Inatsisartut USA-mut isumaqatigiissut aappassaaneerneqartussanngortikkaat

Nunatta, USA-p Danmarkillu sillimaniarnermi isumaqatigiissutaat nutaaq suli atuutilinngilaq.

Isumaqatigiissut nutaaq, nunanit pingasunit New Yorkimi septembarip 22-anni atsiorneqartoq Inatsisartuni Folketingimilu akuersissutigineqaqqaassaaq.

Inatsisartut oqallisiginninneq ullumi aallartippaat.

Nunanut allanut naalakkersuisoq, Múte B. Egede (IA) oqaaseqaqqaartuuvoq. Taassuma isumaqatigiissut nunatsinnut oqaluttuarisaanermi pingaaruteqarnerarpaa.

- Isumaqatiginninniarnermi erseqqissivoq sillimaniarnermut politikkimut tunngasunik isumaqatigiiffigisavut isumaqatigiinngissutigisatsinnit amerlanerusut, Mùte B. Egede oqaaseqartarfimmit oqarpoq.

Taassuma nunatta sillimaniarnermut tapiissuteqarnissaa Amerikamiullu najuunnerisa inuiaqatigiit ineriartornerannut pitsaasumik takussuteqarnissaata nassuerutigineqarnera pingaartippaa

Isumaqatigiissutip tamatuma saniatigut nunatta nammineq aalajangiisinnaassuseqarnera aamma nassuerutigaa.

- USA-mut pingaaruteqarluinnarsimavoq, Iligiit akeraasa Kalaallit Nunaanniilersinnaanerannik pinngitsoortitsinissaq, Múte B. Egede USA-p piumasaqaataanut atatillugu oqarpoq:

- Matumani sakkutooqarnikkut aningaasatigullu iluanaarniuteqartarneq pineqarpoq. Taamaammat isumaqatigiissutitigut sillimaniarnikkut ernumassutigineqartut taakku isumannaarniarlugit suleqatigiinnissaq qulakkeerneqarpoq.

Múte B. Egedep isumaqatigiissummi Narsarsuarmi Mestersvigimilu sakkutooqarfinnik akuersissuteqartoqaraluartoq sinaakkutissat isumaqatigiissutigalugit ingerlatsisoqarnissaa pisariaqartoq ilanngullugu oqaatigaa.

- Tamatuma saniatigut isumaqatigissummi piumasaqaataavoq, sakkutooqarfissanik nutaanik qinnuteqartoqarnerani innuttaasut avatangiisittalu eqqarsaatigineqartarnissaat. Múte B. Egede oqarpoq: 

- Taamaalilluni siunissami nuutsitsisoqarsinnaanera pinngitsoortinneqassaaq avatangiisinillu illersuisoqarsinnaalerluni.

Nunarsuaq nutaaq - sakkutooqarnerusoq

Demokraatinit, Vivian Motzfeldt oqaaseqartarfimmit siulliuvoq.

- Kalaallinut innuttaasunut tapersersuinermik uagutsinnut takutitsisimasunut qujanaq, Vivian Motzfeldt oqarpoq.

Taanna USA-mut aaqqiagiinngissutaasup qaffasinnerpaaffigisaani januaarimi Washingtonimukarnermini USA-mut isumaqatiginninniarnermik aallartitseqataavoq.

- Nunatta nunat tamalaat akornanni nammineq aalajangiisinnaassuseqarnissani ukiorpassuarni kissaatigaa, Vivian Motzfeldt oqarpoq:

- Nunarput nunarsuarmi qitiuleqqavoq, tamannalu apeqquterpassuarnik aamma uagut nammineq akissutissarsiffigerusutatsinnik pilersitsivoq.

Issittumi aaqqiagiinnerit annikillisarneqarnissaat ukiorpassuarni anguniarneqarsimavoq, Vivian Motzfeldtilli pissutsit maanna atuuttut periusissiamik allannguisinnaasorai:

- Naak Issittumi sakkutuuiaaneq kissaatigigipput periusissiami oqaatigineqaraluartoq pissutsit avatitsinniittut aqussinnaanngilagut, Vivian Motzfeldt oqarpoq.

Taassuma oqarnera naapertorlugu Narsarsuarmi Mestersvigilu sakkutooqarfissani nutaani innuttaasunik peqataatitsinissaq aamma pingaaruteqarpoq.

- Oqaluttuarisaanermi nuanninngitsoqarpoq, Vivian Motzfeldt innuttaasunik Qullissanit  pinngitsaaliissummik nuutsitsineq pillugu oqarpoq:

- Taama pisoqaqqinnginnissaa qulakkiissavarput.

Kuno Fenckerip (N) isumaqatigiissummit nutaamit nunatsinnut aningaasartaqannginnera apeqquserpaa. Vivian Motzfeldtilli oqarnera naapertorlugu isumaqatigiissummit nutaamit nunatsinnut iluaqutissat arlaliupput.

Taassuma nunatta atsioqataaginnarnera pitsaasutut ilaatigut oqaatigaa.

- Tassa uagut nammineq akiliuteqanngikkaluarluta nunatta illersorneqarnissaa, Vivian Motzfeldt nunatsinnut pitsaaqutit ilaatut oqaatiginnilluni oqarpoq:

- Ukiup ataatsip matuma siorna pisumut qiviarutta ernumassuteqartoqangaatsiartoqarlunilu qularutiginnittoqarpoq, taamaammat isumaqatigiissummi matumani angusarpoq angisoorujussuuvoq.

Namminiilivissagutta nunatta Natomut ilaasortanngornissamut pisussaaffeqarneranut apeqqut Vivian Motzfeldtimut apeqqutit ilaat tunngassuteqarpoq:

- Assigiinngitsumik isiginninnerput isumaqarnerpullu ataqqivara, aamma iligiinni ukunani (NATO aaqq.) peqataanngikkaluarutta taava kikkut iligissavagut? Vivian Motzfeldt aperivoq.

Demokraatit isumaqatigiissutip aappassaaneerneqarnissamut toqqaannartumik ingerlateqqikkusuppaat, ataatsimiititaliamulli ingerlateqqinneqarnissaa aamma ammaffigalugu.

Vivian Motzfeldtip isumaqatigiissutip atsiorneqareernera taamaammallu allanngortikkuminaannera erseqqissaatigaa.

Naleqqamit nersualaarisoqanngilaq

- Imaanngilarli isumaqatiginninniarnermi angusat maanna isummerfigisassavut iluarigigut, Pele Broberg oqarpoq.

Taassuma Naleqqap oqaaseqaataa takingaarami oqaaseqarsinnaatitaanermini tamaat angumerisinnaanagu oqaatigaa.

- USA-mik illersornissaq sillimaniarnerlu pillugit isumaqatigiissuteqarnissaq »piviusunngorsinnaanngitsutut« oqaatigineqarpoq. USA-mit aningaasanik tigusinissaq »nunap tarnianik tunisinertut« taaneqarpoq, Pele Broberg nammineq oqarnera naapertorlugu USA-p oqaloqatigineranik aallartinneqarnissaanik siunnersuuteqarami oqarpoq: 

- Maanna USA-mik illersornissaq sillimaniarnerlu pillugit isumaqatigiissut pigaarput. Aningaasanilli pissarsinissaq qulakkeerneqarsimanngilaq.

Pele Brobergip suliniutit aalajangersimasut arlallit nunatsinnut qanoq sunniuteqarnissaat isumaqatigiissummi allassimannginnerat aamma isornartorsiorpaa.

Taassuma isumaqatigiissut aqqartartunut nunatta imartaatigoorsinnaalersitsisoq atomip nukinganik atuilluni aqqartartuusinnaasut ilaatigut oqaatigaa. Tamatuma saniatigut missilinut illersuut, Golden Dome isumaqatigiissummi aamma nassuiaatigineqarpoq.

- Isumaqatigiissummili Kalaallit Nunaata qanoq nakkutilliinissaanik allaqqasoqanngilaq, nunatta eqqaani aqqartartut atomimik sakkullit sumiinnerannik misissuisinnaatitsisumik, Pele Broberg oqarpoq, Golden Domemullu tunngasumik nangilluni:

- Aaqqissuussaq tamarmiusoq naggataatigut qanoq isikkoqassanersoq qanorlu atorneqassanersoq suli tamanut ilisimatitsissutigineqanngilaq.

Naleqqap isumaqatigiissut ataatsimiititaliamut ingerlateqqikkusuppaa.

Jens-Frederik Nielsenip (D) USA-mik isumaqatiginninniarnermi aningaasanik neqerooruteqartoqarsimanngissoraa.

Taassuma tamanna Pele Brobergimut Amerikamiut præsidentiata nunatsinnut aningaasanik neriorsuuteqarnerata tutsuiginassusaanut atatillugu apeqquteqarnermini oqaatigaa.

Pele Brobergip kongressimi 2025-mi marsimi oqallinneq innersuussutigaa, tassani Donald Trumpip Amerikamiut pisuunngortillutalu qulakkiissagaatigut oqaatigaa. Taassuma oqaaseqaatit tutsuiginassusaat soqutiginagu ilanngullugu oqaatigaa.

- Ima paasillugu taanna neqerooruteqassappat iliuuseqarluarniarsarissappat akiliuteqartinnissaa uagut suliassaraarput.

Mimi Karlsenip (IA) aamma Vivian Motzfeldtip (D) Naleqqap USA-mut isumaqatigiissut “ataatsimut isigalugu” isumaqatigigaa pingaartippaa, Vivianilli USA-mit aningaasanik oqalunneq aamma qularutigaa:

- Nunarput tuniniagaanngitsoq kisianni ‘open for business’ (niueqatigiinnermut ammaneq aaqq.) ammaffigigipput oqaatiginikuuarput. Anersaaq tamanna tunngavigalugu isumaqatigiissusiortoqarpoq, Vivian Motzfeldt oqarpoq: 

- Tuniniagaanngikkaanni qanoq aningaasattoqassava, Vivian Motzfeldt oqarpoq.

Pele Brobergilli nunarput aqqartartunut nunatta imartaatigoorsinnaalersitsinikkut tunniussisoqarsimasoraa.

- Tunniussaqarpugut, Pele Broberg oqarpoq.

IA-mit tapersiisoqartoq

Pele Broberg oqaaseqareermat Mimi Karlsen oqaaseqarpoq.

Taassuma IA-p nunatta tiguagaanissaa ukioq manna siusinnerusukkut qanoq ernumassutigitigisimaneraa aallarniutigaa.

- Sorsunnermik inuit misigisaqarsimasut misigeqatigalugit kissaatigilernartarpoq nunarsuarmi sorsuttoqarani eqqissisoqarnissaa.

- Ernumaninnguukkiartuaarpoq ilumoorullugu (Trump aaqq.) oqartalermat nunarput illersornissaq pillugu pigisariaqarlugu.

Naalakkersuisut aqqutissamik nassaarsimanerannut qujaffigaagut, Mimi Karlsen oqarpoq.

Innuttaasut tusarniaavigineqarnissaat, paasissutissinneqarnissaat, najugaqarfimmilu toqqissisimanissaat pisariaqarpoq, Mimi Karlsen oqarpoq.

Kommunit innuttaasullu qanoq peqataatinneqarnissaanut pilersaarusiortoqassasoq, Mimi Karlsen oqarpoq.

Siunnersuut taperserparput, isumaqatigiissutillu Kalaallit Nunaanni akuersissutigineqarnissaanut akuersilluta taasissaagut

IA-p naalakkersuisut isumaqatigiissutip atuutilernera aamma nunat pingasut suleqatigiinnerisa qanoq ingerlanera pillugu ukiumoortumik nalunaaruteqartarnissaat piumasaraa. 

Naalakkersuisut taperserpagut isumaqatigiissut aqqutigalugu kalaallit soqutigisaat illersorniarlugit suliniarneranni, Mimi Karlsen oqarpoq.

- Isumaqatigiissut pitsaasuusoraasiuk, Kuno Fencker aperivoq.

- Aap, isumaqatigiissut pitsaasuusoq isumaqarpugut, Mimi Karlsen akivoq, taassumalu nunarput oqaloqatigiinnermi maanna peqataalerlunilu tusaaneqalersoq erseqqissaatigeqqippaa.

- Siusinnerusukkut oqaatigereerparput. Kalaallit Nunaat kalaallit pigaat, taanna oqarpoq.

Taassuma isumaqatigiissummi piumasaqaatit malinneqarnersut nakkutigineqarnissaanut eqimattaqartariaqarsoraa.

Isumaqatigiissullu ingerlaavartumik nalilersorneqassasoq, IA isumaqarpoq.

- Isumaqatigiissut eqqissisimanerulaalersitsisinnaagunartoq peqataaffigaarput, aamma inuiattut nunarsuarmi akuerineqarnerulersimanissarput neriuutigaara, Mimi Karlsen naggasiivoq.

Siumumit tatiginninneq

- Maanna isumaqatigiissut nutaaq alloriarneruvoq aamma annertoorujussuaq pingaarutilik, Siumumit tunngaviusumik isumaqartuaratta illersornissamut isumaqatigiissut 1951-imeersoq nutaamik tamarmiutillugu isumaqatiginninniutaasimasariaqartoq, Erik Jensenip Siumut sinnerlugu oqaaseqarnini aallartippaa.

Siumut Naalakkersuisut matoqqanerat innuttaasunut toqqissimannginnermik pilersitsisoq isumaqarpoq.

- Taamaammat naalakkersuisooqataaneq matoqqalluinnartoq peqataatitsiffiunngitsorlu naaggaarsimavarput, isumaqaratta isumaqatigiissummut taama pingaaruteqartigisumut minnerpaamik partiit tamarmik siuttui qanimut suleqatigineqartariaqarsimagaluartut, Erik Jensen oqarpoq.

Siumup isumaqatigiissummi nutaami kiffartuussinissamut ingerlatsinissamullu isumaqatigiissutit kalaallit suliffeqarfiinut 100 procentimik tunniunneqarnissaat sulissutigineqarnissaa aamma piumasaraa.

Tamanna isumaqatigiissummi aamma allassimareerpoq.

- Taamaasilluni qallunaatut taaneqartartut “skuffeselskab-it” imaluunniit “stråmandsvirksomhed-it” suliffeqarfiit nunatsinniit aningaasarpassuarnik annissuilersinnaanissaat pinngitsoortinneqartariaqavippoq – Kalaallisut imatukanneq taaneqarsinnaasut; ersigunnaarsaalluni suleffeqarfinnik pilersitsinerit, Erik Jensen oqarpoq.

Partii aqqanilinnik piumasaqaateqarpoq, taakku Amerikamiut sakkutooqarnikkut mingutsinneqarsimasunik saliinissaannut Amerikamiullu nunaminertamik atuinermut akiliuteqarnissaanut ilaatigut tunngassuteqarput.

- Siumumit piumasaraarput nunatsinni atomimik sakkussaqarnermut tunngatillugu malittarisassat atuuttut allanngortinneqassanngitsut, Erik Jensen oqaaseqartarfimmit aamma oqarpoq.

Siumup isumaqatigiissut ataatsimiititaliamut ingerlateqqikkusuppaa.

Atassut qujassuteqartoq

Atassutip siulittaasua, Aqqalu C. Jerimiassen akunnerni sisamani oqallinnermi oqaaseqartuni kingulliuvoq.

Taassuma atorfillit aamma Múte B. Egede Jens-Frederik Nielsenilu annertuumik qujassuteqarfigai.

- Suliaq oqaluttuarisaanermi angusaqarfiusoq annertoqisumik, nunarsuarmi naalagaaffiit pissaaneqarnersaannut isumaqatigiinniarneq annertoqisoq suliaq akiuunnerpassuarnik imalik naggatissaa tikillugu, Aqqalu C. Jerimiassen oqarpoq.

Tamatuma saniatigut aningaasaqarnikkut periarfissat qulaarneqarluarlutillu atorluarneqartariaqarnerat pingaartippaa.

- Sakkutooqarnikkut USA nunatsinni annertusaalluni aallarnisalerpat, pinngitsoorata nunatsinni suliffeqarfiit nalimmassaatinnissaannut tunuarsimaaruteqarata Nalik Venture aqqutigaluguluunniit tapertaasinnaaneq tamaarsuuttariaqarparput, Aqqalu C. Jerimiassen oqarpoq:

- Aningaasaq nunatsinnut isertittariaqarparput, aningaasaq inuiaqatigiit iluaqutigisariaqarpaat.

Atassut isumaqatigiissummut akuersissaaq aappassaaneerneqartussanngortinneqarlunilu.

Múte B. Egede naggasiuteqartoq

Múte B. Egede oqaaseqartuni kingulliuvoq. Taanna Naleqqamut naqqiissuteqarluni aallartippoq.

- Tatisimaneqartussaartugut paarsuungasoqalersisuusaartugullu. Naleqqap ataatsimiittarfimmi maani oqaaserai, Múte B. Egede oqarpoq:

- Tatisimaneqartuusaanngilagut. Pissutsit ilungersunarluinnarsimapput.

Taassuma naalakkersuisut isumaqatigiissumik pitsaasumik isumaqatiginninniarnissamut sapinngisaminnik iliuuseqarsimanerarpai.

- Erseqqissaassutigerusuppara isumaqatiginninniarnissamut piffissaqangaatsiarsimannginnatta, Múte B. Egede oqarpoq:

- Iligisat ilaannit isumaqatigiissutip inissinnissaanut isumaqatiginninniarnissatsinnut piumasaqarfigineqarsimavugut.

Isumaqatigiissut nutaaq nunatsinni toqqissisimasoqarnissaanut tunngassuteqarpoq:

- Nunatsinni toqqissisimasoqarnissaa pillugu isumaqatigiissutaavoq, Múte B. Egede isumaqatigiissut nutaaq pillugu oqarpoq.

Tamatuma saniatigut Naleqqap ataatsimiittarfimmi nutaamik isumaqatigiissuteqarnermi aningaasanik qulakkeerisoqarsimannginneranik isornartorsiuinera tunngavissaqarsorinngilaa.

- Arlaannut akiliisoqaraangat taama akiliuteqartoqaqqittussaavoq. Taamaammat naalakkersuisut taamaaliornianngillat, Múte B. Egede oqarpoq.

USA-mut isumaqatigiissut nutaaq ataatsimiititialiamut ingerlateqqinneqarani aappassaaneerneqartussanngortinneqarpoq.

Múte B. Egedep isumaqatigiissut Inatsisartut USA-mut tunngatillugu suliaqarnerani aallaqqaasiutaannaasoq nassuerutigaa.

- Suli suliassaqarpugut. Isumaqatigiissummik akuersissuteqarnitsinni uninnavianngilaq. Suliassamut aallarniissutaannaavoq, Múte B. Egede oqarpoq:

- Isumaqatigiissummi matumani malittarisassaqarpoq, tassanilu isumaqatigiinngissuteqartoqarpat qanoq ingerlariaqqittoqassava.