Qeqertarsuarmi innuttaasut Arktisk Station pillugu: - Peqataatinneqarnerorusuppugut
Benedikte Jensen Qeqertarsuarmi najugaqarpoq, taannalu avatangiisinik illersuinermik suliaqangaatsiarpoq. Taanna assersuutigalugu upernaakkut aput aakkaangat eqqakkanik katersisarpoq.
- Eqqakkat uumasoqarnermut naasunullu ajoqutaapput, taanna oqarpoq.
Taassuma pinngortitamik soqutigisaqarnini tunngavigalugu illoqarfiup innuttaasuisa Arktisk Stationillu akornanni suleqatigiinnerusoqarnissaa kissaatigaa.
Misissuiffik illoqarfimmit 1 kilometerinik ungasitsigisumiippoq, illulu ilisimatusartunit 1906-imiilli tikinneqartarpoq, tikittut affaat Danmarkimeersuusarput sinnerilu nunanit allaneersuusarlutik.
Ilisimatusartut Qeqertarsuarmi pinngortitaq qeqertallu eqqaani imaq pillugu paasissutissanik katersisarput. Tassani silap pissusiata allanngoriartorneranik paasisaqarnerulernissaq ilaatigut pissutaavoq.
- Illoqarfimmi inuusuttorpassuit sunngiffitsinni aalajangersimasumik sammisaqarneq ajorput. Inuusuttut misissuiffimmit suliaqarneq aqqutigalugu pinngortitamut uumasoqarnermullu soqutiginninneruleraluarunik tamanna pitsaassagaluarpoq, Benedikte Jensen oqarpoq.
Taassuma meeqqat atuarfianni angajullerni atuartut misissuiffimmi praktikkersinnaanerat siunnersuutigaa. Illoqarfiup inuusuttortaasa ilaat ilisimatusartunut nunanit assigiinngitsuneersunut ikiortaasinnaanerat aamma siunnersuutigaa.
- Danskit inuusuttut maanngarlutik ilisimatusartunut ikiuisut takusarpagut. Inuusuttortavut taamaaliornissamut aamma ilinniarsinnaapput.
Misissuiffiup ukiut pingasut kingulliit ingerlaneranni aqutsisua, Kirsten Seestern Christoffersen Københavns Universitetimi Biologisk Institutimi professoriuvoq, taassumalu Arktisk Stationimut matut ammanerutikkusuppai.
- Qeqertarsuarmi atuarfik suleqatigiinnissaq pillugu arlaleriarluta oqaloqatigaarput, oqaluuserinninnerillu ingerlateqqinneqassapput. Arktisk Station ilisimatusartunut siullertut suliffiuvoq, suliaqarnerlu ukiup qanoq ilineranik aallaaveqartorujussuulluni, taamaammat suleqatigiinnissamut periutsimik illuatungeriinnnut pitsaasumik tunngaveqartariaqassaagut.
Najukkamiittut nannunik nakkutilliisartut
Arktisk Station najukkamiittunit pingasunik aalajangersimasunik sulisoqarpoq, taakkulu piffissami aalajangersimasumi suliassanut peqataatinneqartarlutik. Innuttaasoq ataaseq sissani plastikkit qanoq amerlatigineranik nalunaarsuisoqarnissaa pillugu eqqagassanik assersuutigalugu katersisarpoq. Allat ilisimatusartut misissuiartornissaannut atortussanik nassataqarnissaannut assartuinermut ikiuuttarput, imaluunniit ilisimatusartut ukiukkut misissuineranni nannunik nakkutilliisuusarlutik.
Taamaakkaluartorlu Benedikte Jensen najukkami innuttaasut peqataatinneqarnerunissaannik isumaqartuni kisimiinngilaq. Alla kinaassutsiminik isertuusserusuttoq ilisimatusartut Qeqertarsuarmut tunniussaqarpallaaratik ’takkutiinnartartutut’ oqaatigaa.
Paninnguaq Boassen Ilisimatusarfimmi Inuiaat kulturiat oqaluttuarisaanerallu pillugit immikkoortortami ph.d-nngorniaavoq, taannalu upernaaq Arktisk Stationimiippoq. Taassuma isornartorsiuinerup ilaa ilisarisinnaavaa.
- Najukkami innuttaasunut ungasipput, kisianni najukkamiittut misissuiffiullu sulisuisa tungaanniit innuttaasut Arktisk Stationillu akornanni pimoorussisoqarnerunissaanut ilisimasanillu avitseqatigiinnissamut kajumissuseqartoqarluarlunilu soqutigineqarpoq, taanna oqarpoq.
- Ilisimatusarfimmi ilinniartutut Arktisk Stationimut tikilluaqqusaasutut misigisimajuaannarlungalu sulisunit Kalaallit Nunaanni ilisimatusarnerup kalaallinut qanoq iluaqutaasinnaaneranik misissuininnut atatillugu tapersersorneqangaatsiartarpunga.
Ilinniarnertuunngorniarfimmit pulaartoqarneq
Københavns Universitetimi Institut for Geovidenskabog Naturforvaltning, Geografimi professorip, Thomas Friborgip nunatsinni pinngortitalerinermik ilinniartut ikittuinnaanerat Arktisk Stationimi kalaallit ilisimatusartut amerlanerunerunnginnerannut nassuiaatissat ilaattut oqaatigaa.
- Ilisimatusarfimmi pinngortitalerinermik ilinniarfimmik pilersitsisoqaqqammerpoq, kisianni assersuutigalugu nunalerinermik ilinniarfeqanngilaq, professori Arktisk Stationimi upernaaq siulittaasunngortoq oqarpoq.
- Taarsiulluguli Pinngortitaleriffik aamma Asiaq - Greenland Survey assersuutigalugu sermit ineriartornerannut tunngatillugu paasissutissanik katersinermi qanimut suleqatigaagut.
Misissuiffiup kalaallit inuusuttut amerlanerusut pinngortitalerinermi atuartitsissutinut soqutiginninnerulernissaat peqataaffigerusuppaa. Aasianni ilinniarnertuunngorniarfimmi ilinniartut misissuiffimmi aasat tamangajaasa sammisaminnut pikkorissariartarput, Danmarkimiit, nunatsinniit Savalimmiuniillu ilinniarnertuunngorniarfimmi ilinniartut 25-t ASIMI science campimut atatillugu misissuiffimmi unnuinissaminnut ukioq manna immikkut ittumik akuerisaapput.
- Arktisk Station ilisimatusartunik ilinniartunillu aasakkut nalinginnaasumik tamakkiisumik inuttaqartarpoq, sapaatip akunneranili tassani nalaatsortumik inissaqartitsivugut. Taamatulli aasakkut pisoqaqqinnissaa ilimaginngilara. Eqimattakkaartunulli anginerulaartunut septembarimi inissaqartitsikkajuttarpugut, misissuiffimmi aqutsisoq Kirsten Seestern Christoffersen oqarpoq.
Taassuma ‘ilisimatusartunngorniartunut pikkorissaanerit’ Kalaallit Nunaannilu ilinniarnertuunngorniarfinni ilinniartitsisunut pikkorissaanerit, misissuiffiup ukiut 20-t sinnerlugit matuma siorna ingerlanneqartut aamma eqqaavai. Imaassinnaavoq taamaaliortoqaqqittalertoq, tamatumunngali aningaasarpassuit pisariaqartinneqassapput.
Innuttaasulli misissuiffimmut soqutiginninnerat qularutissaanngilaq. Innuttaasunit 800-t tungaannut amerlatigisunit 100-nit ikinnerunngitsut unnunni kulturisiorfinni kingullerni marlunni Arktisk Stationimut alakkarteriartorput.
- Ilisimatusarnitta ilarujussua Qeqertarsuup innuttaasuinut toqqaannartumik soqutiginaateqarpoq. Tamanna assersuutigalugu plastikimik mingutsitsinerup misissornerani peqataanitsinnut atuuppoq uangalu nammineq Diskomi tatsini sikup ataani uumassutsit pillugit ilisimatusarninnut atuuppoq, Kirsten Seestern Christoffersen oqarpoq.
- Arferilli uumanerannut imminnullu attaveqatigeeriaasiat pillugu ilisimatusarnermut sermillu ningimarnata ineriartorneranut atuuppoq, sermillu ningimarnata illoqarfiup akianiittup silap kissatsikkiartorneranit tiffariartornera erseqqissumik takusinnaavarput, taanna oqarpoq.