Sakkutooqarfiit pillugit immikkut ilisimasalik: USA killeqanngingajattumik iliuuseqarsinnaassuseqalissaaq
USA-p Issittumi sillimaniarneq pillugu nutaamik isumaqatigiissut atorlugu Narsarsuarmi sakkutooqarfigisimasani ammaqqissinnaavaa, Amerikamiullu Mestersvigimi sakkutuuliisinnaalissallutik.
Kalaallit Nunaata, Danmarkip USA-llu isumaqatigiissusiaata nutaap kingunerisaanik Amerikamiut pisariaqalissappat amerlanerusunik sakkutooqarfiliorsinnaassasut periarfissippaa.
Naalakkersuinikkut pissutsit pillugit ilisimatusarsimasup, Columbia Universitymilu professorip Alexander Cooleyp, "Base Politics: Democratic Change and the U.S. Military Overseas"-imillu taallugu atuakkiortup oqarnera naapertorlugu USA-mik isumaqatigiissusiaq nutaaq USA-mut siammasissumik periarfissiivoq.
Cooleyp isumaqatigiissut KNR sinnerlugu qimerlualaarsimavaa, nunamillu namminersortuuneranik pisortatigoortumik atorunnaarsitsinngikkaluarluni, uanilu nunap allap, tassa USA-p killeqanngingajattumik sakkutooqarnikkut atuisinnaalersinnaaneratut taassuma nalilerpaa.
- USA sakkutooqarfeqarnikkut siammasissumik aatsaat taama atuisinnaalertigaaq, nunami namminersortuuneranik atorunnaarsitsinngikkaluarluni atuisinnaalerluni, Alexender Cooley oqarpoq.
Sumiiffinnili najugallit politikkikkullu kingunissaasa qanoq iliuuseqarfigineqarnissaat isumaqatigiissummi erseqqissumik nassuiaatigineqanngitsoq taassuma aamma oqaatigaa.
- Pisinnaatitaaffiit killeqanngitsut isumaqatigiissusiap nassuiaateqarfigai. Sumiiffinnili najugallit, isumaginninnikkut suliassat, politikkikkut suleqatigiinnerit kalaallillu pisinnaatitaaffii pillugit apeqqutit isumaqatigiissusiap akissuteqarfiginngilai, taanna oqarpoq.
Kikkut Amerikamiut nakkutigissavaat?
Kalaallit Nunaanni avatangiisit immikkuullarissut illersorneqarnissaat isumaqatigiissusiap erseqqissaatigaa.
Kalaallit Nunaanni inuiaqatigiit, kalaallillu inooriaasiat - piniarneq, aalisarneq kulturikkullu oqaluttuarisaanikkullu pingaartitat allat matumani eqqaaneqarlutik - illersorneqarnissaat pingaaruteqartut, illuatungeriit pingasut isumaqatigiissutigaat.
Suleqatigiit Amerikamiut avatangiisinut tunngatillugu 1991-ip 2004-llu tungaanut pisussaaffigisimasaasa ’atuutsitsiinnarnerat’ isumaqatigiissummi pingaartumik allassimavoq. Politikenilli allaaserisimasaa naapertorlugu, pisussaaffiit taakku, Amerikamiunit suli maannamut malinneqanngillat.
Issittumi isumannaallisaanermut isumaqatigiissut ’tamakkiisumik atortussanngortinneqarpat’, ’nunat akornanni inatsisit naapertorlugit pituttuisumik isumaqatigiissutaassaaq, isumaqatigiissummut allakkamut naleqqiullugu pingaarnerusumik atuuttartoq’, aviisi taama allappoq.
Pissutsit isumaqatigiissummilu oqaasertaliussat aalajangersimasut toqqissimanarput, naalakkersuisut siulittaasuat Jens-Frederik Nielsen atsioqatigeereerlutik Politikenimut oqarpoq.
- Isumaqatigiissuteqarnikkut Kalaallit Nunaata avatangiisai kalaallillu inooriaasaat siunissami sakkutooqarfissaniit 100 procentimik ataqqineqassapput. Siunissaq eqqarsaatigalugu tamanna qulakkeerneqarpoq, Jens-Frederik Nielsen aviisimut oqarpoq.
Tamannali qanoq iliornikkut qulakkeerniarneqarnersoq itinerusumik aamma allassimanngilaq.
- Suleqatigiissitanik qulaani pineqartunik nakkutiginnittussanik pilersitsisoqarniarnersoq naluara, kalaallilli pingaartitaannik ilanngussaqartoqarniaannarnersoq. Naluara.
- Tamakkuninnga isumaqatigiissummi ilanngussaqarniaraanni nalinginnaasuuvoq nakkutiginnittussanik piviusunngortitsinissamulli ataatsimiititaliortoqarluni.
Aaqqiagiinngissutinik aaqqiissutaasinnaasunik periarfissiisoqanngikkaangat tamanna ajornartorsiutaalersinnaasoq Cooley oqarpoq:
- USA killeqanngitsumik periarfissinneqarpoq, soorlu Amerikamiut sakkutooqarfii pillugit isumaqatigiissutit siulii, suliat naammattumik nakkutigineqannginnerisa kingunerisaanik ajornartorsiortoqalerneranik, siunissarluunniit ungasinnerusoq eqqarsaatigalugu aaqqiagiinngissutinik pilersitsisoqarneranik, professori naalagaaffiit pissusii pillugit ilisimatusarsimasoq oqarpoq.
Avatangiisit saliinerillu
Amerikamiut sakkutooqarfii suliaqarnerminni avatangiisinik mingutsitsisimappata kia akisussaasuuneranut apeqqummut akissutissaqartoqarsinnaannginneranik nammattumik nakkutilliinnginnerup kingunerissavaa.
Kina pisoqarpat saliisuussanersoq isumaqatigiissummi sukumiinerusumik nassuiarneqanngilaq.
Tamannalu Cooleymik ernumalersitsivoq.
- Ataavartussamik tamanna ernumalersitsisarpoq, pingaartumik assersuutigalugu sakkutooqarfinni sulineq annikillisinneqarpata sakkutooqarfilluunniit matuneqarpat.
- Tassa apeqqutit akissutissarsineqanngitsut pingaarnerit ilaat, isumaqatigiissusiamilu itinerusumik nassuiaateqarfigineqanngitsut.
Amerikamiut sumiiffinni assigiinngitsuni sakkutooqarnikkut annertusaanissaat assersuutigalugu aalisarnermut sumiiffiillu eqqissisimatitanut kingunipiloqarsinnaasut Cooleyp tikkuarpaa.
- Pingaartumik qangali aalisarfiusarsimasuninngaanniit peersitaagaanni, imaluunniit sumiiffit eqqissisimatitat sumiiffiilluunniit allat kalaallit danskilluunniit inatsisaasa atuuffii pineqarpata.
Sumiiffinni akerliunerit?
USA nunani assigiinngitsuni 80-ini katillugit 750-inik maanna sakkutooqarfeqarpoq.
Sakkutooqarfinnut ilaannut tunngatillugu avatangiisit pillugit, nunap immikkoortuanik atuineq sakkutuullu suliaat pillugit oqaluttuarisaaneq qiviaraanni aaqqiagiinngissuteqartoqartarsimavoq.
Kalaallit Nunaanni assingusumik pisoqaratarsinnaaneranik ernumassuteqarnersoq, KNR-ip Cooley tamanna pillugu aperaa:
- Suliat annertussusiannut tunngatillugu naluara. Naluuippara.
- Pisortatigoortumik atorfeqarfimmik oqartussaaffeqarfimmilluunniit nakkutilliisussaatitaasumik pissusissamisoortumillu ingerlasoqarneranik qulakkeerinnittussamik takusaqarsinnaanngilanga. USA killilersugaanngitsumik atuisinnaatitaassappat, tamatuminnga aaqqiissutissatut nakkutilliisoqarsinnaananilu qulakkeerinninniartoqarsinnaanngilaq.
Cooleyp oqarnera naapertorlugu, politikkikkut apeqqutit pingaarutillit taamaallaat ajornartorsiortitsisinnaanngillat.
- Tassa politikkikkut naalagaaffiillu attaveqatigiinnerini pissutsit ataatsimut isigalugit, aammali ulluinnarni politikki. Eqqortumik iliuuseqarfigineqanngippat, tamanna USA-p Kalaallit Nunaanni sakkutuulersuineranut tunngatillugu inuiaqatigiit tapersersuinerat appariarsinnaavoq.
Japanimi Okinawa assersuusiutigaa, tassanilu, naak tamakkiisumik iliuuseqartoqaraluartoq, Amerikamiut sakkutooqarfigisaasa eqqaanni suli aaqqiagiinngissuteqartuaannarnera.
- Sumiiffiit ilaanni, allaat pitsaanerpaamik periuseqaraluarluni - soorlu Okinawami, pikkorilluinnartunik naalakkersuisoqarfiusumi ajornartorsiummullu tamatumunnga eqqumaffiginnittoqaraluartoq - Amerikamiut sakkutooqarfigisaasa eqqaani suli aaqqiagiinngissuteqartoqartarpoq.
Kina pinerluttulerinerup tungaatigut inatsisinik atuutsitsisuussava?
Apeqqut suli akissutisineqanngitsoq alla, tassaavoq USA-p sakkutuui sanaartornermilluunniit suliallit Kalaallit Nunaanni pinerluuteqarpata kikkut eqqartuussisussaanersut.
NATOp sakkutooqarnikkut oqartussaassuseqarneq pillugu isumaqatigiissutaa, SOFA, isumaqatigiissummut nutaamut qanoq attuumassuteqarnersoq, Cooleyip ilaatigut paasiniarpaa.
- Nunap killingisa avataanni eqqartuussisinnaatitaaneq pillugu apeqqut - tassa pinerluttoqarsimatillugu inatsisinik atuutsitsineq. NATOp isumaqatigiissutaa SOFA tassani atuutissava? Imaluunniit USA kisimi Amerikamiut sakkutuuisa suliaannut tunngatillugu inatsisinik atuutsitsissuussava? Tamatuma erseqqissarneqarnissaa kissaatigigaluarpara.
Inatsisinik atuutsitsineq NATO-p isumaqatigiissutaani SOFA-mi marloqiusaavoq, pineqartoq sulisuunersoq sulisuunnginnersorluunniit pinerlunnerullu suunera apeqqutaalluni.
Taamaattumik suliat kiap akisussaaffigissanerai, Cooley-mut apeqqutaavoq qitiusoq.
- Assersuutigalugu sanaartugassanik suliassinneqartartoq aalakoorluni biilerpat najugaqartumillu apugaqarnani innarliinngippat, taava kina pinerluttulerinermik inatsisinik atuutsitsissava?
- Imaluunniit kinguaassiuutitigut atornerluisoqarpat tamatumunngaluunniit assingusumik pisoqarpat.
Cooley-p oqarnera naapertorlugu, apeqqutit taamaattut Amerikamiut suliniuteqarnerulertinnagit akineqartariaqarput.
- Taamaattumik isumaqatigiissutip kingunerisaanik nutaamik aaqqissuussisoqarsinnaallunilu suleqatigiissitaliortoqarsinnaallunilu tusarniaasoqarsinnaassaaq. Tamannali isumaqatigiissummi erseqqissumik allaatigineqanngilaq, taanna oqarpoq.
