoq paasissutissiissaagut.
Januaarimi sakkortunerpaaffissaani
Donald Trump nunarput tiguarusullugu sivisuumik isummiussaqarpoq, soorlu præsidentiusimasut aamma taamaaliorsimasut. 2019-imilu præsidentinngoqqaarami nunarput pisiarerusullugu oqaatigaa.
Isumaqatigiissutilli qanoq pilersimanera paasissagaanni januaarimut utertariaqarpoq.
USA-p Venezuelap præsidentia Nicolás Maduro tigusaraa præsidentiujunnaarsillugulu, Donald Trumpilu isumannaallisaaneq pillugu nunarput perusullugu tusagassiortumut præsidentip timmisartorsuaniilluni pisup aqaguani oqarpoq.
Soundvenue naapertorlugu Jens-Frederik Nielsen angerlarsimaffimmini isumannaallisaanermut allanngortiterisimasoq Christoffer Guldbrandsenip oqaatigaa, Danmarkillu Nuummi Kangerlussuarmilu mittarfinnik qaartitsisinnaaneq piareersaraa DR-ip oqaatigaa.
Nunanut allanut naalakkersuisuusimasoq, Vivian Motzfeldt (D) aamma danskit nunanut allanut ministeriat, Lars Løkke Rasmussen (Moderaterne) tamatuma peqatigisaanik Washingtonimut pissanganartumik ataatsimiigiarput.
Uanilu Amerikamiut nunanut allanut ministeriat, Marco Rubio aamma Amerikamiut præsidentiata tullersortaa J.D. Vance ataatsimeeqatigineqarput.
Tamanna suleqatigiissitamik qaffasissumik atorfilinnik inuttaqartumik, Kalaallit Nunaat pillugu aaqqiagiinnginnermut aaqqiissutissarsiornissamik qitiutitaqartumik pilersitsinissamik inerneqarpoq.
Suleqatigiissitat tamatuma kingorna arlaleriarlutik ataatsimiipput, DR-illu tunuliaqutaasunik arlalinnik oqaloqateqarsimasup allaaserisaa naapertorlugu Amerikamiut tungaanniit Kalaallit Nunaata nammiussuseqarneranut unioqqutitsisumik piumasaqaateqaannarput.
DR-ip allaaserisaa naapertorlugu Amerikamiut tungaanniit isummamik juulimi allanngortoqarpoq, tassa Donald Trump isumaqatigiissuteqarnissamut piareerpoq. Isumaqatigiissullu taanna Naalagaaffiit Peqatigiit illorsuanni marlunngornermi atsiorneqarpoq.
Jens-Frederik Nielsenip aamma nunanut allanut naalakkersuisup, Múte B. Egedep (IA) isumaqatigiissuteqarnerup aqaguani Nuummut tikipput, tassanilu ‘Kalaallit Nunaat’ suaartaatigineqarlunilu Erfalasorput erfalatinneqarpoq, tassanilu politikerit marluk atorfilittanut aamma qujassuteqarput.
- Qujanarujussuaq, Múte B. Egede oqarpoq, taassumalu kalaallit isumaqatiginninniartui aggersarpai taakkulu pingasoriarluni hurraarutigineqarput.
Isumaqatigiissut nutaaq
Kalaallit Nunaata, USA-p Danmarkillu isumaqatigiissutaata USA-p Kalaallit Nunaanni sakkutooqarnikkut immikkut isersinnaatitaaneranik aalajangersaanerunermut tunngassuteqarpoq.
Isumaqatigiissut - illersornissamut isumaqatigiissummik 1951-imeersumik aallaaveqartup - kalaallit inuit nammineq aalajangiisinnaatitaanerannik aamma Kalaallit Nunaat Danmarkimit namminiilivinnissamut taasisinnaatitaasoq akuerineqarneranik aallartippoq.
Isumaqatigiissummi naggasiutigalugu Kalaallit Nunaat namminiilivissagaluaruni Natomi ilaasortaassasoq isumaqatigiissullu suli akuersaassagaa allassimavoq.
Mette Frederiksenip Jens-Frederik Nielsen peqatigalugu atsioqatigiinnerup kingorna - tusagassiortunik katersortitsinerminni - Natop isumaqatigiissummi qulit sinnerlugit eqqaaneqarnera pingaartuutippaa.
Nunatta USA-llu attaveqarnerat pillugu ilisimatusartup, Sara Olsvigiip Natop taama sammineqartiginera pitsaasuunerarpaa:
- USA-mi kisiat eqqartorneqarsimagaluarpat taava aamma killeqanngiusattumik USA iliorsinnaasutut inississagaluarpoq imminut, taanna KNR-imut sapaatip akunnerani siusinnerusukkut oqarpoq.
Isumaqatigiissutip katillugu qulingiluanik qupperneqartup USA Pituffimmi sakkutooqarfimmini alliliisinnaatippai, sakkutooqarfinnillu allanik marlunnik Narsarsuarmi Mestersvigilu pilersitsisinnaatillugulu sakkutooqarfinnik allanik isumaqatigiissuteqarnikkut ammaasinnaatippaa.
- Taava aamma naqissuserusuppara pingaartillugulu Narsarsuarmi sakkutooqarfiliortoqassappat taava inuiaqatigiit sakkutooqarfimmut qanittussat assersuutigalugu Qassiarsummiittut allatigullu taakkununnga kingunerluuteqarsinnaannginnera naqissuserneqarpoq, Jens-Frederik Nielsen KNR-imit marlunngornermi apersorneqarami oqarpoq:
- Inuit nussortinneqarnissaanut tunngasut piivilluinnarlugit peersinnaavagut toqqissisimanartumik tassani nunat pingasuulluta akunnitsinni isumaqatigiissutit aallaaviusussaapput.
Amerikamiut sakkutuui nunatsinni killeqanngitsumik ullumikkut angalasinnaapput, isumaqatigiissummili nutaami Amerikami aqqartartui nunatta imartaata ataatigut ingerlaarsinnaalersinneqarput.
Tamatuma saniatigut isumaqatigiissutip nunat pingasut allamik akuersissuteqanngikkunik taamaallaat Natomi nunat imaluunniit suleqatigisat EU-milu nunat kisimik nunatsinni pingaarutilinnut suliassanut aningaasaliisinnaanissaat aalajangersarpaa.
Sulisitsisut isumaqatigiissummi kalaallit suliffeqarfiisa USA-p nunatsinni illersornissaqarnermut aningaasaliissuteqarneranut atatillugu kiffartuussinissamut isumaqatigiissummi salliunneqartussaanerisa allassimanerat aamma nersualaarutigaat.
Toqqissisimannginneq qujassuteqarnerlu
Jens-Frederik Nielsenip aamma Múte B. Egedep isumaqatigiissut nutaaq oqaluttuariniarlugu innuttaasunut tamanut Nuummi Katuami kaffillerput.
Inuit assigiinngitsunik kaagisoriartorlutik ornigupput, ilaatigullu politikerit marluk angerlamut tikittut pakkullugillu assiliseqatigineqarput.
Jens-Frederik Nielsenip Donald Trump peqatigalugu atsiornermini habit-eqarlunilu qilerniusaqartup atisani tungujortumik annoraani taarsersimavai.
- Paasisinnaavara inuk taama pissaaneqartigisoq oqariartuutit peqqarniittut anikkaangamigit toqqissiviilliortartut inuiaat, Jens-Frederik Nielsen Katuami oqarpoq.
Múte B. Egedellu marluullutik misigisimasatik ilassutigalugu oqaatigai:
- Ullut takkutillarumaarput oqaluttuarsinnaanngussalluta ullut suut nalaassimanerigut, taanna oqarpoq:
- Attortinnartuuvoq ukiuni marlungajanni ilungersornikuulluni kiinnersinnaalluni uterluni suliassarput suliakkiussarsi naammassivarput.
